Cần tiêu chuẩn hóa để tránh “mỗi sàn một định nghĩa" về tính bền vững

Sự cần thiết của tiêu chuẩn xanh hoá

Dự thảo Luật Thương mại điện tử đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng trước khi trình Chính phủ và Quốc hội xem xét. Một trong những nhóm chính sách mới đáng chú ý của dự thảo là hỗ trợ, thúc đẩy phát triển thương mại điện tử theo hướng xanh và bền vững. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự bám sát chủ trương của Chính phủ về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, chính nhóm nội dung này, cụ thể là quy định về “thương mại điện tử xanh” tại Điều 39, lại đang trở thành điểm nóng được nhiều đại biểu quan tâm do còn thiếu cơ sở chuẩn hóa, có thể gây khó khăn trong quản lý nếu không được lượng hóa rõ ràng.

Tại phiên họp của Tổ soạn thảo Dự thảo Luật Thương mại điện tử diễn ra vào ngày 7/10, đại diện Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) nêu rõ, quy định về “thương mại điện tử xanh” hiện chưa liên kết với các tiêu chuẩn, quy chuẩn về “xanh” hoặc “bền vững” đang được áp dụng trong các lĩnh vực khác. Khi thiếu sự liên kết này, mỗi nền tảng thương mại điện tử có thể tự đặt ra tiêu chí riêng về tính xanh và bền vững. Điều đó đồng nghĩa với việc có thể xuất hiện tình trạng “mỗi sàn một kiểu” trong cách hiểu và thực hiện, gây ra sự thiếu thống nhất trong môi trường kinh doanh số.

Hệ quả của việc thiếu chuẩn hóa không chỉ khiến doanh nghiệp lúng túng trong tuân thủ, mà còn làm cho công tác quản lý nhà nước trở nên phức tạp, chủ quan. Nếu không có các tiêu chí định lượng rõ ràng, việc kiểm tra, giám sát những tuyên bố “xanh” của các sàn giao dịch sẽ khó đảm bảo tính khách quan. Do đó, Cục Xúc tiến thương mại kiến nghị cần liên kết chặt chẽ Điều 39 với các tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành, đồng thời rà soát để các quy định về xúc tiến thương mại, quảng cáo, khuyến mại được thống nhất, tránh chồng chéo thẩm quyền.

Không chỉ riêng Điều 39, nhiều ý kiến cũng cho rằng nhu cầu chuẩn hóa và định lượng hóa cần được áp dụng ở các nội dung khác của dự thảo. Ví dụ, khái niệm “nền tảng số lớn” được nêu tại các Điều 3, 16, 17, 18 và 31 vẫn chưa có tiêu chí định lượng cụ thể. Đại diện Cục Xúc tiến thương mại đề xuất có thể tham chiếu các tiêu chí trong Luật Giao dịch điện tử hoặc Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như mức 3 triệu người dùng để đảm bảo tính thống nhất và khả thi trong áp dụng.

Về mặt kỹ thuật lập pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề nghị Tổ soạn thảo rà soát và loại bỏ các thuật ngữ không cần thiết hoặc chưa thống nhất, đặc biệt tại Điều 3, để đảm bảo sự đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Các góp ý này đều hướng tới mục tiêu chung: Dự thảo Luật Thương mại điện tử không chỉ là bản tuyên ngôn chính sách, mà phải trở thành công cụ pháp lý thực chất, ổn định và khả thi, giúp Nhà nước quản lý hiệu quả và doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ.

Nếu các khái niệm như “thương mại điện tử xanh” không được chuẩn hóa, cơ quan quản lý sẽ không có căn cứ định lượng để kiểm tra, giám sát. Khi đó, mục tiêu hoàn thiện Luật theo hướng rõ phạm vi và minh bạch trách nhiệm sẽ khó đạt được.

Giải pháp đảm bảo tính khả thi và đồng bộ trong quản lý bền vững

Để tháo gỡ những lo ngại nói trên, Tổ soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp tăng cường tính khả thi và đồng bộ trong quản lý thương mại điện tử, đặc biệt là ở các quy định liên quan đến phát triển xanh. Các ý kiến góp ý từ các bộ, ngành tại phiên họp cho thấy hướng đi đã tương đối rõ: chuẩn hóa khung pháp lý, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Trước hết, về mặt kỹ thuật lập pháp, nhiều chuyên gia đề nghị lồng ghép các tiêu chuẩn “xanh” vào khung pháp lý hiện hành, thay vì ban hành quy định riêng lẻ. Cách làm này giúp tránh tình trạng “mỗi nền tảng tự đặt tiêu chí riêng”, đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa thương mại điện tử và các lĩnh vực khác như môi trường, thuế hay phát triển bền vững. Cục Thuế, trong góp ý của mình, ủng hộ việc xây dựng chính sách ưu đãi để thúc đẩy thương mại điện tử, nhưng nhấn mạnh rằng mọi ưu đãi phải được lồng ghép trong hệ thống pháp luật thuế hiện hành, như Luật Thuế Giá trị gia tăng và Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp.

Tương tự, các chính sách hỗ trợ thương mại điện tử xanh cũng cần được tích hợp với hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia và các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển bền vững. Chẳng hạn, việc hỗ trợ hợp tác xã và đồng bào dân tộc thiểu số tham gia thương mại điện tử nên được gắn với các chương trình mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển vùng khó khăn, để đảm bảo hiệu quả lâu dài. Khi đó, “thương mại điện tử xanh” sẽ không còn là khái niệm mang tính tuyên ngôn, mà trở thành hành động cụ thể, đo lường được và có cơ sở kiểm chứng.

Bên cạnh khung pháp lý, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và hạ tầng chia sẻ thông tin là yếu tố không thể thiếu. Cục Thuế đề nghị làm rõ hơn trách nhiệm của Bộ Công Thương tại Điều 44 về cơ sở dữ liệu thương mại điện tử, gồm ba nhiệm vụ: ban hành chuẩn kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành; phát triển hạ tầng kỹ thuật phục vụ chia sẻ thông tin và thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu với các cơ quan liên quan. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và chia sẻ hiệu quả, việc theo dõi, giám sát tiêu chí “xanh” sẽ trở nên thực chất và minh bạch hơn.

Về mặt kỹ thuật, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề xuất chỉnh lý các điều khoản trùng lặp hoặc chưa thống nhất như tại Điều 35 và Điều 47 để đảm bảo sự mạch lạc của hệ thống pháp luật. Khi các quy định rõ ràng, không mâu thuẫn, doanh nghiệp và cơ quan quản lý đều có thể vận hành hiệu quả hơn, hướng tới một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và thuận lợi cho phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, việc chuẩn hóa quy định về “thương mại điện tử xanh” tại Điều 39 không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điểm then chốt để khẳng định tầm nhìn của Luật Thương mại điện tử, một đạo luật có tính thực tiễn, gắn kết giữa phát triển kinh tế số và mục tiêu tăng trưởng xanh. Khi tiêu chuẩn “xanh” được xác lập trên cơ sở pháp lý rõ ràng, có cơ chế dữ liệu hỗ trợ và được giám sát đồng bộ, thương mại điện tử Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển, vừa thu hút đầu tư, vừa tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng, đồng thời góp phần chống hàng gian, hàng giả và gian lận thương mại.