Dự án Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi): Sửa thuế để thúc đẩy hoạt động doanh nghiệp

Cần lộ trình khả thi để hài hòa các mục tiêu

Dự án Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) đang được Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo đang nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp trong ngành bia, rượu, nước giải khát.

Liên quan vấn đề đang được rất nhiều doanh nghiệp quan tâm này, sáng nay (14/8), Báo Đầu tư tổ chức Hội thảo Sửa thuế để thúc đẩy hoạt động doanh nghiệp - Kinh nghiệm thế giới.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước còn nhiều khó khăn, các doanh nghiệp, đặc biệt là ngành bia, rượu, nước giải khát đang đối mặt với nhiều thách thức. Đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị, biến động giá nguyên vật liệu. Ngoài ra, chính sách phòng, chống tác hại của rượu, bia theo Nghị định 100/2018/NĐ-CP càng làm sức tiêu dùng bia sụt giảm rất mạnh. Người tiêu dùng thay đổi xu hướng, giảm thiểu tiêu thụ các sản phẩm có cồn, một phần nhằm tránh bị phạt nặng. Với những khó khăn trên, các doanh nghiệp trong ngành đều ghi nhận doanh thu, lợi nhuận sụt giảm nghiêm trọng trong năm 2023 và đầu năm 2024.

Vì vậy, các chuyên gia cho rằng, việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt trong thời điểm hiện tại được cho là sẽ gây thêm áp lực lên các doanh nghiệp, có thể dẫn đến việc giảm sản lượng, thất thu ngân sách và ảnh hưởng đến việc làm của người lao động.

Theo Dự án Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) đang soạn thảo, mặt hàng nước giải khát có đường là đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Ảnh minh họa

Các chuyên gia kinh tế và đại diện các hiệp hội doanh nghiệp đều bày tỏ quan điểm thận trọng đối với đề xuất tăng thuế. Họ cho rằng, việc tăng thuế cần được cân nhắc kỹ lưỡng, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời không gây ra những tác động tiêu cực đến nền kinh tế.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng BIDV, kiêm Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV phân tích, tình hình kinh tế, kinh doanh tại Việt Nam 2020-2024 ghi nhận sự phục hồi không đồng đều, hành vi tiêu dùng, lối sống thay đổi, doanh nghiệp còn nhiều khó khăn, lợi nhuận bình quân toàn ngành đồ uống liên tục giảm (năm 2021 giảm 12%, năm 2022 giảm 6%, năm 2023 giảm 10-12% so với năm liền trước). Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi có thể làm tăng thu ngân sách nhà nước trong ngắn hạn, nhưng trong trung - dài hạn sẽ làm giảm sức cầu tiêu dùng, giảm doanh thu và lợi nhuận doanh nghiệp, qua đó, giảm thu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Chuyên gia kinh tế, PGS-TS Ngô Trí Long, cho rằng: “Nguyên tắc của việc đánh thuế là cần đảm bảo cân bằng, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người nộp thuế. Nguyên tắc quan trọng này đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, nhưng không được để cho người nộp thuế lâm vào tình trạng khốn cùng. Thực hiện nguyên tắc này, Nhà nước sẽ không tạo ra những cú sốc tăng thuế cho doanh nghiệp, xã hội, cho người lao động. Nếu tổng số thuế phải trả quá lớn, đời sống người dân lao động không được đảm bảo, thì nền kinh tế sẽ bị trì trệ một cách gián tiếp và nguy cơ trốn thuế rất tiềm tàng…”.

Với tỷ lệ tăng quá cao và tiến độ tăng thuế liên tục hàng năm trong các phương án do Bộ Tài chính đề xuất hiện nay chắc chắn sẽ dẫn đến sự sụt giảm nặng nề về sản lượng và hậu quả sẽ là thất thu thuế. Do đó, cần xem xét, cân nhắc kỹ việc tăng thuế trong bối cảnh kinh tế hiện tại của Việt Nam, nhằm tránh gây sốc cho doanh nghiệp, mà vẫn đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước.

“Nên xem xét phương án giãn thời gian tăng thuế suất có lộ trình để các doanh nghiệp có điều kiện xây dựng phương án, chuyển đổi sản xuất - kinh doanh, không bị xáo trộn quá lớn, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA) nêu quan điểm.

Cân nhắc kỹ lưỡng giữa mục tiêu và thực tế

Mục tiêu của việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt là tăng nguồn thu ngân sách và hạn chế tiêu thụ rượu bia, bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, việc tăng thuế quá nhanh và quá cao có thể dẫn đến những hệ quả không mong muốn.

Đặc biệt là sự chênh lệch giá giữa sản phẩm hợp pháp và bất hợp pháp ngày càng lớn tạo điều kiện cho hàng giả, hàng nhái phát triển, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và làm thất thu ngân sách. Các doanh nghiệp sản xuất bia, rượu sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn, có thể dẫn đến giảm sản lượng, cắt giảm nhân công và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, việc tăng thuế quá cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến ngành du lịch và các ngành công nghiệp liên quan.

Ở phía doanh nghiệp, Công ty cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) kiến nghị lùi thời gian điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt đối với sản phẩm bia, rượu, nước giải khát có đường đến năm 2027 để doanh nghiệp có thêm thời gian thích ứng và chuẩn bị cho chính sách thuế mới này.

Theo Sabeco, để tránh gây sốc cho thị trường, trong khi vẫn đảm bảo các mục tiêu chung, Sabeco đề xuất giảm mức tăng thuế tiêu thụ đặc biệt và giãn lộ trình tăng thuế như các lần tăng trước đây (với mức 5% so với mức hiện tại) theo phương án đối với rượu từ 20 độ trở lên và bia áp dụng từ ngày 1/1/2017 đến ngày 31/12/2028 là 70%, từ ngày 1/1/2029 đến ngày 31/12/2030 là 75%, từ ngày 1/1/2031 là 80%; đối với rượu dưới 20 độ từ 1/1/2027 đến ngày 31/12/2028 là 40%, từ ngày 1/1/2029 đến ngày 31/12/2030 là 45%, từ ngày 1/1/2031 là 50%.

Đại diện Sabeco chia sẻ: “Sabeco khẳng định luôn luôn ủng hộ chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước, Chính phủ, Bộ Tài chính và các bộ, ngành về việc sử dụng thuế tiêu thụ đặc biệt làm công cụ tăng thu ngân sách và hạn chế tác hại của đồ uống có cồn, cũng như duy trì cách tính thuế theo phương pháp tương đối như hiện nay”.

Bà Trịnh Thị Vân Giang, đại diện Tiểu ban Rượu vang và Rượu mạnh (thuộc Phòng Thương mại châu Âu tại Việt Nam - EuroCham) phân tích, việc tăng thuế buộc các doanh nghiệp phải cắt giảm rất nhiều chi phí hoạt động, trong khi ngành rượu vang, rượu mạnh đã và đang đóng góp rất nhiều vào nền kinh tế Việt Nam. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong ngành hàng rượu vang và rượu mạnh còn phải đối mặt với những đề xuất và quy định trong thời gian tới, như tăng thuế tối thiểu toàn cầu...

"Về phương án tăng thuế tiêu thụ đặc biệt, Bộ Tài chính trình Chính phủ phương án thuế suất tăng cao liên tục từ năm 2026-2030 đưa thuế suất lên mức 100%. Đây là đề xuất mức tăng cao nhất trong lịch sử, doanh nghiệp chưa thể đánh giá hết được các tác động lớn của đề xuất này", bà Chu Thị Vân Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) nêu ý kiến.

Nghiên cứu, xem xét lại mức thuế tiêu thụ đặc biệt, đảm bảo mức thuế hợp lý với tình hình thực tế, trên cơ sở đánh giá đầy đủ các tác động một cách toàn diện (sức tiêu dùng, mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, tác động tới ngân sách, ảnh hưởng đến các doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp, tác động kinh tế - xã hội…), cũng như khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) là nên tăng giá bán rượu, bia 10%.