Hoàn thiện chính sách, thúc đẩy thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao tính minh bạch của thị trường

Trong điều kiện giá hàng hóa thế giới thường xuyên biến động, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, nhu cầu sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro giá ngày càng trở nên cần thiết. 

Đây là những vấn đề được các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp tập trung trao đổi tại Hội thảo “Thị trường hàng hóa phái sinh tại Việt Nam: Thực tiễn và triển vọng phát triển”, diễn ra tại Phân hiệu Trường Đại học Ngoại thương tại TP. Hồ Chí Minh với sự phối hợp tổ chức của Wynthor Commodities mới đây.

Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách quản lý hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, đặc biệt sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 302/2026/NĐ-CP ngày 1/8/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.

Theo quy định mới, doanh nghiệp thành lập Sở giao dịch hàng hóa phải có vốn điều lệ từ 150 tỷ đồng trở lên, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về hệ thống công nghệ thông tin, bảo đảm an toàn, ổn định và minh bạch trong hoạt động giao dịch.

Đối với các chủ thể tham gia thị trường, Nghị định quy định thành viên kinh doanh phải có vốn điều lệ từ 75 tỷ đồng trở lên, trong khi thành viên môi giới phải có vốn điều lệ tối thiểu 5 tỷ đồng. Các điều kiện này đặt ra yêu cầu cụ thể về năng lực tài chính của những tổ chức tham gia hoạt động giao dịch hàng hóa.

Đáng chú ý, Nghị định 302 cũng quy định về Trung tâm thanh toán bù trừ, cơ chế ký quỹ, quản lý rủi ro, công bố thông tin giao dịch và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Đây là những nội dung quan trọng nhằm bảo đảm an toàn giao dịch, hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi của khách hàng.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định về hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa ở nước ngoài và thủ tục đăng ký liên thông giữa các sở giao dịch, tạo cơ sở pháp lý cho việc kết nối thị trường trong nước với thị trường quốc tế theo quy định.

Những quy định trên tạo cơ sở pháp lý cụ thể hơn cho hoạt động giao dịch hàng hóa. Tuy nhiên, việc triển khai trong thực tiễn, đánh giá hiệu quả các cơ chế quản lý và tiếp tục hoàn thiện pháp luật chuyên ngành vẫn là những vấn đề cần được quan tâm.

Trình bày tham luận “Vai trò của thị trường hàng hóa phái sinh và định hướng xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh”, TS. Phạm Đình Thưởng, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Công Thương), thành viên Tổ soạn thảo Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, tập trung phân tích vai trò của thị trường hàng hóa phái sinh trong nền kinh tế, khuôn khổ pháp lý hiện hành và những vấn đề đặt ra trong quá trình nghiên cứu, xây dựng luật. Nội dung tham luận đề cập đến yêu cầu hoàn thiện thể chế phù hợp với đặc thù hoạt động của thị trường, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp sử dụng hiệu quả các công cụ phòng ngừa rủi ro giá.

Cùng với vấn đề pháp lý, TS. Trần Văn Bình, chuyên gia thị trường hàng hóa, cố vấn xây dựng Sàn giao dịch Cà phê Robusta, trình bày tham luận về cấu trúc, cơ chế vận hành thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam, vai trò của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) và tầm nhìn phát triển giai đoạn 2027 - 2030. Tham luận tập trung làm rõ cơ chế tổ chức giao dịch, vai trò của MXV trong kết nối thị trường trong nước với các sở giao dịch quốc tế, đồng thời đặt ra những vấn đề về định hướng phát triển thị trường trong giai đoạn tới.

Tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia thị trường

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, khả năng tiếp cận và sử dụng công cụ phái sinh của doanh nghiệp là vấn đề được các đại biểu quan tâm tại hội thảo.

Đối với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu nông sản, biến động giá hàng hóa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí, lợi nhuận và kế hoạch kinh doanh. Trong khi đó, sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro đòi hỏi doanh nghiệp có kiến thức chuyên môn, năng lực tài chính và phương thức quản trị phù hợp.

Từ kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu cà phê, ông Nguyễn Đức Hiệp, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Intimex Mỹ Phước, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Thương mại Vista, trình bày tham luận “Rủi ro giá trong hoạt động thu mua, kinh doanh và xuất khẩu cà phê”.

Tham luận tập trung phân tích những thách thức do biến động giá gây ra đối với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và xuất khẩu nông sản. Qua đó, ông Nguyễn Đức Hiệp nhấn mạnh sự cần thiết của việc chủ động xây dựng chiến lược quản trị rủi ro nhằm bảo vệ lợi nhuận và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định.

Thực tiễn hoạt động xuất khẩu cà phê cho thấy công cụ phái sinh có thể hỗ trợ doanh nghiệp quản lý rủi ro giá. Tuy nhiên, để sử dụng hiệu quả, doanh nghiệp cần hiểu rõ cơ chế giao dịch, nghĩa vụ tài chính và các yêu cầu quản trị trong quá trình tham gia thị trường.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Phạm Văn Quang, Giám đốc Công ty TNHH G20 Coffee Việt Nam, trình bày tham luận “Thực tiễn tiếp cận công cụ phái sinh của doanh nghiệp: Kinh nghiệm, khó khăn và kiến nghị”. Nội dung tham luận đề cập đến những khó khăn doanh nghiệp gặp phải trong quá trình tiếp cận và sử dụng công cụ phái sinh, từ yêu cầu về kiến thức chuyên môn, năng lực tài chính đến tổ chức hoạt động quản trị rủi ro trong nội bộ doanh nghiệp.

Những vấn đề này cho thấy, cùng với hoàn thiện các quy định về giao dịch, cần quan tâm đến điều kiện thực tế của doanh nghiệp, nhất là khả năng tiếp cận thông tin, hiểu biết về sản phẩm phái sinh và năng lực kiểm soát rủi ro. Việc nâng cao kiến thức và kỹ năng quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp lựa chọn công cụ phù hợp với hoạt động sản xuất, kinh doanh, tránh tham gia giao dịch phái sinh khi chưa đánh giá đầy đủ những rủi ro có thể phát sinh.

Đây cũng là nội dung được tiếp tục trao đổi tại phiên tọa đàm bàn tròn “Từ khung pháp lý đến thực tiễn sử dụng công cụ phái sinh” trong khuôn khổ sự kiện. Phiên thảo luận có sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, giới học thuật và đại diện cộng đồng doanh nghiệp, tập trung nhận diện những vướng mắc trong thực tiễn giao dịch; đánh giá khả năng tiếp cận, ứng dụng công cụ phái sinh; đồng thời làm rõ yêu cầu quản trị rủi ro và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Đặc biệt, các nội dung liên quan đến cơ chế ký quỹ, thanh toán bù trừ, giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm tiếp tục được đặt ra dưới góc độ thực tiễn áp dụng và yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Theo các chuyên gia, khả năng tiếp cận và sử dụng hiệu quả công cụ phái sinh của doanh nghiệp phụ thuộc vào khuôn khổ pháp lý, cơ chế vận hành thị trường và năng lực quản trị rủi ro.