Truyền dạy, bảo tồn nghề thủ công truyền thống các dân tộc thiểu số vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 2896/QĐ-BVHTTDL ngày 5/10/2023 về tổ chức truyền dạy, bảo tồn nghề thủ công truyền thống các dân tộc thiểu số vùng Đồng bằng Sông Cửu Long.

Trong bối cảnh các nghề thủ công truyền thống đang bị mai một trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, hoạt động này nhằm thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về công tác bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch tại địa phương. Đồng thời, tuyên truyền, phổ biến nghề thủ công truyền thống trong đồng bào nhằm nâng cao nhận thức của người dân về các giá trị văn hóa của nghề thủ công truyền thống; động viên, khích lệ đồng bào dân tộc thiểu số sáng tạo những sản phẩm thủ công phục vụ cho cuộc sống sinh hoạt hằng ngày.

Mặt nạ thủ công xuất hiện từ lâu đời trong cộng đồng đồng bào Khmer Nam Bộ (Ảnh: Phan Yến Ly)

Theo đó, Ban tổ chức tiến hành tập huấn, truyền dạy và nâng cao năng lực bảo tồn 2 nghề thủ công truyền thống gồm: Chế tác mão, mặt nạ của đồng bào Khmer tại tỉnh Trà Vinh và dệt thổ cẩm của dân tộc Chăm tại tỉnh An Giang. Hoạt động này sẽ góp phần truyền dạy, bảo tồn tri thức dân gian truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là vai trò của nghề thủ công truyền thống trong phát huy thế mạnh địa phương, thu hút nguồn vốn đầu tư; phát huy giá trị văn hóa phi vật thể, lồng ghép vào Kế hoạch phát triển văn hoá, du lịch vùng đồng bằng Sông Cửu Long...

Lớp truyền dạy chế tác mão, mặt nạ của đồng bào Khmer sẽ diễn ra tại huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh. Lớp học có sự tham gia đào tạo của 2 Nghệ nhân Ưu tú dân tộc Khmer làm nghề chế tác mão, mặt nạ, nhạc cụ, tổ chức biểu diễn, truyền dạy nghệ thuật truyền thống được xếp vào lĩnh vực tri thức và trình diễn dân gian tại huyện Châu Thành. Số lượng học viên là 54 người, đều là đồng bào dân tộc Khmer.

Nghề chế tác mão, mặt nạ thủ công xuất hiện từ lâu đời trong cộng đồng của đồng bào Khmer Nam Bộ. Mão, mặt nạ gắn liền một số loại hình nghệ thuật dân gian (múa sa dam, hát à day, ca kịch rô băm, sân khấu dù kê) và trong đời sống tâm linh của người Khmer.

Trong các loại hình nghệ thuật diễn xướng, múa hát truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ, mão và mặt nạ là hai loại phục trang đặc biệt thể hiện đậm chất văn hóa dân gian của đồng bào. Người Khmer Nam Bộ gọi những chiếc mũ mang hình đầu các nhân vật hoặc linh vật trong văn hóa tín ngưỡng dân gian là mão.

Nghề dệt thổ cẩm Chăm truyền thống gìn giữ và kế thừa tinh hoa của dân tộc (Ảnh: Phương Nghi)

Còn tại thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang sẽ diễn ra lớp truyền dạy nghề thủ công dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc Chăm với 63 học viên. Sẽ có 4 người tay nghề cao về kỹ thuật dệt thổ cẩm truyền thống truyền dạy quy trình dệt thổ cẩm truyền thống; nêu rõ ý nghĩa của hoa văn và kỹ năng tạo hình trên thổ cẩm...

An Giang là địa phương có đông đồng bào dân tộc Chăm sinh sống, có nghề dệt thổ cẩm truyền thống với những nét văn hóa đặc sắc, độc đáo. Ngày nay, nghề dệt thổ cẩm của người Chăm ở An Giang tập trung chủ yếu tại xã Châu Phong, thị xã Tân Châu và xã Đa Phước, huyện An Phú. Dệt thổ cẩm ngoài việc cung cấp sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường thì còn là cách để người Chăm giữ gìn bản sắc, lưu giữ truyền thống và phát huy giá trị trong văn hóa, du lịch, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của nghề dệt đối với đồng bào Chăm, thời gian qua, Sở Công Thương An Giang đã tích cực phối hợp với các địa phương đẩy mạnh chương trình xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm làng nghề tham gia các hội chợ của các tỉnh, thành trên cả nước. Hỗ trợ làng nghề đưa sản phẩm vào các kênh phân phối hiện đại như: Các trang thương mại điện tử Shopee, Lazada,... để góp phần quảng bá các sản phẩm làng nghề.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du tịch tỉnh, Bảo tàng tỉnh tổ chức, hỗ trợ cộng đồng thực hiện các hoạt động trưng bày, trình diễn về nghề dệt của người Chăm tại: Bảo tàng An Giang, Bảo tàng Cần Thơ, Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Hà Giang…. Qua đó, góp phần bảo vệ và quảng bá nghề dệt truyền thống của người Chăm An Giang.

Triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2021-2025, các tỉnh khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long đã tập trung khôi phục, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống; hỗ trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị văn hóa cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số để nâng cao mức thụ hưởng về văn hóa cho đồng bào các dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Trong đó, hoạt động truyền dạy, bảo tồn nghề thủ công truyền thống các dân tộc thiểu số nhằm tuyên truyền, phổ biến nghề thủ công truyền thống trong đồng bào. Qua đó, nâng cao nhận thức của các cấp chính quyền và người dân về các giá trị văn hóa của nghề thủ công truyền thống; động viên, khích lệ đồng bào dân tộc thiểu số sáng tạo những sản phẩm thủ công phục vụ cho cuộc sống sinh hoạt hằng ngày, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.