Hoàn thiện DPPA: Đòn bẩy cho tăng trưởng hai chữ số

Áp lực nguồn điện gia tăng, cần cơ chế linh hoạt hơn

Khi nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, điện không còn là yếu tố đầu vào thông thường mà trở thành nền tảng của sản xuất và thu hút đầu tư. Áp lực gia tăng về nhu cầu, cùng yêu cầu chuyển dịch xanh, đặt ra đòi hỏi cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng BESS, qua đó mở rộng nguồn cung, tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện và tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.

Tại diễn đàn "Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ BESS: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp", chiều 21/4, PGS.TS Ngô Trí Long - Chuyên gia Kinh tế (Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam) cho biết: “Khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai chữ số trong giai đoạn tới, câu chuyện năng lượng, đặc biệt là điện,  không còn là vấn đề kỹ thuật riêng của ngành điện lực. Điện đã trở thành yếu tố nền tảng quyết định khả năng duy trì tăng trưởng, thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cần được nhìn nhận như một yêu cầu kinh tế cấp bách, đồng thời là giải pháp quan trọng để mở rộng nguồn cung, giảm rủi ro cho doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển xanh, bền vững. Đi kèm với DPPA, lưu trữ năng lượng, đặc biệt là hệ thống BESS, chính là cấu phần then chốt giúp điện tái tạo vận hành ổn định, bảo đảm tính liên tục cho sản xuất và thị trường điện.

Theo phân tích của PGS.TS Ngô Trí Long, nhu cầu mở rộng nguồn điện đã trở nên rất cấp bách. Từ góc độ kinh tế vĩ mô, tăng trưởng cao đồng nghĩa nhu cầu điện tăng mạnh, không chỉ về sản lượng mà còn về yêu cầu ổn định và khả năng dự báo chi phí. Điện vì vậy đã trở thành đầu vào chiến lược của nền kinh tế.

“Trong điều kiện đó, chúng ta không thể tiếp tục phát triển nguồn điện theo cách cũ, chỉ trông chờ vào các dự án lớn và hệ thống truyền tải. Nền kinh tế cần một cơ cấu năng lượng đa dạng và linh hoạt hơn, gắn với điện tái tạo, điện mặt trời mái nhà, các mô hình giao dịch điện linh hoạt và đặc biệt là lưu trữ năng lượng BESS. Nói cách khác, mở rộng nguồn điện phải đi cùng hoàn thiện thể chế, trong đó DPPA là trụ cột quan trọng”, PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Việc chậm hoàn thiện DPPA sẽ tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và chất lượng tăng trưởng. Trước tiên, với các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, sự ổn định của điện ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ đơn hàng, hiệu suất vận hành thiết bị và chi phí sản xuất. Doanh nghiệp không chủ động được nguồn điện thì khó có thể chủ động được kế hoạch đầu tư, mở rộng công suất và quản trị rủi ro.

Tiếp theo là doanh nghiệp có thể suy giảm lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu đang xanh hóa chuỗi cung ứng. Điện sạch hiện không còn là “điểm cộng hình ảnh”, mà đang trở thành điều kiện để tham gia thị trường quốc tế, đặc biệt với các ngành xuất khẩu. Nếu doanh nghiệp không thể tiếp cận điện xanh với cơ chế rõ ràng và chi phí hợp lý, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn phát thải, truy xuất nguồn gốc điện sẽ chậm hơn đối thủ. Điều đó làm giảm sức hấp dẫn đối với đơn hàng xuất khẩu, dòng vốn FDI chất lượng cao và nhà đầu tư dài hạn. 

"Tác động quan trọng hơn là làm chậm quá trình huy động nguồn lực xã hội cho phát triển năng lượng. Nếu cơ chế DPPA thiếu rõ ràng, doanh nghiệp sẽ do dự trong việc đầu tư điện mặt trời mái nhà, hợp đồng mua bán điện dài hạn hoặc hệ thống lưu trữ BESS. Điều đó đồng nghĩa nguồn vốn tư nhân đáng lẽ có thể tham gia giải quyết bài toán điện sẽ tiếp tục đứng ngoài cuộc. Khi ấy, gánh nặng vẫn dồn lên khu vực đầu tư công và nguồn điện truyền thống, trong khi nhu cầu của nền kinh tế ngày càng lớn", PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.

DPPA và BESS: Chìa khóa nâng sức cạnh tranh doanh nghiệp

Để tiếp tục hoàn thiện DPPA cần được tiếp cận với tư duy rộng hơn, nhanh hơn và mạnh hơn. PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng cần thay đổi cách nhìn về DPPA. Đây không đơn thuần là một công cụ kỹ thuật của ngành điện, mà phải đặt trong tổng thể chiến lược tăng trưởng nhanh, tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi mục tiêu tăng trưởng hai chữ số đã xác lập, chính sách năng lượng cũng phải vận hành theo yêu cầu tương ứng, không chỉ đủ điện, mà phải có điện linh hoạt hơn, cạnh tranh hơn và phù hợp hơn với xu hướng quốc tế.

Theo PGS, trong kinh tế đầu tư, điều quan trọng nhất không phải ưu đãi cao, mà là thể chế ổn định, minh bạch và dễ dự báo. Doanh nghiệp chỉ sẵn sàng bỏ vốn dài hạn nếu họ thấy cơ chế rõ ràng để tính toán, nhất quán để yên tâm và khả thi để triển khai. Hoàn thiện DPPA về bản chất là giảm bất định chính sách, qua đó giảm chi phí cơ hội và thúc đẩy đầu tư.

Đồng thời, DPPA cần được đặt trong một hệ sinh thái chính sách năng lượng đồng bộ. Cơ chế này sẽ khó phát huy hiệu quả nếu đứng tách rời khỏi điện tái tạo, điện mặt trời mái nhà, quản lý phụ tải và đặc biệt là lưu trữ năng lượng BESS. BESS không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà là “bảo hiểm hệ thống”, giúp điện tái tạo trở nên ổn định hơn, giúp doanh nghiệp chủ động phụ tải và góp phần giảm áp lực lên lưới điện. Nếu thiếu cơ chế cho BESS, DPPA sẽ thiếu đi một trụ cột quan trọng để vận hành hiệu quả.

Xa hơn, hoàn thiện DPPA cần được coi là giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Ngày nay, môi trường đầu tư không chỉ được đánh giá bằng thuế suất hay chi phí lao động, mà còn bởi khả năng tiếp cận điện ổn định và điện sạch. Vì vậy, DPPA không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp hiện hữu mà còn phát đi tín hiệu rằng Việt Nam đang chuẩn bị đầy đủ hạ tầng thể chế cho giai đoạn phát triển mới, nơi tăng trưởng phải nhanh hơn nhưng cũng phải chất lượng hơn.

Trong bối cảnh kinh tế tăng tốc, chậm một bước trong cải cách thể chế hôm nay có thể làm chậm hàng loạt quyết định đầu tư ngày mai. Những quy định mở đầu là cần thiết, nhưng phải được tiếp nối bằng các điều chỉnh mạnh dạn hơn để đáp ứng tốc độ phát triển thực tế của thị trường.