Mở rộng không gian xuất khẩu cho ngành điện tử từ CPTPP

Chủ động tìm thị trường thay thế

Ngành điện tử hiện có mức độ hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng, trong khi các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu vẫn là những thị trường mà ngành đang hướng tới. Vì vậy, khi chính sách thương mại, thuế quan có biến động, doanh nghiệp không thể chờ đến khi thị trường xuất hiện khó khăn mới bắt đầu tìm kiếm phương án thay thế.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, đây là lý do Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP có ý nghĩa lớn đối với ngành điện tử. Với không gian 12 quốc gia, CPTPP tạo cơ hội để doanh nghiệp đa dạng hóa không chỉ ở khía cạnh bán hàng mà cả về nguồn cung, qua đó tìm kiếm những nguồn cung thay thế.

Tuy nhiên, quá trình chuyển hướng không thể diễn ra trong thời gian ngắn. “Chuyển hướng thị trường không có nghĩa là doanh nghiệp hôm nay đang bán hàng sang Hoa Kỳ thì ngày mai có thể bán ngay đi Canada hay Mexico, mà cần có sự điều chỉnh chuỗi cung ứng rất phức tạp”, bà Đỗ Thị Thúy Hương cho hay.

Cũng theo đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, đối với sản phẩm điện tử, doanh nghiệp không thể đơn giản mang nguyên một sản phẩm và phương thức bán hàng từ thị trường cũ sang thị trường mới. Một sản phẩm khi tham gia chuỗi cung ứng quốc tế phải đáp ứng những yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường. Trong khi đó, mỗi thị trường, thậm chí mỗi khách hàng, lại có những yêu cầu riêng.

Có khách hàng đặt nặng tiêu chuẩn môi trường, yêu cầu về khả năng tái chế, vật liệu sử dụng trong sản phẩm hoặc truy xuất nguồn gốc phải được tính toán ngay từ khâu thiết kế. Có khách hàng yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận hoặc khả năng giao hàng ổn định. Vì vậy, doanh nghiệp không thể áp dụng một mô hình duy nhất cho toàn bộ thị trường CPTPP mà cần có sự chuẩn bị phù hợp với từng thị trường và từng nhóm khách hàng.

Điều quan trọng, theo bà Đỗ Thị Thu Hương, không nhất thiết là thay đổi một vài chi tiết của sản phẩm mà là thay đổi tư duy kinh doanh. Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng thị trường, tìm hiểu khách hàng và thiết kế năng lực sản xuất phù hợp với các thị trường khác nhau, thay vì chỉ bắt đầu sản xuất khi đã có đơn hàng.

Đặc biệt, với thị trường CPTPP, Hiệp hội muốn thúc đẩy mạnh hơn hình thức kết nối B2B thực chất. Thay vì chỉ tổ chức hội thảo để doanh nghiệp tìm hiểu về CPTPP, hoạt động kết nối cần tạo điều kiện để doanh nghiệp gặp trực tiếp nhà mua hàng, nhà phân phối, nhà cung ứng và các đối tác công nghệ.

Một hướng tận dụng CPTPP khác là doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải tự mình xuất khẩu một sản phẩm hoàn chỉnh. Doanh nghiệp có thể tham gia chuỗi cung ứng của một doanh nghiệp lớn với vai trò nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc đảm nhận một công đoạn sản xuất.

Tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Khi chuyển một phần đơn hàng sang CPTPP, bài toán của doanh nghiệp điện tử không chỉ nằm ở đầu ra mà còn ở toàn bộ chuỗi cung ứng phía sau sản phẩm. Một trong những yêu cầu quan trọng là doanh nghiệp phải sẵn sàng bảo đảm truy xuất nguồn gốc.

Đối với doanh nghiệp điện tử, việc sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam chưa phải là yếu tố duy nhất. Doanh nghiệp còn phải chứng minh sản phẩm đáp ứng các quy tắc xuất xứ tương ứng để được hưởng ưu đãi. Điều này liên quan trực tiếp đến nguồn nguyên liệu, linh kiện, nhà cung cấp, hồ sơ, chứng từ và hệ thống quản trị dữ liệu.

Do đó, doanh nghiệp phải minh bạch hơn về chuỗi cung ứng và kiểm soát tốt hơn các yếu tố đầu vào. Khoản đầu tư cần thiết cũng không chỉ là máy móc hay sản phẩm mà còn là hệ thống quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và quản trị nhà cung cấp.

CPTPP vì vậy được nhìn nhận không chỉ như một thị trường tiêu thụ mà còn là không gian để doanh nghiệp tìm kiếm và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Trong không gian này, doanh nghiệp có thể kết nối với hệ sinh thái gồm nhà cung cấp nguyên liệu, linh kiện, doanh nghiệp sản xuất, nhà mua hàng, các đối tác công nghệ và logistics.

“CPTPP đã tạo một lợi thế rất đáng chú ý và nó mở ra không chỉ là một thị trường tiêu thụ mà là cả một không gian để doanh nghiệp điện tử tìm kiếm và tái cấu trúc chuỗi cung ứng”, bà Đỗ Thị Thu Hương nhấn mạnh.

Bà cũng đồng thời cho rằng, doanh nghiệp không nên “bỏ trứng vào một giỏ”. Việc mở rộng sang CPTPP không đồng nghĩa với từ bỏ các thị trường truyền thống. Doanh nghiệp vẫn cần duy trì và phát triển những thị trường đang có, đồng thời mở thêm những cánh cửa mới.

Với ngành điện tử, quá trình đa dạng hóa cần được thực hiện trên ba phương diện. Thứ nhất là đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào một thị trường hoặc một nhóm khách hàng. Thứ hai là đa dạng hóa chuỗi cung ứng, chủ động hơn về nguyên liệu, linh kiện, công nghệ và nhà cung cấp. Thứ ba là đa dạng hóa quan hệ đối tác, bởi doanh nghiệp không thể phát triển bền vững nếu đứng một mình mà cần liên kết với các doanh nghiệp khác và các tập đoàn lớn.

Cách nhìn về các FTA vì thế cũng cần thay đổi. FTA không chỉ là câu chuyện về thuế suất hay mức giảm thuế đối với hàng hóa. Giá trị lớn hơn là tạo ra một không gian thị trường rộng lớn hơn và một không gian chuỗi cung ứng rộng hơn cho doanh nghiệp.

CPTPP là một ví dụ rõ khi có 12 thành viên với những đặc điểm khác nhau. Doanh nghiệp có thêm lựa chọn về khách hàng, thị trường và đối tác. Vấn đề là doanh nghiệp phải biết lựa chọn thị trường, lựa chọn sản phẩm phù hợp với năng lực của mình.

Trong quá trình này, vai trò kết nối của Chính phủ và các hiệp hội có ý nghĩa quan trọng. Sự kết nối cần được thực hiện đi trước một bước để doanh nghiệp không chỉ nhìn CPTPP như một cơ hội thị trường mà còn nhận diện được những cơ hội về sản phẩm, năng lực và hợp tác với các đối tác mới.

Hiệp định CPTPP với 12 thành viên là 12 thị trường tiêu thụ đồng thời cũng là nguồn cung nguyên liệu giúp ngành điện tử đảm bảo tiêu chí xuất xứ hàng hóa.