Luật Thương mại điện tử trao cơ hội số cho hợp tác xã và vùng khó khăn

Trong làn sóng chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra sâu rộng, thương mại điện tử đang trở thành kênh phân phối và tiêu thụ quan trọng, đặc biệt đối với hàng hóa nông sản và đặc sản vùng miền. Nếu như trước đây, tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử chỉ đạt khoảng 18% mỗi năm, thì nay con số này đã vượt mốc 30% chỉ trong 9 tháng đầu năm. Sự bứt phá này không chỉ phản ánh sức sống mạnh mẽ của thị trường, mà còn cho thấy hiệu quả rõ rệt khi chính sách phát triển được định hướng đúng.

Tốc độ tăng trưởng vượt bậc của thương mại điện tử đã tạo ra động lực mới cho nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện khung pháp lý để đảm bảo phát triển bền vững và bao trùm.

Hướng tới nhóm đối tượng yếu thế

Theo Dự thảo Luật Thương mại điện tử đang được Bộ Công Thương khẩn trương hoàn thiện, một trong những nội dung nổi bật được quan tâm nhất của Dự thảo Luật là chính sách đặc thù hỗ trợ các nhóm đối tượng yếu thế, bao gồm hợp tác xã, người dân tộc thiểu số, vùng miền núi và hải đảo. Đây là những khu vực và chủ thể sản xuất thường gặp nhiều khó khăn về hạ tầng, kỹ năng, cũng như khả năng tiếp cận thị trường số.

Tại phiên họp Tổ soạn thảo Dự thảo Luật Thương mại điện tử diễn ra vào ngày 7/10 vừa qua, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho rằng để chính sách có hiệu quả thực tiễn, cần chuyển hóa quy định thành các chương trình hành động cụ thể. Theo ông, các hoạt động thiết thực có thể bao gồm hỗ trợ hạ tầng số cho hợp tác xã và vùng dân tộc, đào tạo kỹ năng bán hàng trực tuyến cho người dân, và kết nối tiêu thụ sản phẩm đặc sản qua sàn thương mại điện tử. 

Điều 41 của Dự thảo Luật được xem là điểm nhấn quan trọng, quy định cụ thể cơ chế hỗ trợ các nhóm yếu thế tham gia vào thương mại điện tử, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế số theo hướng xanh, bền vững và toàn diện. Mục tiêu của chính sách không chỉ dừng lại ở việc mở rộng kênh tiêu thụ hàng hóa, mà còn góp phần thúc đẩy kinh tế tập thể, tạo sinh kế ổn định, nâng cao đời sống cho đồng bào vùng sâu, vùng xa.

Tuy nhiên, để chính sách này thực sự đi vào cuộc sống, nhiều ý kiến tại các phiên họp Tổ soạn thảo đã nhấn mạnh rằng, quy định pháp lý cần được cụ thể hóa bằng hành động, tránh dừng lại ở tính tuyên ngôn. 

Giải pháp then chốt để chính sách đi vào thực tiễn

Để các quy định hỗ trợ hợp tác xã và đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ tồn tại trên văn bản mà thực sự phát huy hiệu quả trong đời sống kinh tế - xã hội, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Tại phiên họp Tổ soạn thảo Dự thảo Luật ngày 7/10, ba yếu tố then chốt được xác định là biện pháp thực thi cụ thể, nguồn lực hỗ trợ đủ mạnh và môi trường pháp lý minh bạch, đáng tin cậy.

Có thể thấy, việc hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật, nền tảng công nghệ, hay đào tạo kỹ năng số cho người dân vùng sâu, vùng xa cần được coi là một phần trong chiến lược dài hạn về phát triển nông thôn số. Thực tế đã cho thấy, nhiều mô hình thương mại điện tử kết hợp với chợ truyền thống hoặc chương trình “đưa đặc sản địa phương lên sàn” đã chứng minh hiệu quả trong việc tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm nông nghiệp.

Bên cạnh đó, việc đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong quản lý cũng là điều kiện tiên quyết. Môi trường pháp lý cần được thiết kế linh hoạt, vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa giảm thiểu gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và hợp tác xã. Ngoài ra, các quy định trong Dự thảo Luật cần được đồng bộ với các văn bản pháp luật liên quan, chẳng hạn như Luật Giao dịch điện tử hoặc Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc xác định rõ tiêu chí định lượng cho các khái niệm như “nền tảng số lớn”, ví dụ mức người dùng từ 3 triệu trở lên sẽ giúp việc thực thi trở nên rõ ràng, nhất quán và tránh chồng chéo trong quản lý.

Một yếu tố không thể thiếu để chính sách phát huy hiệu quả là xây dựng niềm tin cho người tiêu dùng. Thương mại điện tử chỉ có thể phát triển mạnh khi người tiêu dùng tin tưởng vào sản phẩm và nền tảng. Việc chống hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ trọng tâm. Đặc biệt, với các sản phẩm nông sản, đặc sản của hợp tác xã và vùng dân tộc thiểu số, việc bảo vệ thương hiệu và nguồn gốc xuất xứ có ý nghĩa sống còn.

Theo thông tin từ bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số chia sẻ tại buổi họp báo thường kỳ Bộ Công Thương quý III năm 2025, Dự thảo Luật đã bổ sung nhiều quy định mới, trong đó yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử trung gian tăng cường trách nhiệm giám sát, định danh người bán thông qua mã VID, giúp truy vết dòng hàng hóa và hạn chế hàng vi phạm. 

Cùng với đó, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều biện pháp xử lý nghiêm các vi phạm. “Thời gian qua, trong những tháng vừa rồi đã tập trung gỡ bỏ được 44.100 sản phẩm vi phạm và 12.000 gian hàng vi phạm qua thương mại điện tử, tập trung vào những mặt hàng kinh doanh có điều kiện, những mặt hàng vi phạm lãnh thổ quốc gia, những mặt hàng về gia dụng, giày dép, thời trang. Đây là những mặt hàng mà dễ buôn lậu cũng như là gian lận thương mại trong thương mại điện tử”, bà Nguyễn Thị Minh Huyền thông tin tại buổi họp báo. 

Đồng thời, công tác đào tạo năng lực quản lý nhà nước về thương mại điện tử tại các địa phương cũng được đẩy mạnh nhằm tăng cường khả năng giám sát, kiểm tra thực tế.

Dưới góc nhìn của 1 hợp tác xã có gian hàng trên sàn thương mại điện tử, bà Vũ Thị Thắm, Giám đốc Hợp tác xã chế biến thực phẩm Gia Phú (Lào Cai) cho biết: “Trước đây, chúng tôi bán chủ yếu tại chợ xã, rất khó tìm đầu ra ổn định. Khi được hỗ trợ đào tạo kỹ năng bán hàng online và kết nối với sàn thương mại điện tử, sản phẩm miến dong và mật ong của hợp tác xã đã có đơn hàng đều đặn mỗi tuần, khách ở tận miền Nam cũng đặt mua”.

Theo bà Thắm, điều người dân vùng cao cần nhất không phải là hỗ trợ ngắn hạn, mà là “hướng dẫn cụ thể để tự mình làm chủ gian hàng, biết cách chụp ảnh, viết mô tả và xử lý đơn”. Chính những hỗ trợ đó mới giúp chính sách đi vào đời sống, tạo động lực thật sự cho kinh tế địa phương.

Thương mại điện tử đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế Việt Nam, và việc hoàn thiện khung pháp lý để hỗ trợ các nhóm yếu thế, đặc biệt là hợp tác xã và đồng bào dân tộc thiểu số chính là bước đi quan trọng để bảo đảm phát triển bao trùm, công bằng.

Đưa chính sách từ Dự thảo Luật vào thực tiễn không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là cam kết chính trị và xã hội nhằm giúp những nhóm yếu thế không bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số. Khi các quy định pháp luật được cụ thể hóa thành hành động như hỗ trợ hạ tầng số, đào tạo kỹ năng, kết nối tiêu thụ, và chống gian lận thương mại cùng với việc xã hội hóa nguồn lực và xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, tin cậy, thì các sản phẩm đặc thù của hợp tác xã, của đồng bào dân tộc thiểu số sẽ có cơ hội vươn xa hơn, vững bền hơn trên thị trường số.