Tết xưa, Tết nay-Một góc nhìn

Cho đến nay trong giá trị văn hóa tâm linh của người Việt chưa có lễ tết nào được xếp trên Tết Nguyên đán.
Lì xì: Nét văn hóa đặc sắc của người Việt trong ngày Tết Ý nghĩa những món ăn truyền thống ngày Tết Nguyên đán

Giá trị tinh thần của Tết Nguyên đán là của chung cộng đồng dân tộc, dòng họ, gia đình và mỗi người.

Tết xưa, Tết nay-Một góc nhìn - Ảnh 1.
Nói đến Tết xưa người ta không thể không nhắc tới hai câu thơ: 'Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ / Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh' - Ảnh: Internet

Theo lịch trăng, gắn liền với nền văn minh lúa nước có chiều dài lịch sử hàng nghìn năm dằng dặc đầy bão giông, máu lửa, cái Tết khởi niên bắt đầu từ buổi sáng thứ nhất của 12 tháng. Riêng tên gọi Tết Nguyên đán cũng đã bao hàm ý nghĩa sự bắt đầu (Nguyên), buổi sớm (Đán).

Sách Tùy thư địa lý chí viết về lễ tết, các phong tục tập quán của người Việt vào giữa thế kỷ 1 sau Công nguyên có đoạn: Năm nào đến ba ngày Nguyên đán, người ta cũng dọn cỗ bàn linh đình cúng tổ tiên, trai gái ăn chay, và dùng hương hoa niệm Phật, rồi rủ nhau chơi đu ném còn, hát múa, kéo co, bên nào được cuộc thì uống rượu, bên nào thua cuộc thì phải chịu uống nước lã…

Theo dòng thời gian, Tết Nguyên đán ít nhiều có những biến đổi cho phù hợp với trình độ phát triển xã hội, hoàn cảnh đất nước, lối sống con người nhưng ý nghĩa cốt lõi hầu như vẫn được lưu giữ. Đó là mừng năm mới với những hy vọng tốt lành, may mắn sẽ đến với mọi nhà, mọi người. Đó là giữ đạo lý Uống nước nhớ nguồn thông qua tục thờ cúng thần linh, tổ tiên, người thân đã mất trong dịp Tết. Từng lời nói, hành vi trong những ngày đầu năm đều hướng tới sự sạch sẽ, tinh tươm, tốt đẹp. Sự khởi đầu vui tươi lành mạnh trong mấy ngày Tết tạo cảm hứng, niềm tin về một năm may mắn, hanh thông cho nhiều người.

Nói đến Tết xưa người ta không thể không nhắc tới hai câu thơ:

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ

Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh.

Phong vị Tết Việt đã hiện rõ trong đó. Từ món dùng để thờ cúng, ăn uống trong dịp đầu xuân (bánh chưng, thịt mỡ, dưa hành) đến những thứ thuộc về văn hóa (câu đối), tâm linh (cây nêu trừ quỷ), vui chơi (tràng pháo) đều có đủ. Bánh chưng, bánh dày cũng được cổ tích hóa, vừa mang những quan niệm về vũ trụ của người Việt xưa: Trời tròn đất vuông, vừa phản ánh tâm thức của dân tộc về đạo lý sống: Phải biết yêu thương và tri ân.

Xưa, dù cái ăn, cái mặc còn nhiều thiếu thốn nhưng có vẻ người ta luôn chăm chút cho Tết. Cỗ bàn dâng cúng trời đất, thần linh, tiên tổ đều phải được chuẩn bị nghiêm ngắn, sạch sẽ; nghi thức lễ lạt cũng không thể đại khái, "đâu phải ra đấy", có như vậy thì thần linh, ông bà mới hài lòng khi được con cháu mời về ăn Tết.

Câu đối và tranh dân gian là nét đẹp không thể thiếu trong Tết Việt xưa. Năm hết Tết đến, trong mỗi ngôi nhà thường có các câu đối đỏ và những bức tranh dân gian nhiều màu sắc rực rỡ. Các câu đối hướng tới những điều tốt lành như:

Thiên tăng tuế nguyệt, niên tăng thọ

Xuân mãn càn khôn, phúc mãn đường

(Trời thêm năm tháng, tuổi thêm thọ

Xuân khắp đất trời, phúc khắp nhà);

Tân niên hạnh phúc bình an tiến

Xuân nhật vinh hoa phú quý lai

(Năm mới, hạnh phúc bình an đến

Ngày xuân, vinh hoa phú quý về)

Hay, khuyên dạy đạo lý sống tử tế ở đời:

Niệm tiên tổ, duật tu quyết đức

Khải hậu nhân, trường phát kỳ tường

(Nhớ tổ tiên, đẹp điều nhân đức

Tin con cháu, bền sự lạ hay)…

Tranh Tết cũng phong phú; người ta có thể treo các bộ tứ bình như mai-lan-cúc-trúc tượng trưng cho bốn mùa xuân-hạ-thu-đông hay bốn tố nữ chơi đàn, thổi sáo, gõ phách và ca hát…hoặc các tranh dân gian Hàng Trống, Đông Hồ... như Lý ngư vọng nguyệt (Cá chép trông trăng); tranh Mẹ con đàn gà, Mẹ con đàn lợn, Hứng dừa, Đám cưới chuột, Thầy đồ cóc dạy học

Có lẽ, phiên chợ Tết là nơi đông vui, nhộn nhịp nhất của những ngày cuối năm. Người bán kẻ mua xôn xao, nhộn nhịp. Cái sự chen chúc, đa thanh, đa sắc mới đáng nhớ làm sao. Những chao chát ồn ã thường ngày của chợ búa chừng như cũng giảm xuống và thay vào đó là những mời mọc chân chất ấm áp hơn. Xin được nhắc lại bài thơ Chợ Tết rất nổi tiếng của Đoàn Văn Cừ. Bài thơ hội tụ đặc sắc các yếu tố tả-kể, họa-nhạc trong thi ca. Nhờ thế, mà bức tranh "sơn mài thơ" ấy vẫn còn rực rỡ, tưng bừng đến hôm nay:

Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết.

Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc,

Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon,

Vài cụ già chống gậy bước lom khom

Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ...

Hình như cả làng xã, thôn mạc đã kéo về đây, mỗi người một vẻ, chen vai thích cánh trong phiên chợ cuối năm này. Chợ Tết ấm cúng màu sắc của các sản vật đồng quê:

Những mẹt cam đỏ chót tựa son pha

Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết.

Con gà sống mào thâm như cục tiết...

Không gian chợ sáng lên những mảnh ghép văn hóa truyền thống mà thiếu nó thì chẳng còn cái Tết Việt nữa:

Anh hàng tranh kĩu kịt quẩy đôi bồ,

Tìm đến chỗ đông người ngồi giở bán

Một thầy khóa gò lưng trên cánh phản,

Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân.

Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm

Miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ...

Còn bao nhiêu điều muốn nói nữa về Tết xưa như tục mừng tuổi, chúc Tết, hái lộc, các trò chơi như đánh đu, kéo co, đánh cờ người… Có lẽ, phải cần một cuốn sách dày dặn hàng trăm trang mới tải đủ chuyện Tết của trăm miền trên đất nước ta.

Tết bây giờ có gì đáng nói? Âm hưởng truyền thống dù được truyền lưu qua các thế hệ nhưng hương vị Tết cổ truyền có lẽ đã vơi phai đi nhiều rồi. Chuyện sắm Tết, ăn Tết, chơi Tết không còn như thời xưa cũ. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa tác động sâu sắc vào nếp nghĩ, lối sống của rất nhiều người vốn có gốc gác từ chốn thôn mạc ruộng đồng với hình ảnh quen thuộc con trâu đi trước cái cày theo sau.

Nhịp điệu cuộc sống thời nay gấp gáp, dồn dập khác xa với sự dềnh dàng, chậm rãi của những tháng năm xưa cũ. Người ta không tất bật sắm Tết như thời trước. Chợ truyền thống cùng với hệ thống siêu thị ăm ắp các mặt hàng giúp các bà, các cô nội trợ sắm Tết dễ dàng. Chỉ cần có tiền, một buổi đi chợ hay siêu thị cũng đủ cho các bà, các cô mang được những thứ mình cần về nhà.

Có tiền là có Tết. Càng nhiều tiền Tết càng to. Điều đáng nói nhất là khi sự phân hóa giàu nghèo đã trở nên sâu sắc với khoảng cách xa rộng như hiện nay thì cái Tết của từng nhà rất không giống nhau. Ăn Tết, chơi Tết đều khác nhau. Đôi khi, một cây đào, gốc mai hay những chậu hoa quý bày trong phòng khách nhà này bằng số tiền chi cho vài chục cái Tết của nhà khác.

Giờ đây, chúc Tết qua điện thoại đã trở thành phổ biến. Trong thế giới phẳng, mạng xã hội kết nối rộng rãi trong ngày thường cũng như Tết, tiện lợi và ít tốn kém tiền của nhất. Lời chúc, hoa tươi, quà mừng, rộn ràng, rực rỡ, hào phóng trên mạng xã hội. Rất nhiều trò chơi dân gian cũng như các dòng tranh Tết có nguy cơ bị quên lãng. Người ta có nhiều lựa chọn hiện đại hơn trong chơi Tết. Du lịch là một xu hướng lựa chọn được chú ý trong mấy năm gần đây. Gia đình, người thân cùng nhau đến những miền đất mới trong mấy ngày nghỉ Tết là kiểu vui xuân nhẹ nhàng tuy khá tốn kém.

Một số phong tục đẹp bị biến tướng theo chiều hướng không hay như lì xì (tiền mừng tuổi), hái lộc… Hái lộc biến thành chuyện bẻ cành, xô cây và phong bì lì xì nhiều khi chứa đựng sự vụ lợi, cầu cạnh. Ý nghĩa của việc mừng tuổi bị chi phối bởi mệnh giá đồng tiền.

Tết cổ truyền nên hướng về sự ấm áp, đoàn tụ, chia sẻ, thương yêu trong gia đình, dòng họ, xã hội. Đừng phô trương, hoang phí trong mấy ngày Tết. Niềm vui trọn vẹn của những ngày đầu năm sẽ lâng lâng theo ta đi suốt mười hai tháng. Dù còn nhiều nhọc nhằn vất vả, ai cũng mang trong mình những kỷ niệm đẹp về Tết. Tết vui tươi mà nhẹ nhàng, thiết nghĩ, ai cũng cần điều đó.

baochinhphu.vn

Tin mới cập nhật

50 năm Hiệp định Paris - Dấu ấn sâu đậm trong lòng bạn bè quốc tế

50 năm Hiệp định Paris - Dấu ấn sâu đậm trong lòng bạn bè quốc tế

Theo các học giả, Hiệp định Paris là một thành tựu về ngoại giao của Việt Nam, thể hiện tình đoàn kết hữu nghị của bạn bè quốc tế với Việt Nam.
Các trung tâm đăng kiểm hoạt động trở lại từ hôm nay

Các trung tâm đăng kiểm hoạt động trở lại từ hôm nay

Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, hôm nay 27/1 (mùng 6 Tết), các trung tâm đăng kiểm sẽ hoạt động trở lại để phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Đầu xuân đi chợ âm dương: Phiên chợ có 1 không 2 ở xứ Kinh Bắc

Đầu xuân đi chợ âm dương: Phiên chợ có 1 không 2 ở xứ Kinh Bắc

Năm nay, tỉnh Bắc Ninh tiếp tục tổ chức phiên chợ âm dương ở làng Ó (nay là làng Xuân Ổ, phường Võ Cường, TP. Bắc Ninh) và đã thu hút đông đảo du khách.
Bốn ngày Tết Quý Mão: Có hơn 300.000 khách qua sân bay Nội Bài

Bốn ngày Tết Quý Mão: Có hơn 300.000 khách qua sân bay Nội Bài

Cảng hàng không quốc tế Nội Bài đã phục vụ hàng trăm nghìn hành khách đi lại trong những ngày đầu năm của dịp Tết Nguyên đán Quý Mão năm 2023.
Ngày mồng 4 Tết, lượng khách qua sân bay Nội Bài đạt khoảng 80 nghìn

Ngày mồng 4 Tết, lượng khách qua sân bay Nội Bài đạt khoảng 80 nghìn

Cảng Nội Bài cho biết, ngày 25/1 (tức mồng 4 Tết), sản lượng chuyến bay và hành khách qua Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài ghi nhận tăng so với những ngày trước đó.
Nét đẹp văn hóa dân gian qua những chiếc ‘tò he’

Nét đẹp văn hóa dân gian qua những chiếc ‘tò he’

Tò he là đồ chơi dân gian thuần chất thôn quê đã đi vào đời sống tinh thần của biết bao thế hệ người dân đất Việt.
Họa tiết dân gian và kỹ thuật hiện đại hòa trong bộ tranh mèo chơi Tết

Họa tiết dân gian và kỹ thuật hiện đại hòa trong bộ tranh mèo chơi Tết

Người xưa chơi tranh Ngũ Hổ vào dịp Tết để gửi gắm ước mơ an lành ngũ phương. Ngày nay, họa sỹ sáng tạo ra bộ tranh Mèo Thần Tài.
Hàng chục nghìn du khách hành hương về khu di tích - danh thắng Yên Tử

Hàng chục nghìn du khách hành hương về khu di tích - danh thắng Yên Tử

Trong những ngày đầu xuân Quý Mão 2023, Khu di tích Yên Tử là một trong những điểm đến được quý du khách gần xa lựa chọn tìm đến để tham quan.
Quy định mới về tiền lương, phụ cấp có hiệu lực trong năm 2023

Quy định mới về tiền lương, phụ cấp có hiệu lực trong năm 2023

Từ ngày 1/1, thực hiện điều chỉnh tăng phụ cấp ưu đãi nghề đối với cán bộ y tế dự phòng và y tế cơ sở theo Kết luận số 25-KL/TW ngày 30/12/2021 của Bộ Chính trị
Những món ngon ăn Tết không thể thiếu

Những món ngon ăn Tết không thể thiếu

Mỗi vùng miền sở hữu khẩu vị ẩm thực khác nhau nhưng các món ngon ăn Tết đều thể hiện ước mong năm mới trọn vẹn.

Tin khác

Những việc cần tránh trong ngày Tết để không bị phạt tiền lên đến 10 triệu đồng

Những việc cần tránh trong ngày Tết để không bị phạt tiền lên đến 10 triệu đồng

Dịp Tết, mọi người thường có thói quen như hái lộc đầu xuân năm mới, đi chùa, đốt mã. Dưới đây là việc cần tránh trong ngày Tết để không bị phạt tiền.
Thổ cẩm Châu Mạ : Bản hoà tấu của sắc màu

Thổ cẩm Châu Mạ : Bản hoà tấu của sắc màu

Như một nốt trầm trong bản nhạc sôi động của cuộc sống, sản phẩm dệt bản địa của bà con dân tộc Châu Mạ buôn Go, thị trấn Cát Tiên, H.Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng.
Ý nghĩa những món ăn truyền thống ngày Tết Nguyên đán

Ý nghĩa những món ăn truyền thống ngày Tết Nguyên đán

Mâm cỗ ngày Tết Nguyên đán của người Việt thường được chuẩn bị rất thịnh soạn, đầy đủ.
Nét đẹp văn hóa trong lễ chùa đầu năm của người Việt

Nét đẹp văn hóa trong lễ chùa đầu năm của người Việt

Lễ chùa đầu năm là hoạt động mang tính văn hóa dân gian đã ăn sâu vào tiềm thức mỗi người con đất Việt trong những ngày đầu năm mới.
TP. Hồ Chí Minh - Sự hồi sinh kỳ diệu!

TP. Hồ Chí Minh - Sự hồi sinh kỳ diệu!

Năm 2023 tuy còn không ít thách thức song với sự hồi sinh kỳ diệu sau 1 năm chiến thắng đại dịch, TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng vào những mục tiêu tăng trưởng mới.
Tết Quý Mão nói chuyện hình tượng mèo trong tem Bưu chính

Tết Quý Mão nói chuyện hình tượng mèo trong tem Bưu chính

Hàng năm, vào dịp Tết cổ truyền của dân tộc, Bộ Thông tin và Truyền thông đều phối hợp với Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam phát hành tem Tết.
Lì xì: Nét văn hóa đặc sắc của người Việt trong ngày Tết

Lì xì: Nét văn hóa đặc sắc của người Việt trong ngày Tết

Lì xì ngày đầu năm mới là nét văn hóa đặc sắc của ngày Tết Nguyên đán được duy trì từ bao đời nay.
Điểm mới Táo quân 2023: các Táo cùng tranh tài trong cuộc thi mang tên “Táo bạo”

Điểm mới Táo quân 2023: các Táo cùng tranh tài trong cuộc thi mang tên “Táo bạo”

Táo quân 2023 chính thức lên sóng vào 20h00 tối Giao thừa trên các kênh sóng của VTV và phát lại vào ngày mùng 1, mùng 2, mùng 3 Tết trên VTV3, VTV4, VTV8.
Dự án sân bay Long Thành thi công xuyên Tết để “chạy đua” tiến độ

Dự án sân bay Long Thành thi công xuyên Tết để “chạy đua” tiến độ

Trong những ngày giáp Tết Nguyên đán Quý Mão trên công trường dự án sân bay Long Thành, các công nhân và kỹ sư vẫn hối hả thi công xuyên Tết.
Hà Nội: Cảnh báo nguy cơ cháy nổ từ việc đốt vàng mã ngày Tết

Hà Nội: Cảnh báo nguy cơ cháy nổ từ việc đốt vàng mã ngày Tết

Dịp Tết, người dân Thủ đô thường dự trữ nhiều hàng hóa; tục lệ thắp hương, thực hiện các nghi thức tâm linh, đốt vàng mã khiến nguy cơ cháy nổ rất cao.
Xem thêm

Đọc nhiều

Điểm mới Táo quân 2023: các Táo cùng tranh tài trong cuộc thi mang tên “Táo bạo”

Điểm mới Táo quân 2023: các Táo cùng tranh tài trong cuộc thi mang tên “Táo bạo”

Táo quân 2023 chính thức lên sóng vào 20h00 tối Giao thừa trên các kênh sóng của VTV và phát lại vào ngày mùng 1, mùng 2, mùng 3 Tết trên VTV3, VTV4, VTV8.
Quy định mới về tiền lương, phụ cấp có hiệu lực trong năm 2023

Quy định mới về tiền lương, phụ cấp có hiệu lực trong năm 2023

Từ ngày 1/1, thực hiện điều chỉnh tăng phụ cấp ưu đãi nghề đối với cán bộ y tế dự phòng và y tế cơ sở theo Kết luận số 25-KL/TW ngày 30/12/2021 của Bộ Chính trị
Lãi suất diễn biến ra sao sau Tết Nguyên Đán?

Lãi suất diễn biến ra sao sau Tết Nguyên Đán?

Mặt bằng lãi suất được dự báo còn “nóng” sau kỳ nghỉ Tết, cả với lãi suất cho. Tuy nhiên, các dự báo đưa ra, khả năng lãi suất sẽ hạ nhiệt từ cuối quý II/2023.
Mùng 4 Tết: Phủ Tây Hồ (Hà Nội) đông kẹt cứng

Mùng 4 Tết: Phủ Tây Hồ (Hà Nội) đông kẹt cứng

Trưa mùng 4 Tết, “biển người” vẫn đổ về Phủ Tây Hồ để dâng lễ cầu may mắn những ngày năm mới Quý Mão 2023.
Xuất khẩu nông sản chính ngạch cơ hội “tỷ đô” cho Đắk Lắk

Xuất khẩu nông sản chính ngạch cơ hội “tỷ đô” cho Đắk Lắk

Không chỉ có thêm những cái tết đủ đầy cho hàng vạn đồng bào các dân tộc trên địa bàn, cơ hội thu về mỗi năm cả “tỷ đô” cho tỉnh Đắk Lắk đang hiện hữu.
Du khách ùn ùn đổ về Sa Pa, xếp hàng dài cả cây số chờ cáp treo lên đỉnh Fansipan

Du khách ùn ùn đổ về Sa Pa, xếp hàng dài cả cây số chờ cáp treo lên đỉnh Fansipan

Lượng khách đông đúc đổ về khu vực ga cáp treo lên đỉnh Fansipan sáng mùng 4 Tết. Nhiều người phải xếp hàng, chờ 3-4 tiếng mới mua được vé đi cáp treo.
Ứng xử ra sao trước áp lực lãi suất – tỷ giá năm 2023?

Ứng xử ra sao trước áp lực lãi suất – tỷ giá năm 2023?

Việt Nam nên lựa chọn khung chính sách tiền tệ, lạm phát mục tiêu để ứng phó hiệu quả trước áp lực lãi suất – tỷ giá năm 2023.
Cận cảnh điểm bắn pháo hoa phục vụ đêm giao thừa ở Hà Nội

Cận cảnh điểm bắn pháo hoa phục vụ đêm giao thừa ở Hà Nội

Những điểm bắn pháo hoa tại Hà Nội đã sẵn sàng phục vụ người dân trong dịp Tết Nguyên đán 2023.
Nét đẹp văn hóa trong lễ chùa đầu năm của người Việt

Nét đẹp văn hóa trong lễ chùa đầu năm của người Việt

Lễ chùa đầu năm là hoạt động mang tính văn hóa dân gian đã ăn sâu vào tiềm thức mỗi người con đất Việt trong những ngày đầu năm mới.
Lào Cai nô nức trẩy hội Gầu Tào miền cao nguyên trắng Bắc Hà

Lào Cai nô nức trẩy hội Gầu Tào miền cao nguyên trắng Bắc Hà

Trong 3 ngày từ ngày 25 - 27/01, tức từ ngày mùng 4-6 tết, tại thôn Ngài Ma, xã Thải Giàng Phố, H.Bắc Hà đã tổ chức lễ hội Gầu Tào của đồng bào Mông.
Phiên bản di động