Tăng cường dự báo: Mở rộng cơ hội xuất khẩu sang thị trường FTA

FTA "đòn bẩy" thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã và đang trở thành một trong những động lực quan trọng để Việt Nam mở rộng thị trường, tăng trưởng xuất khẩu và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đặc biệt, không chỉ mở ra cơ hội tiếp cận những thị trường lớn, có sức mua cao, các FTA còn tạo áp lực cải cách, hoàn thiện thể chế và khung pháp lý, từ đó giúp Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng và bền vững hơn vào kinh tế toàn cầu.

Nhằm tận dụng cơ hội mở rộng thị trường từ các FTA, bà Phạm Quỳnh Mai, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết, trong giai đoạn 2021 - 2025, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để thực thi hiệu quả các FTA thế hệ mới, bao gồm: Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (UKVFTA), và 1 FTA truyền thống là Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện khu vực (RCEP).

Vụ Chính sách thương mại đa biên đánh giá, việc ký kết và thực thi các FTA này đã mang lại các kết quả quan trọng, không chỉ góp phần vào tăng trưởng xuất nhập khẩu, mà còn thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh, định vị lại vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Trong đó, về xuất nhập khẩu, theo bà Phạm Quỳnh Mai, việc tham gia và thực thi Hiệp định CPTPP, Hiệp định, EFVTA, UKVFTA, Hiệp định RCEP đã mang lại kết quả rất tích cực đối với hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các nước trong giai đoạn 2021 - 2025.

Cụ thể, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thị trường FTA đã tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian qua. Cụ thể, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2024 (và dự đoán là 2025) so với năm 2021 của Việt Nam với thành viên các hiệp định này đều tăng 2 con số so với năm 2021, đặc biệt đối với các thị trường như EU (tăng gần 30%), Canada, Mexico, Anh, RCEP (năm 2024 đạt 155,44 tỷ USD, tăng 17,6%). 

Bên cạnh lợi ích về thương mại, việc thực thi FTA cũng tạo động lực cho Việt Nam hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách. Như đối với Hiệp định CPTPP, Quốc hội, Chính phủ cùng các bộ, ngành đã ban hành tới 27 văn bản quy phạm pháp luật để đảm bảo thực thi các cam kết, trong đó có nhiều đạo luật, nghị định, thông tư và quyết định quan trọng.

Một điểm nhấn đáng chú ý là các nỗ lực hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt cơ hội từ FTA. Trong đó, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều đề án, như: Triển khai Đề án Cổng thông tin điện tử về các FTA của  Việt Nam (FTAP), cung cấp dữ liệu song ngữ về cam kết FTA, được thiết kế để trở thành kho thông tin “đúng - đủ - sạch - sống” phục vụ doanh nghiệp.

Bên cạnh đó là triển khai Đề án xây dựng Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các FTA của các địa phương (FTA Index). FTA Index - công cụ đánh giá hiệu quả thực thi FTA tại từng địa phương, giúp nhà quản lý và doanh nghiệp nắm bắt rõ thực trạng, từ đó có giải pháp điều chỉnh phù hợp.

Không dừng lại ở đó, Đề án xây dựng Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA cũng được triển khai, với các báo cáo chuyên sâu về thực trạng, mô hình quốc tế và tác động đến nền kinh tế. Đây là bước đi chiến lược nhằm tạo cầu nối chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý, góp phần hình thành mạng lưới hỗ trợ đồng bộ và hiệu quả.

Xử lý hiệu quả các khó khăn, xung đột trong quan hệ kinh tế thương mại

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiềm ẩn nhiều biến động, từ xung đột thương mại, chính trị đến xu hướng bảo hộ gia tăng, việc nâng cao năng lực dự báo trở thành yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu. 

Vì thế, Bộ Công Thương tiếp tục yêu cầu hệ thống Thương vụ tăng cường nghiên cứu thị trường nước sở tại thông qua các báo cáo định kỳ, đột xuất để cập nhật thị trường FTA, từ đó đưa ra những nhận định và phân tích chuyên sâu phục vụ cho việc dự báo. 

Theo Vụ Chính sách thương mại đa biên, thời gian qua, việc dự báo thị trường không chỉ dừng ở việc nhận diện rủi ro mà còn định hướng chiến lược sản xuất, xuất khẩu phù hợp với từng giai đoạn, từng nhóm hàng và từng thị trường. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc điều chỉnh kế hoạch sản xuất, đa dạng hóa thị trường, tránh phụ thuộc vào một số ít đối tác.

Về vai trò đầu mối thông tin về các FTA, Bộ Công Thương cũng đang tiếp tục chủ trì đảm nhiệm, thúc đẩy và làm tốt vai trò là đơn vị tiếp nhận và trả lời các câu hỏi từ cộng đồng doanh nghiệp và người dân liên quan đến các FTA.

Thời gian tới, trong bối cảnh kinh tế - chính trị thế giới tiếp tục biến động khó lường và sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ, bà Phạm Quỳnh Mai nêu kiến nghị một số giải pháp. Trước hết, quán triệt và triển khai đồng bộ, hiệu quả các định hướng chiến lược đã được Bộ Chính trị nêu trong Nghị quyết số 59 ngày 24/1/2025 về Hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Ngoài ra, ưu tiên tập trung thực hiện nhiệm vụ tiếp tục đàm phán thương mại đối ứng với Hoa Kỳ để đạt được cam kết thuận lợi nhất cho Việt Nam, hướng tới một Hiệp định thương mại toàn diện, công bằng, cân bằng và bền vững. Đồng thời xây dựng và triển khai Kế hoạch thực hiện thỏa thuận thương mại đối ứng với Hoa Kỳ.

Bên cạnh đó, khai thác hiệu quả 17 Hiệp định/thỏa thuận thương mại đã ký kết để thúc đẩy tăng trưởng. Tranh thủ tối đa cơ hội, xu hướng phục hồi của các thị trường để đẩy mạnh xuất khẩu, xử lý hiệu quả các khó khăn, vướng mắc, xung đột trong quan hệ kinh tế thương mại. Qua đó góp phần ổn định, mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu, hạn chế phụ thuộc vào một thị trường nguyên liệu nhập khẩu.

Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu thông qua việc nghiên cứu các thị trường mới, tiềm năng, còn dư địa khai thác tại Trung Đông, châu Phi, Châu Mỹ Latinh, … để có các hoạt động mở rộng thị trường. Theo đó, thúc đẩy đàm phán các Hiệp định thương mại tự do mới (tại châu Âu là FTA với khối Hiệp hội thương mại tự do châu Âu - EFTA; châu Mỹ là FTA với khối Mercosur; châu Á là FTA với các nước Hội đồng hợp tác vùng Vịnh - GCC, Pakistan; châu Phi là FTA với Ai Cập).

Việc ký kết và triển khai đồng bộ hàng loạt các giải pháp cũng như các Đề án nhằm nâng cao hiệu quả thực thi các Hiệp định CPTPP, EVFTA, UKVFTA và RCEP đã phát huy các hiệu quả tích cực, góp phần hoàn thiện thể chế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, nâng cao vị thế và vai trò của Việt Nam trong công tác hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời góp phần thúc đẩy công ăn việc làm và an sinh xã hội cho người dân và doanh nghiệp.