Ngành da giày gỡ 'nút thắt' C/O để mở rộng thị trường xuất khẩu

C/O là “chìa khóa” hưởng ưu đãi

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã trở thành một trong những động lực quan trọng giúp ngành da giày Việt Nam duy trì đà xuất khẩu và mở rộng thị trường. Theo số liệu thống kê, 7 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu ngành da giày đạt 14,185 tỷ USD, tăng 0,7% so với cùng kỳ năm 2025. Việc tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho hay, các FTA không chỉ mở thêm thị trường mà còn tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, nhân sự, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và đầu tư phát triển nguồn nguyên phụ liệu trong nước.

Đáng chú ý, một trong những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp thực sự hưởng ưu đãi từ FTA là đáp ứng quy tắc xuất xứ và chứng minh được nguồn gốc nguyên phụ liệu. Đây cũng là lĩnh vực mà ngành da giày đã có những bước tiến đáng kể. “Theo tôi, da giày vẫn là một ngành tận dụng khá tốt các hiệp định, trong đó có CPTPP”, bà Xuân nhận định.

Với CPTPP, yêu cầu về xuất xứ được đánh giá là tương đối phức tạp, nhất là việc doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc nguyên phụ liệu. Tuy nhiên, quá trình thực thi cũng giúp doanh nghiệp hình thành hệ thống quản lý chứng từ, minh bạch hóa nguồn nguyên liệu và nâng cao năng lực truy xuất.

Theo bà Xuân, đối với những doanh nghiệp đã xuất khẩu thành công, mức độ đáp ứng yêu cầu có thể đạt khoảng 90%. Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp tiếp tục khai thác các FTA khác, nhất là khi yêu cầu truy xuất nguồn gốc trên các thị trường xuất khẩu ngày càng cao.

Không chỉ mang lại ưu đãi thuế quan, FTA còn tạo sức ép tích cực buộc doanh nghiệp thay đổi phương thức sản xuất và quản trị. Các yêu cầu về xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc khiến doanh nghiệp phải kiểm soát tốt hơn chuỗi cung ứng. Đồng thời, đây cũng là động lực thúc đẩy đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ và nguồn nguyên phụ liệu trong nước.

Gỡ “độ vênh” thủ tục để doanh nghiệp khai thác FTA sâu hơn

Dù có nền tảng tương đối tốt, khả năng tận dụng FTA của ngành da giày vẫn chưa đồng đều. Khoảng cách lớn hiện nằm ở nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như những doanh nghiệp mới bắt đầu chuẩn bị cho hoạt động xuất khẩu. Với các doanh nghiệp này, việc đáp ứng quy tắc xuất xứ, xây dựng hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và thực hiện thủ tục Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) có thể trở thành rào cản đáng kể.

Tại cuộc họp nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ và thực hiện thủ tục cấp C/O do Bộ Công Thương tổ chức gần đây, bà Phan Thị Thanh Xuân chỉ ra một vấn đề đáng chú ý là sự khác biệt giữa cách doanh nghiệp hiểu thủ tục và yêu cầu của đơn vị thực thi.

Theo bà, nhiều doanh nghiệp đã xuất khẩu hàng chục năm vẫn phải thực hiện hồ sơ theo cách tương tự doanh nghiệp mới bắt đầu xuất khẩu. Trong khi đó, cơ quan quản lý, đặc biệt tại những đơn vị mới tiếp nhận nhiệm vụ, lại phải tăng mức độ kiểm soát để bảo đảm an toàn pháp lý và hạn chế rủi ro liên quan đến gian lận xuất xứ.

“Không thể yêu cầu doanh nghiệp vừa mới bắt đầu xuất khẩu với doanh nghiệp có kinh nghiệm 30 năm cùng làm một bộ hồ sơ mà cần phân luồng”, bà Xuân kiến nghị.

Từ thực tế này, Đại diện Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho rằng, việc số hóa và kết nối dữ liệu về hồ sơ thương nhân cần được đẩy mạnh. Khi thông tin doanh nghiệp, lịch sử xuất khẩu và các hồ sơ liên quan được lưu trữ trên môi trường điện tử, cơ quan thực thi có thể khai thác, kiểm chứng thay vì yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại nhiều lần.

Cùng với đó, cần tăng cường hướng dẫn, tập huấn cho doanh nghiệp, nhất là khi có sự thay đổi về cơ quan hoặc đầu mối tiếp nhận hồ sơ. Doanh nghiệp cần được thông báo rõ các thành phần hồ sơ, quy trình và yêu cầu mới trước khi thực hiện thủ tục, qua đó giảm tình trạng phải bổ sung, hoàn thiện hồ sơ nhiều lần.

Một giải pháp khác là xây dựng cơ chế phân luồng dựa trên lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có quá trình xuất khẩu lâu năm, hồ sơ minh bạch, tuân thủ tốt có thể được áp dụng cơ chế thuận lợi hơn, trong khi doanh nghiệp mới hoặc có mức độ rủi ro cao cần được kiểm tra chặt chẽ hơn. Điều này vừa giảm chi phí tuân thủ, vừa giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào những trường hợp cần kiểm soát.

Về dài hạn, để nâng tỷ lệ tận dụng FTA, doanh nghiệp da giày không thể chỉ tập trung vào việc xin C/O khi có đơn hàng mà cần xây dựng hệ thống quản trị xuất xứ ngay từ đầu chuỗi cung ứng. Việc lập cơ sở dữ liệu nguyên phụ liệu, kiểm soát nhà cung cấp, lưu trữ chứng từ và chuẩn hóa quy trình truy xuất sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi đáp ứng yêu cầu của từng FTA.

7 tháng đầu năm, giày dép vẫn nằm trong nhóm ngành hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 10 tỷ USD, đạt 14,185 tỷ USD, tăng 0,7% so với cùng kỳ năm 2025.