Phụ nữ vùng cao và hành trình tái định vị vai trò trong kinh tế số

Từ “hậu phương” sản xuất đến chủ thể kinh doanh trên không gian số

Trong nhiều năm, phụ nữ vùng cao thường được nhìn nhận chủ yếu trong vai trò lao động gia đình, tham gia sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, ít có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, đặc biệt là thương mại điện tử, đang từng bước làm thay đổi cách nhìn này. Không còn chỉ là người sản xuất, nhiều phụ nữ vùng cao đang trở thành người tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và trực tiếp tham gia thị trường.

Thực tế tại nhiều địa phương miền núi cho thấy, phụ nữ chính là lực lượng năng động trong việc đưa các sản phẩm bản địa như nông sản, thực phẩm chế biến, sản phẩm OCOP lên môi trường số. Họ không chỉ tham gia mà còn đóng vai trò dẫn dắt trong các mô hình hợp tác xã, cơ sở sản xuất, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho cộng đồng.

Bà Lò Thị Sương, chủ Cơ sở sản xuất, kinh doanh Lò Thị Sương (Điện Biên) là một trong những điển hình cho sự chuyển mình này. Xuất phát từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ với các sản phẩm truyền thống, bà Sương từng chủ yếu bán hàng thông qua các mối quen biết tại địa phương. Tuy nhiên, khi bắt đầu tiếp cận thương mại điện tử, bà nhận ra đây không chỉ là kênh bán hàng mà còn là cơ hội để thay đổi cách làm kinh tế.

"Ban đầu tôi cũng rất bỡ ngỡ, không biết cách đăng sản phẩm, chụp ảnh hay trả lời khách. Nhưng khi được tập huấn, được hướng dẫn từng bước, tôi bắt đầu thử nghiệm. Từ những đơn hàng nhỏ, dần dần sản phẩm của tôi được nhiều người biết đến hơn", bà Sương chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương. 

Không chỉ dừng lại ở việc bán hàng, bà Sương còn chủ động cải tiến bao bì, nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường trực tuyến. Theo bà, chính áp lực từ người tiêu dùng trên môi trường số đã buộc các cơ sở sản xuất phải thay đổi theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Tại Tuyên Quang, bà Lục Thị Mỹ, Chủ tịch Hợp tác xã Cốm tươi Thơm Thương cũng nhìn nhận thương mại điện tử là cơ hội để đặc sản địa phương đi xa. "Sản phẩm cốm tươi trước đây chủ yếu tiêu thụ trong vùng, rất phụ thuộc vào mùa vụ. Khi đưa lên sàn, chúng tôi phải tính toán lại từ khâu bảo quản, đóng gói đến cách giới thiệu sản phẩm. Nhờ đó, thị trường được mở rộng, không còn bị bó hẹp", bà Mỹ cho biết.

Điều đáng chú ý là quá trình tham gia kinh tế số còn góp phần nâng cao vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội. Khi trở thành người trực tiếp tạo ra doanh thu, quản lý đơn hàng, kết nối khách hàng, phụ nữ vùng cao dần khẳng định vai trò chủ động, thay vì phụ thuộc như trước.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Vũ Thị Thắm, Giám đốc Hợp tác xã chế biến thực phẩm Gia Phú (Lào Cai) chia sẻ: "Khi tham gia thương mại điện tử, chúng tôi không chỉ học cách bán hàng mà còn học cách quản trị. Từ việc xây dựng thương hiệu, kiểm soát chất lượng đến chăm sóc khách hàng, tất cả đều đòi hỏi sự chuyên nghiệp. Điều này giúp phụ nữ trong hợp tác xã tự tin hơn rất nhiều". 

Tái định vị vai trò trong hệ sinh thái kinh tế số

Việc phụ nữ vùng cao tham gia kinh tế số phản ánh một xu hướng chuyển dịch rộng lớn trong cấu trúc kinh tế địa phương. Từ chỗ là lực lượng lao động thầm lặng, họ đang trở thành những chủ thể tích cực trong chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Tuy nhiên, để quá trình tái định vị này diễn ra bền vững, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ nhiều phía. Thực tế cho thấy, những mô hình thành công đều có điểm chung là được tiếp cận với các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ năng số và có sự đồng hành của doanh nghiệp, cơ quan quản lý.

Bà Lục Thị Mỹ cho biết, các khóa tập huấn về thương mại điện tử đã giúp hợp tác xã thay đổi đáng kể cách tiếp cận thị trường. "Chúng tôi được hướng dẫn cụ thể từ cách xây dựng gian hàng, đăng sản phẩm đến xử lý đơn hàng. Quan trọng hơn là hiểu được khách hàng cần gì để điều chỉnh sản phẩm cho phù hợp", bà nói.

Trong khi đó, bà Vũ Thị Thắm lại nhấn mạnh vai trò của việc liên kết. "Một hợp tác xã nhỏ rất khó tự mình làm tất cả. Khi có sự hỗ trợ từ các chương trình của Nhà nước và sự đồng hành của doanh nghiệp, chúng tôi có thêm nguồn lực để đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao chất lượng", bà Thắm chia sẻ.

Trên thực tế, bà Lò Thị Sương cho rằng, điều cần thiết nhất là hỗ trợ "đúng và trúng". "Không phải ai cũng cần giống nhau. Có người cần học cách bán hàng, có người cần hỗ trợ về đóng gói, vận chuyển. Nếu được hỗ trợ đúng nhu cầu, hiệu quả sẽ cao hơn", bà nói.

Bên cạnh đó, vấn đề hạ tầng số, logistics và truy xuất nguồn gốc vẫn là những yếu tố then chốt. Đặc biệt, với các sản phẩm nông sản, thực phẩm vốn có yêu cầu cao về bảo quản, việc đảm bảo chất lượng trong quá trình vận chuyển là điều không thể xem nhẹ.

Mặt khác, kinh tế số cũng yêu cầu sự chủ động, dám thử nghiệm và chấp nhận rủi ro của các chủ thể tham gia. Với phụ nữ vùng cao, đây là một bước chuyển không nhỏ, nhưng cũng là cơ hội để bứt phá.

Chính vì vậy, hành trình tham gia kinh tế số đang góp phần tái định hình vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế địa phương. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, họ còn trở thành những “cầu nối” đưa sản phẩm bản địa ra thị trường, góp phần quảng bá văn hóa và bản sắc vùng miền.

Kinh tế số đang mở ra một không gian mới, nơi phụ nữ vùng cao không còn bị giới hạn bởi địa lý hay quy mô sản xuất. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, cần một cách tiếp cận bài bản, lâu dài, với sự vào cuộc của cả hệ thống.