Dự báo kinh tế thế giới cuối năm 2023 sẽ ra sao?

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa đưa ra quan điểm giữ nguyên dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm nay ở mức 3%, thấp hơn mức tăng trưởng 3,5% được ghi nhận vào năm ngoái và vẫn thấp hơn mức tăng trưởng trung bình trong lịch sử.

Pháo sáng của lực lượng Israel thắp sáng bầu trời đêm ở phía bắc Dải Gaza, thứ Bảy, ngày 4 tháng 11 năm 2023. Ảnh (AP/Abed Khaled)

Theo Chủ tịch Ngân hàng thế giới (WB) Ajay Banga cảnh báo, thế giới đang ở trong thời điểm “rất nguy hiểm”. Tất cả các kịch bản xung đột đều có thể đẩy giá năng lượng tăng kỷ lục, lạm phát cao hơn và tăng trưởng kinh tế toàn cầu giảm tốc. Các chuyên gia cho rằng, xung đột tại Trung Đông có thể tạo thêm các thách thức mới, gia tăng bất ổn đối với triển vọng kinh tế toàn cầu.

Trên thực tế, bất ổn tại Dải Gaza, xung đột Nga-Ukraine trở thành cú sốc lớn nhất đối với các thị trường hàng hóa kể từ những năm 1970. Ngoài ra, nếu xung đột tiếp tục leo thang, kinh tế toàn cầu lần đầu đối mặt với cú sốc năng lượng kép trong nhiều thập kỷ, thổi bùng lạm phát trở lại, sau những nỗ lực thắt chặt chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương.

Giá dầu đã tăng 6% kể từ sau xung đột Israel - Hamas, trong khi giá các mặt hàng nông nghiệp, kim loại và các hàng hóa khác hầu như không biến động. Dựa trên lịch sử các cuộc xung đột khu vực từ những năm 1970, báo cáo của WB đã dự báo về ba kịch bản với mức độ nghiêm trọng tăng dần.

Ở viễn cảnh lạc quan, tác động tương tự như tình hình tại Libya năm 2011, giá dầu có thể tăng 3-13% lên 93-102 USD/thùng. Nếu nguy cơ gián đoạn ở mức trung bình như trong diễn biến tại Iraq năm 2003, giá dầu có thể tăng lên 109-121 USD/thùng. Còn trong kịch bản nghiêm trọng nhất, giá dầu có thể đạt đỉnh 140-157 USD/thùng, vượt mức cao nhất kể từ năm 2008.

IMF giữ nguyên dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm nay ở mức 3%. Ảnh minh họa

Nhà kinh tế trưởng Pierre-Olivier Gourinchas của IMF cho biết, giá dầu tăng 10% thì tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm tới sẽ giảm 0,15 điểm phần trăm, đồng thời lạm phát sẽ tăng thêm 0,4 điểm phần trăm.

Trong Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới nửa cuối năm 2023, IMF chỉ ra ba rủi ro chính mà thế giới phải đối diện là lạm phát, sự mất ổn định của thị trường tài chính và sự đan xen giữa địa chính trị và chủ nghĩa bảo hộ.

Giá năng lượng tăng cao do tác động của các cuộc xung đột là rủi ro đầu tiên. Trong đó, nguy cơ lan rộng của cuộc xung đột Israel - Hamas với khả năng can dự của các cặp quan hệ mật thiết Iran-Hamas và Mỹ-Israel, rất có thể khiến nguồn cung trên thị trường dầu mỏ bị thắt chặt và giá năng lượng bị đẩy lên cao.

Rủi ro thứ hai là sự ổn định của thị trường tài chính. Hai năm qua, để kiềm chế lạm phát, ngân hàng trung ương các nước vẫn chưa thể hoàn tất lộ trình tăng lãi suất kéo dài và liên tục. Chi phí nợ gia tăng là kết quả dự kiến của chính sách thắt chặt tiền tệ. Lãi suất cao có thể làm trầm trọng thêm tình trạng dễ bị tổn thương của thị trường tài chính, dẫn đến vỡ nợ gia tăng.

Thứ ba, chủ nghĩa bảo hộ mới được coi là rủi ro thứ ba đối với nền kinh tế thế giới, nhưng sự đan xen giữa địa chính trị và chủ nghĩa bảo hộ thương mại, cản trở thương mại và đầu tư quốc tế lại là vấn đề lớn nhất, với khả năng ảnh hưởng sâu rộng nhất.

Nổi bật là tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump và sau này được chuyển tiếp sang chính quyền kế nhiệm, trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc, nước Mỹ sẽ trở nên vĩ đại trở lại bằng cách đưa việc làm và ngành công nghiệp trở về trong nước. Không chỉ dừng ở đó, vì lý do an ninh quốc gia, nhiều sản phẩm nhập từ các nước khác buộc phải chịu hạn chế, hay một hạng thuế quan đặc biệt…

Trong khi, Trung Quốc từ lâu vẫn kiên trì thực hiện một loạt chính sách công nghiệp, bao gồm chủ nghĩa bảo hộ thương mại, dù điều này vấp phải sự chỉ trích từ các nước phương Tây.

Thêm một kịch bản thứ nữa (được cho là khó xảy ra hơn) là nổ ra một cuộc xung đột trực tiếp giữa Israel và Iran. Các chuyên gia dự đoán sẽ có một cuộc suy thoái toàn cầu và giá dầu sẽ tăng lên 150 USD/thùng. Giá dầu tăng mạnh sẽ làm chệch hướng nỗ lực kiềm chế giá cả trên toàn thế giới khiến lạm phát toàn cầu ở mức 6,7% trong năm tới.

Theo chuyên gia Hasan Alhasan thuộc Viện Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (ISIS), không nước nào trong khu vực, kể cả Iran, muốn thấy xung đột Israel - Hamas leo thang thành một cuộc chiến tranh toàn diện. Tuy nhiên “điều đó không có nghĩa là kịch bản này sẽ không xảy ra, đặc biệt là khi bị kích động và khả năng tính toán sai lầm là rất lớn”.