Thị trường trái phiếu đối mặt áp lực đáo hạn tăng vọt

Báo cáo của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) vừa cập nhật triển vọng thị trường chứng khoán trong đó nhấn mạnh sẽ có áp lực đáo hạn trái phiếu lớn và thách thức thanh khoản hệ thống. 

Vấn đề nợ xấu trái phiếu và áp lực thanh toán vẫn là rào cản lớn đối với sự phục hồi bền vững. Tổng giá trị trái phiếu có vấn đề trong quý 1/2026 đạt 12,8 nghìn tỷ đồng, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, 54,6% giá trị tập trung ở nhóm bất động sản và 43,4% thuộc lĩnh vực năng lượng.

Áp lực đáo hạn trong các quý tới là rất lớn với 42,2 nghìn tỷ đồng trong quý II/2026 và 73,3 nghìn tỷ đồng trong quý III/2026, tập trung ở lĩnh vực bất động sản. 

Về triển vọng lãi suất, khả năng giảm mạnh trong ngắn hạn là rất hạn chế. Mặc dù lãi suất huy động đã có dấu hiệu hạ nhiệt vào đầu quý 2 sau cuộc họp của các ngân hàng thương mại với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhưng dư địa giảm lãi suất vẫn còn hạn chế trong ngắn hạn, khi áp lực thanh khoản dự kiến kéo dài sang quý 2 đi kèm với nhu cầu giải ngân tăng cao và sự phụ thuộc vào nguồn huy động giấy tờ có giá khiến chi phí vốn khó hạ.

Đối với lãi suất cho vay, do cơ chế truyền dẫn có độ trễ vài tháng, lãi suất cho vay sẽ chưa thể giảm ngay cả khi lãi suất huy động hạ nhiệt. Riêng đối với ngân hàng, lãi suất phát hành trái phiếu hiện đã tiệm cận lợi suất cho vay (trên 7%/năm) cũng sẽ gây áp lực lên biên lợi nhuận của ngân hàng, khi trái phiếu vẫn là kênh huy động vốn trung - dài hạn quan trọng.

Mặt bằng lãi suất biến động đã tác động rõ rệt đến chi phí vốn. Lãi suất phát hành gia tăng so với quý trước ở hai nhóm chính là tổ chức tín dụng (tăng 67,8 điểm cơ bản) và bất động sản (tăng 40,0 điểm cơ bản).

Ở thị trường thứ cấp, lợi suất trái phiếu bình quân cũng ghi nhận diễn biến tương ứng, phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về lãi suất và mức bù rủi ro cần thiết trước áp lực thanh khoản các kỳ hạn gần. Mặt bằng lãi suất biến động đã tác động rõ rệt đến thị trường trái phiếu doanh nghiệp, thể hiện qua việc cả lãi suất phát hành và lợi suất giao dịch đều gia tăng.

Trong quý 1/2026, các tổ chức phát hành đã phải chấp nhận mức lãi suất phát hành cao hơn khi phát hành trái phiếu, phản ánh chi phí vốn gia tăng trong bối cảnh điều kiện thị trường kém thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của lãi suất cũng có sự phân hóa. Với các dự án đủ pháp lý đến từ doanh nghiệp có uy tín tốt cùng mức xếp hạng tín nhiệm cao, việc đàm phán mức biên độ lãi suất thấp hay cấu trúc lãi suất bậc thang vẫn sẽ mang lại ưu thế về chi phí vốn trái phiếu so với lãi vay ngân hàng hiện tại.

Tổng kết 3 tháng năm 2026, giá trị phát hành trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp đạt 40,3 nghìn tỷ đồng, tăng 60,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, hoạt động này đã chậm lại đáng kể so với các quý liền trước.

Quý đầu năm vốn là giai đoạn thấp điểm theo chu kỳ, nhưng năm nay hoạt động phát hành có thể khó bật tăng do lãi suất cao gây nên tâm lí thận trọng của nhà phát hành và nhiều khả năng sẽ làm chậm lại hoạt động phát hành trong các quý tiếp theo.

Về cơ cấu loại hình phát hành, phát hành riêng lẻ vẫn chiếm ưu thế với 64,5% tổng giá trị (gấp 12,0 lần so với cùng kỳ), trong khi phát hành đại chúng chiếm 35,5% (giảm 38,0% so với cùng kỳ). Sau 2 tháng đầu năm phát hành kém sôi nổi, thị trường chỉ thực sự ghi nhận hoạt động trở lại trong tháng 3/2026 với giá trị đạt 31,6 nghìn tỷ đồng.

Một điểm nhấn quan trọng trong quý này là sự trỗi dậy của các doanh nghiệp phi ngân hàng. Nhóm này dẫn dắt giá trị phát hành, đóng góp tới 70,4% tổng giá trị. 

Ngược lại, khối ngân hàng, vốn là nhóm phát hành chính của thị trường, chỉ đóng góp 29,6% giá trị trong quý 1/2026.