Ngân hàng tìm lối mới trong cuộc đua hút vốn

Chứng chỉ tiền gửi chiếm ưu thế trong huy động vốn

Cuộc đua huy động vốn của các ngân hàng đang có sự dịch chuyển đáng chú ý khi chứng chỉ tiền gửi ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giấy tờ có giá. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng lãi suất tiền gửi truyền thống, nhiều nhà băng đang mở rộng phát hành chứng chỉ tiền gửi với mức lãi suất hấp dẫn hơn nhằm thu hút dòng tiền từ khách hàng.

Theo báo cáo cập nhật ngành ngân hàng của SSI Research, huy động vốn tại các ngân hàng trong danh mục theo dõi tăng 12,8% so với đầu năm, tương đương tốc độ tăng trưởng tín dụng. Trong đó, tiền gửi khách hàng tăng 10%, còn phát hành chứng chỉ tiền gửi tăng tới 41%, tương ứng tăng thêm 350.000 tỷ đồng trong 9 tháng.

Số liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính quý III/2026 của 28 ngân hàng cho thấy, hoạt động huy động vốn qua phát hành giấy tờ có giá tiếp tục tăng mạnh, trong đó chứng chỉ tiền gửi đóng vai trò chủ đạo. Tại 28 ngân hàng, tổng số dư giấy tờ có giá đạt hơn 2,26 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 535.736 tỷ đồng, tương đương 31% so với đầu năm, gần gấp 3 lần tốc độ tăng tiền gửi khách hàng.

Riêng 10 ngân hàng có số dư giấy tờ có giá lớn nhất tính đến ngày 30/9/2026 ghi nhận tổng giá trị khoảng 1,76 triệu tỷ đồng, tăng 459.042 tỷ đồng, tương đương 35,4% so với cuối năm 2025. Đáng chú ý, chứng chỉ tiền gửi tăng 454.396 tỷ đồng, đóng góp gần 99% mức tăng ròng của nhóm. Tỷ trọng công cụ này trong tổng giấy tờ có giá cũng tăng từ 64,6% lên 73,6% chỉ sau 9 tháng, trong khi nhóm kỳ phiếu và trái phiếu gần như không tăng đáng kể.

Xét về quy mô, BIDV dẫn đầu với 311.013 tỷ đồng giấy tờ có giá tại thời điểm cuối quý III, tăng 85.605 tỷ đồng so với đầu năm. Trong đó, chứng chỉ tiền gửi đạt 227.428 tỷ đồng, chiếm 73,1% tổng số dư.

MB đứng thứ hai với 302.399 tỷ đồng, tăng 61,5% sau 9 tháng. Đây cũng là ngân hàng ghi nhận mức tăng giấy tờ có giá lớn nhất trong nhóm 10 nhà băng dẫn đầu, với 115.163 tỷ đồng. Riêng chứng chỉ tiền gửi đóng góp hơn 107.500 tỷ đồng.

Techcombank xếp thứ ba với 237.047 tỷ đồng giấy tờ có giá, tăng khoảng 21.717 tỷ đồng so với cuối năm trước. Chứng chỉ tiền gửi đạt 186.275 tỷ đồng, chiếm 78,6% tổng số dư.

Hai vị trí tiếp theo thuộc về ACB và VPBank, với quy mô lần lượt đạt 210.711 tỷ đồng và 193.694 tỷ đồng. Trong 9 tháng, số dư giấy tờ có giá tại hai ngân hàng tăng tương ứng 58,1% và 80,8%. Đáng chú ý, chứng chỉ tiền gửi chiếm hơn 80% tổng giá trị tại cả hai nhà băng.

Tuy nhiên, cơ cấu huy động vốn qua giấy tờ có giá không hoàn toàn giống nhau giữa các ngân hàng. Tại HDBank, kỳ phiếu và trái phiếu chiếm 54,2% tổng giấy tờ có giá, cao hơn tỷ trọng chứng chỉ tiền gửi ở mức 42,5%. Trong khi đó, tại VietinBank, chứng chỉ tiền gửi chiếm 57,2%, còn kỳ phiếu và trái phiếu chiếm 42,8%. Tổng số dư giấy tờ có giá của ngân hàng này giảm khoảng 50.943 tỷ đồng so với đầu năm, chủ yếu do chứng chỉ tiền gửi giảm hơn 50.000 tỷ đồng.

Theo SSI Research, riêng trong quý III/2026, các ngân hàng phát hành ròng 141.000 tỷ đồng chứng chỉ tiền gửi. Hoạt động này tập trung tại MB với mức tăng 62.000 tỷ đồng, Sacombank tăng 39.000 tỷ đồng, Techcombank tăng 18.000 tỷ đồng, ACB tăng 12.000 tỷ đồng và HDBank tăng 10.000 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, VPBank ghi nhận số dư chứng chỉ tiền gửi giảm nhẹ, song được bù đắp bằng lượng trái phiếu phát hành tăng thêm 33.000 tỷ đồng.

Nguồn vốn ổn định, đáp ứng yêu cầu an toàn

Lý giải xu hướng các ngân hàng đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi, SSI Research cho biết, một trong những nguyên nhân quan trọng là lãi suất tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng đang chịu mức trần 4,75%/năm. Trong khi đó, để thu hút và giữ chân khách hàng, các ngân hàng khuyến khích chuyển sang mua chứng chỉ tiền gửi với mức lãi suất bình quân 6,5-8,5%/năm đối với kỳ hạn dưới 6 tháng.

Cách thức huy động này tạo thêm dư địa cạnh tranh về lãi suất cho các ngân hàng trong bối cảnh tiền gửi truyền thống chịu sự điều chỉnh của mức trần. Khách hàng có thêm lựa chọn sinh lời từ khoản tiền nhàn rỗi, còn ngân hàng có thể mở rộng nguồn vốn thông qua phát hành giấy tờ có giá.

Một điểm đáng chú ý khác là lãi suất chứng chỉ tiền gửi không được sử dụng làm lãi suất tham chiếu cho vay. Theo SSI Research, trong khi lãi suất cho vay thả nổi thường được xác định bằng lãi suất tiết kiệm cộng biên độ 3-4%, việc huy động qua chứng chỉ tiền gửi giúp ngân hàng có thể trả lãi cao hơn tiền gửi truyền thống mà không làm tăng lãi suất cho vay cơ sở.

Không chỉ phục vụ nhu cầu huy động vốn trước mắt, chứng chỉ tiền gửi còn được các ngân hàng chú trọng trong quá trình đáp ứng yêu cầu về nguồn vốn ổn định theo các quy định tiệm cận Basel III.

Theo SSI Research, Thông tư 50 điều chỉnh cách xác định mẫu số của tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) theo hướng tính đến các nguồn vốn ổn định, trong đó có chứng chỉ tiền gửi và một số loại trái phiếu đủ điều kiện.

Đáng chú ý, theo khung Basel III, nguồn vốn dài hạn từ khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa được áp dụng hệ số nguồn vốn ổn định sẵn có (ASF) ở mức cao, từ 90-100%. Do đó, việc phát hành chứng chỉ tiền gửi trung và dài hạn cho khách hàng cá nhân giúp các ngân hàng xây dựng nền tảng vốn ổn định hơn trước lộ trình áp dụng các tỷ lệ thanh khoản LCR/NSFR, dự kiến bắt buộc chậm nhất từ ngày 1/10/2028.

Chứng chỉ tiền gửi đang đảm nhiệm đồng thời vai trò bổ sung nguồn vốn và hỗ trợ các ngân hàng chuẩn bị cho những yêu cầu an toàn thanh khoản trong thời gian tới. Sự gia tăng nhanh của kênh huy động này cũng cho thấy các nhà băng đang tìm kiếm thêm phương thức cạnh tranh để thu hút dòng tiền, thay vì chỉ dựa vào tiền gửi truyền thống.