Phát triển đồng bộ nguồn và lưới điện để bảo đảm cung ứng điện

Để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, việc phát triển song hành giữa nguồn điện và hệ thống lưới truyền tải đang là bài toán cốt lõi. Trước mục tiêu tăng trưởng quy mô hệ thống và yêu cầu cung ứng điện giai đoạn tới, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ điểm nghẽn dòng vốn đầu tư và vận hành theo cơ chế thị trường minh bạch được xem là những giải pháp then chốt để phát triển bền vững hạ tầng ngành điện.

Phát triển lưới truyền tải đồng bộ 

Hệ thống năng lượng Việt Nam đang vận hành theo mô hình đa dạng hóa nguồn điện, kết hợp chặt chẽ giữa năng lượng truyền thống và các nguồn năng lượng mới như điện mặt trời mái nhà, điện gió. Về các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tại các khung giờ cao điểm, xu hướng nhiều doanh nghiệp lớn chủ động thuê đơn vị kiểm toán năng lượng để đánh giá, kiểm tra hệ thống tiêu thụ được ghi nhận là phương thức văn minh, mang lại hiệu quả tiết kiệm thiết thực. Tuy nhiên, nhìn tổng thể hạ tầng ngành điện, việc thu hút đầu tư vào mạng lưới truyền tải hiện có sức hấp dẫn và hiệu quả kinh tế rất thấp, khiến khu vực tư nhân chưa chủ động tham gia.

Phát biểu tại toạ đàm "Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026" diễn ra vào chiều ngày 10.6.2026 do Báo Xây dựng tổ chức, chuyên gia năng lượng Phan Xuân Dương cho biết, theo Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hệ thống điện quốc gia chuyển dịch mạnh mẽ sang các hình thái năng lượng mới, trong đó điện khí LNG và điện gió ngoài khơi đóng vai trò quan trọng.

"Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, cả nước sẽ đạt 22,4 GW điện khí LNG và 6 GW điện gió ngoài khơi", ông Phan Xuân Dương nhấn mạnh.

Mặc dù công tác hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật và tiếp cận nguồn nhiên liệu cho điện khí LNG đã có những bước tiến nhất định, song việc triển khai thực tế của các doanh nghiệp tư nhân vẫn đối mặt với khoảng cách lớn so với kỳ vọng. Trở ngại lớn nhất đối với các doanh nghiệp tư nhân hiện nay là các điều kiện, thủ tục vay vốn ngân hàng còn nhiều vướng mắc chưa thể giải quyết dứt điểm.

Đối với điện gió ngoài khơi, toàn quốc hiện mới chỉ có khoảng 10 khu vực biển được giao khảo sát, trong khi hành lang pháp lý cho loại hình này vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Trước bối cảnh đó, giải pháp trọng tâm trước mắt là tập trung nỗ lực tăng cường hệ thống điện lưới nội bộ và tối ưu hóa công tác quản trị các nguồn điện hiện hữu.

Trong công tác bảo đảm cung ứng điện, bên cạnh việc tập trung phát triển các nhà máy và nguồn điện mới, việc xây dựng hệ thống lưới điện đồng bộ giữ vai trò quan trọng tương đương nhằm truyền tải dòng điện hiệu quả tới nơi tiêu thụ. Tại toạ đàm, ông Nguyễn Anh Tuấn, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) nhấn mạnh, hệ thống lưới điện được ví như đường huyết mạch của nền năng lượng. Thực tế cho thấy, tuyến đường dây 500 kV Bắc - Nam thời gian qua đã thực hiện hiệu quả nhiệm vụ truyền tải lượng điện năng lớn giữa các vùng miền, khẳng định tính tất yếu của việc phát triển song hành nguồn và lưới điện. Nếu nguồn điện chuẩn bị đủ nhưng hạ tầng truyền tải không đáp ứng kịp thời, nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu điện cục bộ tại một số khu vực là hoàn toàn hiện hữu.

Đặc thù vận hành lưới điện đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật sâu để kiểm soát chặt chẽ các yếu tố như giới hạn công suất truyền tải, điện áp, công suất vô công, bảo đảm an toàn cho toàn bộ hệ thống. Áp lực lên đơn vị vận hành ngày càng lớn nhằm duy trì sự ổn định của lưới truyền tải trong mọi tình huống.

Nhằm bảo đảm an toàn, hệ thống điện hiện nay được thiết lập với nhiều lớp bảo vệ nghiêm ngặt. Lớp thứ nhất gồm các công cụ giám sát, cảnh báo sớm giúp lực lượng vận hành phát hiện kịp thời nguy cơ để xử lý phù hợp. Lớp thứ hai là hệ thống rơ-le bảo vệ tự động trên lưới điện, khi xảy ra các sự cố bất ngờ ngoài khả năng can thiệp thủ công của con người, hệ thống tự động này sẽ lập tức kích hoạt để cô lập vùng sự cố, bảo vệ an toàn cho toàn bộ hệ thống điện quốc gia.

Dự báo trong vòng 7 đến 10 năm tới, quy mô hệ thống điện Việt Nam có thể tăng gấp hai đến ba lần hiện tại, đi cùng với sự gia tăng mạnh mẽ của phương tiện xe điện và các loại hình tiêu thụ năng lượng mới. Nếu không có mức đầu tư tương xứng cho hệ thống truyền tải và phân phối, nguy cơ quá tải lưới điện sẽ ngày càng gia tăng. Do đó, quy hoạch và đầu tư đồng bộ hạ tầng truyền tải là điều kiện tiên quyết để đáp ứng đầy đủ nhu cầu điện năng cho đời sống nhân dân, hoạt động của doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai.

Tháo gỡ vướng mắc cơ chế chính sách và minh bạch thị trường điện

Để đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng năng lượng, Bộ Công Thương đã và đang thúc tiến hàng loạt dự án điện truyền tải và điện khí LNG. Cơ quan quản lý đã triển khai nhiều đoàn công tác đến các địa phương nhằm kiểm tra, đôn đốc tình hình thực hiện các dự án thuộc kế hoạch Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương chia sẻ tại toạ đàm, Bộ Công Thương đã đưa ra những chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể cho các địa phương trong việc cấp chủ trương đầu tư, phê duyệt chủ đầu tư đối với các công trình truyền tải điện từ 200kV đến 500kV, cũng như các dự án nhà máy điện LNG và năng lượng tái tạo. Đồng thời, nhiều cơ chế chính sách đã được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với thực tiễn, tiêu biểu là việc nâng cam kết tỷ lệ bao tiêu sản lượng điện cho các dự án điện khí LNG lên mức 75% QC trong thời hạn 15 năm, góp phần đẩy nhanh tiến độ đầu tư của các dự án nguồn và lưới điện.

Mặc dù vậy, công tác phát triển các dự án nguồn điện mới phục vụ cung ứng điện cho mùa khô năm 2026 vẫn đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là bài toán huy động nguồn vốn từ khu vực tư nhân. Đối với các doanh nghiệp nhà nước, việc bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, do đó yếu tố lợi nhuận không đặt lên hàng đầu khi quyết định đầu tư.

Ông Hà Đăng Sơn, chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh cho biết, trong tháng 5 vừa qua, nguồn điện khí từ nhà máy Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 đã kịp thời cung ứng, hỗ trợ hiệu quả cho hệ thống điện quốc gia.

"Dù một số điều khoản vẫn đang trong quá trình đàm phán và chưa hoàn tất, dự án vẫn được triển khai nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết về an ninh năng lượng quốc gia. Đây cũng là trách nhiệm mà các tập đoàn nhà nước phải đảm nhận", ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh.

Nhằm tạo động lực phát triển bền vững, việc thay đổi tư duy quản lý và vận hành thị trường điện là yêu cầu cần thiết. Hiện nay, giá điện, tiền điện và khung giá bán lẻ điện đều do Bộ Công Thương và Chính phủ quy định, việc điều chỉnh tăng giá chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của Chính phủ. Trong những giai đoạn khó khăn nhất, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phải mua điện với giá cao nhưng vẫn giữ giá bán ổn định cho người dân. Để bảo đảm tính công bằng, cần đặt tất cả vấn đề lên bàn một cách minh bạch. Đối với các đối tượng yếu thế cần được hỗ trợ, Nhà nước nên ban hành các chính sách an sinh cụ thể và biệt lập, không nên trộn lẫn giữa câu chuyện hỗ trợ người yếu thế và cơ chế thị trường, bởi sự đan xen này sẽ gây khó khăn cho việc hình thành một thị trường năng lượng thực sự hiệu quả.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đạt 22,4 GW điện khí LNG và 6 GW điện gió ngoài khơi. Để hoàn thành mục tiêu này, việc tập trung tháo gỡ vướng mắc về thủ tục vay vốn, hoàn thiện hành lang pháp lý và đầu tư đồng bộ hạ tầng lưới truyền tải là những giải pháp cấp thiết hàng đầu.