Điện cần đi trước một bước để tạo đà tăng trưởng

Nhu cầu điện tăng nhanh, áp lực lớn cho ngành điện

Phát biểu tại tọa đàm “An ninh năng lượng: Khơi thông nguồn lực - Nâng cao tự chủ - Tạo động lực tăng trưởng” trong khuôn khổ Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 ngày 10/11, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho rằng, điện là lĩnh vực nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội.

“Điện luôn luôn cần đi trước một bước, có điện chúng ta mới làm được những thứ khác”, ông Trang nói.

Định hướng này cũng được Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ, khi yêu cầu năng lượng phải đi trước một bước, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Theo ông Trang, áp lực với ngành điện xuất phát trực tiếp từ yêu cầu tăng trưởng kinh tế. Với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030, ngành điện đang chịu áp lực rất lớn. Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo và các ngành công nghệ cao phát triển mạnh, kéo theo yêu cầu cung cấp đủ điện cho những lĩnh vực tiêu thụ nhiều năng lượng.

Để đáp ứng yêu cầu này, Bộ Công Thương đã tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành Quy hoạch điện VIII điều chỉnh tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025. Theo quy hoạch, đến năm 2030, điện thương phẩm dự kiến đạt khoảng 500,4-557,8 tỷ kWh, điện sản xuất và nhập khẩu khoảng 560,4-624,6 tỷ kWh. Tỷ lệ năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) phục vụ sản xuất điện đạt khoảng 28-36% vào năm 2030. Tuy nhiên, theo ông Trang, nhu cầu điện thực tế hiện nay đang tăng đột biến, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác bảo đảm cung ứng.

Hệ thống tự chủ, yêu cầu đồng bộ và nguồn lực lớn

Bên cạnh áp lực từ phía nhu cầu, bài toán cung ứng điện còn chịu tác động từ chính đặc điểm của hệ thống điện Việt Nam. Ông Trần Hoài Trang cho biết, hệ thống điện trong nước khác với nhiều hệ thống điện trên thế giới. Hệ thống được xây dựng trên tinh thần tự chủ, tự xây dựng, tự vận hành, trong khi liên kết với lưới điện khu vực còn hạn chế. Đây cũng là điểm cần khắc phục trong thời gian tới.

Trong điều kiện đó, hệ thống phải tự cân đối cung - cầu. Vì vậy, tỷ lệ giữa các nguồn điện, bao gồm năng lượng tái tạo, cần được tính toán phù hợp để bảo đảm vận hành an toàn và an ninh năng lượng theo yêu cầu của nền kinh tế. Đồng thời, nguồn điện, lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối phải phát triển đồng bộ. Chỉ khi đó, hệ thống mới bảo đảm cung ứng đủ điện với chất lượng đáp ứng yêu cầu phát triển.

Về cơ chế, chính sách, ông Trang cho biết các cơ quan quản lý đã nỗ lực ban hành nhiều văn bản. Đến nay, hệ thống chính sách cho lĩnh vực điện đã tương đối đầy đủ, tạo cơ sở để triển khai. Có thể kể đến Luật Điện lực năm 2024 thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh, thu hút đầu tư vào lưới truyền tải và năng lượng tái tạo. Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư hạ tầng năng lượng.

Theo đại diện Cục Điện lực, mấu chốt tiếp theo nằm ở sự phối hợp giữa Nhà nước và nhà đầu tư. Các cơ quan quản lý có trách nhiệm xây dựng cơ chế, chính sách. Nhà đầu tư cần nghiên cứu, xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp đồng thời phải bảo đảm năng lực tài chính và kinh nghiệm.

Yêu cầu này càng quan trọng khi thời gian tới, Việt Nam sẽ phát triển mạnh điện gió ngoài khơi và các nguồn năng lượng mới, bên cạnh các nguồn truyền thống như thủy điện, nhiệt điện. Đây là những lĩnh vực mới, đòi hỏi nguồn tài chính rất lớn. Do đó, theo ông Trang, cần sự vào cuộc tổng hợp của các thành phần kinh tế - xã hội. Thực tế, Nghị định số 272/2026/NĐ-CP về điện gió ngoài khơi đã thiết lập hành lang pháp lý về điều kiện năng lực nhà đầu tư cho thấy, yêu cầu chọn đúng nhà đầu tư đủ tiềm lực đang được cụ thể hóa bằng quy định.

Để điện thực sự đi trước một bước, hệ thống điện cần phát triển đồng bộ từ nguồn đến lưới, với cơ cấu nguồn phù hợp đặc thù tự chủ. Khi khung chính sách đã tương đối đầy đủ, yếu tố quyết định nằm ở việc huy động được nhà đầu tư đủ năng lực tài chính, kinh nghiệm, nhất là với điện gió ngoài khơi và các nguồn năng lượng mới.