Gỡ rào cản để thủy sản chinh phục mốc 12,5 tỷ USD

Khởi động mô hình tăng trưởng mới để hướng đến mục tiêu 2 con số

Chiều 30/7, tại Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành thủy sản trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam đánh giá, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động, xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Ước tính 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 6,7 tỷ USD, tăng 10,5% so với cùng kỳ năm trước.

Theo VASEP, nếu những khó khăn hiện nay được tháo gỡ trong nửa cuối năm, xuất khẩu thủy sản cả năm có thể đạt 12,3-12,5 tỷ USD, tăng khoảng 10-11%, tương đương tăng thêm 1,1-1,2 tỷ USD so với năm trước.

Bên cạnh đó, đứng trước yêu cầu phát triển mới, vận hội mới để cùng các lĩnh vực khác của ngành nông nghiệp gia tăng phát triển “2 con số” bắt đầu từ năm nay 2026, VASEP cho rằng, ngành thủy sản cần chuyển đổi mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, không chỉ dựa vào sản lượng mà tập trung nâng cao giá trị gia tăng, tối ưu chi phí sản xuất, mở rộng các đối tượng nuôi có lợi thế, khai thác tối đa cơ hội từ các thị trường và bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn. VASEP cũng nhấn mạnh, trong giai đoạn 2-3 năm tới, mở rộng thị trường cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo dư địa tăng trưởng mới cho ngành.

Đề xuất tháo gỡ "điểm nghẽn"

Để hỗ trợ doanh nghiệp tăng tốc xuất khẩu, VASEP kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành, địa phương tập trung vào 4 nhóm giải pháp lớn. Thứ nhất là khơi thông nguồn nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu. Đối với nuôi trồng, Hiệp hội đề nghị tiếp tục tập trung nâng cao chất lượng con giống, kiểm soát dịch bệnh, giảm chi phí thức ăn và vật tư đầu vào; đồng thời thúc đẩy phát triển vùng nuôi tập trung, nuôi biển công nghiệp, tăng cường liên kết chuỗi và số hóa quản lý vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc.

Đối với khai thác biển, VASEP kiến nghị sớm thống nhất hướng dẫn cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm cho các cảng cá; tăng đầu tư xây dựng các cảng cá đủ điều kiện chỉ định nhằm bổ sung nguồn nguyên liệu hợp pháp, góp phần chống khai thác IUU; rà soát quy định phân vùng khai thác khi sửa Luật Thủy sản; đồng thời tiếp tục số hóa các thủ tục xác nhận, chứng nhận nguồn gốc nguyên liệu.

Với nguyên liệu nhập khẩu phục vụ chế biến xuất khẩu, Hiệp hội đề nghị thống nhất quy trình kiểm tra giữa các cơ quan chuyên ngành, hạn chế thủ tục chồng chéo, giảm thời gian thông quan và chi phí cho doanh nghiệp.

Nhóm giải pháp thứ hai là xây dựng chương trình hành động theo từng thị trường trọng điểm. Theo VASEP, cần tăng cường các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ rào cản kỹ thuật, thúc đẩy đàm phán mở cửa thị trường và nghiên cứu thành lập Quỹ xuất khẩu ngành hàng theo Nghị định 240/2026/NĐ-CP nhằm bổ sung nguồn lực cho hoạt động phát triển thị trường, phòng vệ thương mại và xây dựng thương hiệu.

Đối với từng thị trường, Hiệp hội kiến nghị sớm có chính sách thúc đẩy xuất khẩu sang Trung Quốc; tiếp tục ưu tiên gỡ "thẻ vàng" IUU để mở rộng xuất khẩu sang EU; đàm phán bãi bỏ hạn ngạch 15.000 tấn tôm/năm của Hàn Quốc; đồng thời xây dựng cơ chế liên ngành theo dõi riêng đối với thị trường Hoa Kỳ. Theo VASEP, thị trường Hoa Kỳ đang xuất hiện nhiều rủi ro mới khi ngành tôm và cá tra cùng lúc đối mặt với các vụ rà soát chống bán phá giá, chống trợ cấp, cùng các biện pháp thuế và nguy cơ điều tra liên quan đến xuất xứ, sở hữu trí tuệ.

Thứ ba, Hiệp hội cũng kiến nghị giảm chi phí logistics và vận tải biển, vốn đang là yếu tố làm giảm sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam. Theo phản ánh của doanh nghiệp, từ giữa tháng 6/2026, nhiều hãng tàu đồng loạt tăng cước vận chuyển, trong đó tuyến bờ Đông Hoa Kỳ tăng khoảng 2.000-3.000 USD/container, bờ Tây Hoa Kỳ tăng trên 1.000 USD/container, còn tuyến châu Âu tăng từ 800-1.200 USD/container. VASEP đề nghị xây dựng chương trình giảm chi phí logistics cho nông, lâm, thủy sản và nghiên cứu phát triển đội tàu container, container lạnh của Việt Nam nhằm tăng tính chủ động trong vận chuyển hàng hóa xuất khẩu.

Thứ tư, Hiệp hội kiến nghị khơi thông nguồn vốn và lao động để doanh nghiệp mở rộng công suất. Theo VASEP, nhu cầu vốn phục vụ thu mua nguyên liệu, nuôi trồng, chế biến và dự trữ hàng hóa sẽ tăng mạnh khi xuất khẩu phục hồi. Vì vậy, cần tiếp tục các gói tín dụng ưu tiên cho lĩnh vực thủy sản, tăng hạn mức tín dụng, mở rộng nguồn vốn trung và dài hạn cho đầu tư vùng nuôi, chế biến sâu, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Về lao động, Hiệp hội cho biết nhiều doanh nghiệp chế biến thủy sản đang thiếu hụt lao động phổ thông, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng đơn hàng. VASEP đề nghị sớm xây dựng đề án bảo đảm nguồn nhân lực cho các ngành nông nghiệp thâm dụng lao động, đồng thời rà soát, điều chỉnh phù hợp các chương trình đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài nhằm bảo đảm nguồn nhân lực phục vụ sản xuất trong nước.

VASEP nhận định, trong điều kiện các khó khăn lớn được tháo gỡ hoặc hạn chế tác động trong 6 tháng cuối năm, xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể giữ nhịp tăng 10-11% (tăng thêm 1,1 – 1,2 tỷ USD), mang lại giá trị 12,3-12,5 tỷ USD/năm 2026.