Phát triển phòng lab dùng chung, thúc đẩy đào tạo nhân lực công nghiệp bán dẫn

Ngày 11/11, tại Hà Nội, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp với Công ty Cổ phần Emin và Công ty Tektronix tổ chức Hội thảo Tektronix Semiconductor Seminar 2026. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia trong lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, đại diện doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Trong bối cảnh nhu cầu phát triển ngành vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng, công tác đo kiểm và nghiên cứu, phát triển (R&D) đang đứng trước những yêu cầu mới. Hội thảo được tổ chức nhằm cập nhật các giải pháp đo lường tiên tiến, đồng thời kết nối giới nghiên cứu, đào tạo với các doanh nghiệp công nghệ.

Phát triển hạ tầng đo kiểm, nâng cao năng lực nghiên cứu bán dẫn

Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, công nghiệp bán dẫn là ngành công nghiệp nền tảng, chiến lược được Đảng và Nhà nước xác định. Thời gian qua, ngành bán dẫn Việt Nam đã có những bước phát triển, tuy nhiên đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Việt Nam đang có nền tảng tương đối tốt với sự đầu tư của Nhà nước, sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và đặc biệt là dòng vốn đầu tư, chuyển dịch hoạt động của các nhà đầu tư nước ngoài.

Từ góc độ của doanh nghiệp chuyên cung cấp thiết bị đo lường, kiểm thử, hội thảo là dịp để đánh giá những vấn đề đặt ra trong việc nâng cao hiệu quả nghiên cứu, thiết kế tại doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Đây cũng là cơ hội tiếp cận các giải pháp, công nghệ mới nhằm nâng cao năng lực hoạt động của hệ thống phòng thí nghiệm.

Liên quan đến phát triển nguồn nhân lực, theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”, Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn đang định hướng đầu tư 18 phòng thí nghiệm trọng điểm, phòng thí nghiệm cơ bản, cơ sở cùng 3-4 phòng thí nghiệm trọng điểm liên quan đến bán dẫn. Các phòng thí nghiệm này cần được đầu tư thiết bị đo lường, đánh giá và kiểm thử từ những hãng công nghệ như Tektronix. Ông Nguyễn Anh Tuấn đánh giá, việc giới thiệu các giải pháp và công nghệ mới tại hội thảo có ý nghĩa thiết thực trong nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực của các phòng thí nghiệm.

Bên cạnh đó, trong thời gian tới, nhiều doanh nghiệp nước ngoài dự kiến đầu tư vào Việt Nam. Qua một số chuyến công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và đoàn công tác Bộ Khoa học và Công nghệ, Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn đã tiếp nhận các đề xuất, báo cáo đầu tư trong lĩnh vực bán dẫn, đặc biệt là đo kiểm, kiểm thử và đóng gói từ các đối tác Hàn Quốc, Nhật Bản.

Từ những tín hiệu tích cực này, ông Nguyễn Anh Tuấn kỳ vọng năm 2027, ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam sẽ có bước đột phá, mở ra cơ hội thị trường cho các nhà cung cấp thiết bị như Tektronix và các doanh nghiệp khác.

Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ, nhiệm vụ đặt ra là hỗ trợ hoạt động nghiên cứu, thiết kế và chế tạo. Vì vậy, Bộ cũng sẽ hình thành phòng thí nghiệm nhằm tạo hạ tầng dùng chung, với các thiết bị đo kiểm, thử nghiệm và đánh giá.

Về phía Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), ông Nguyễn Khánh Linh, phụ trách Ban Hợp tác quốc tế và Truyền thông cho biết, NIC và Tektronix đã thử nghiệm chương trình phòng thí nghiệm mở (Open Lab) nhằm hỗ trợ các trường đại học tại Việt Nam.

Theo đó, giảng viên và sinh viên có thể tiếp cận, tham gia đào tạo thực hành trên thiết bị của Tektronix tại NIC. Một số trường đại học cũng đã được mượn thiết bị để phục vụ giảng dạy, đào tạo và các hoạt động khác. Những kết quả ban đầu được đánh giá tích cực và NIC kỳ vọng có thể mở rộng mô hình để hỗ trợ cả các doanh nghiệp khởi nghiệp (startup).

Cùng với đó, NIC đang hợp tác với nhiều tập đoàn lớn như Cadence, Siemens EDA và FPT Semiconductor để cung cấp bản quyền phần mềm thiết kế vi mạch (IC) cho khoảng 50 trường đại học tại Việt Nam. Hiện nay, phần lớn sinh viên ngành thiết kế vi mạch tại Việt Nam đang sử dụng phần mềm của Cadence và Siemens EDA thông qua sự hỗ trợ của NIC và các đối tác.

Với vai trò là đầu mối quốc gia về đổi mới sáng tạo, NIC sẽ tiếp tục phát triển hệ sinh thái và nguồn nhân lực bán dẫn thông qua hợp tác với các công ty công nghệ hàng đầu thế giới như Tektronix. Trọng tâm là hỗ trợ đào tạo bán dẫn tại các trường đại học, đồng thời thúc đẩy và hỗ trợ các startup Việt Nam trong lĩnh vực này.

Tăng cường phối hợp doanh nghiệp, viện trường trong đào tạo nhân lực

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Anh Quân, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Emin Việt Nam, cho biết hội thảo do doanh nghiệp phối hợp với NIC tổ chức, tập trung giới thiệu các thiết bị phục vụ đo kiểm trong lĩnh vực bán dẫn, đặc biệt là những sản phẩm, giải pháp của hãng Tektronix.

Tại sự kiện, doanh nghiệp mang đến nhiều dòng thiết bị đo, trong đó có các máy hiện sóng thuộc phân khúc thấp, trung và cao cấp, cùng dòng sản phẩm Series 1 vừa được Tektronix ra mắt trên toàn cầu. Ngoài ra, các thiết bị phân tích thông số IC, IV Analyzer và một số thiết bị cao cấp khác cũng được giới thiệu, trình diễn tại hội thảo.

Theo ông Nguyễn Anh Quân, thiết bị đo lường có phạm vi ứng dụng rộng, phục vụ xuyên suốt quá trình nghiên cứu, sản xuất, chế tạo và đánh giá sản phẩm thực tế. Bên cạnh các thiết bị cao cấp phục vụ nhà máy, khu công nghiệp và đơn vị sản xuất lớn, doanh nghiệp cũng có những sản phẩm cơ bản dành cho sinh viên, giảng viên trong quá trình nghiên cứu, thực hành tại trường đại học.

Việc sinh viên được tiếp cận, thực hành trên thiết bị ngay từ khi còn học tập sẽ giúp tích lũy kinh nghiệm, kiến thức và kỹ năng vận hành. Qua đó, khi tốt nghiệp, người học có thể đáp ứng tốt hơn yêu cầu công việc thực tế.

Đề cập đến chính sách thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, ông Nguyễn Anh Quân cho rằng, phát triển ngành công nghiệp bán dẫn quốc gia cần có sự đầu tư đồng bộ, không chỉ tập trung vào thiết bị cao cấp tại các nhà máy, khu công nghiệp mà còn cần quan tâm đến trường đại học và sinh viên.

Việc đầu tư này không thể chỉ do một doanh nghiệp thương mại hay nhà phân phối thực hiện mà cần có sự phối hợp giữa hãng sản xuất, doanh nghiệp thương mại, nhà phân phối, viện nghiên cứu, trường đại học và chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Theo đó, cần có chiến lược, chính sách phù hợp để đưa thiết bị công nghệ trên thế giới về Việt Nam, đồng thời tổ chức các phòng thí nghiệm mở, dùng chung cho viện nghiên cứu, trường học và sinh viên. Đây là cách thức giúp người học và các cơ sở đào tạo tiếp cận công nghệ trong thời gian nhanh nhất.

Về chuyển giao công nghệ, ông Nguyễn Anh Quân cho biết, việc tiếp nhận và làm chủ công nghệ thế giới không thể thực hiện trong thời gian ngắn. Quá trình này cần bắt đầu từ những kiến thức, thiết bị cơ bản, sau đó từng bước nâng cao mức độ phức tạp thông qua sự phối hợp giữa doanh nghiệp với hãng sản xuất, chuyên gia và giảng viên. Đây là quá trình cần sự tham gia của cả cộng đồng để cùng phát triển.

Thời gian qua, Công ty Cổ phần Emin Việt Nam đã phối hợp với Tektronix và một số hãng công nghệ khác, NIC cùng các viện, trường có thế mạnh về điện tử như Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia, Đại học Giao thông vận tải và Học viện Kỹ thuật quân sự để triển khai các phòng thí nghiệm dùng chung.

Thiết bị có thể được đặt tại trường đại học hoặc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC). Trong quá trình giảng dạy, thực hành và nghiên cứu, giảng viên, sinh viên có thể sử dụng thiết bị dưới sự hướng dẫn của chuyên gia và đội ngũ kỹ sư doanh nghiệp.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình liên kết, ông Nguyễn Anh Quân cho rằng, chủ trương và các hình thức triển khai thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần thêm sự hỗ trợ từ các hãng sản xuất và cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt về cơ chế mở, địa điểm và chính sách vận hành phòng thí nghiệm.

Tại hội thảo, các chuyên gia quốc tế cũng trình bày nhiều tham luận liên quan đến ngành bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ đo kiểm, góp phần cập nhật xu hướng công nghệ và thúc đẩy kết nối giữa các đơn vị trong hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam.

Việc phát triển mô hình phòng thí nghiệm dùng chung được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, tạo điều kiện để giảng viên, sinh viên tiếp cận thiết bị, công nghệ đo kiểm tiên tiến. Đây cũng là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và từng bước hình thành nguồn nhân lực có năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam.