Trọng tâm xây dựng niềm tin
Trong bối cảnh kinh tế số Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ, thương mại điện tử đã trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh là nguy cơ lan rộng của hàng giả, hàng gian, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và gian lận thương mại. Đây không chỉ là thách thức quản lý mà còn là vấn đề then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng.
Trước yêu cầu cấp bách đó, Dự thảo Luật Thương mại điện tử đang được Bộ Công Thương chủ trì xây dựng, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội, hướng tới việc thiết lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch, bảo đảm cân bằng giữa phát triển kinh tế số và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Một trong những nhóm vấn đề lớn được Quốc hội quan tâm là công tác bảo vệ người tiêu dùng, trong đó chống hàng giả, hàng gian và gian lận thương mại được xác định là ưu tiên hàng đầu. Vì vậy, Dự thảo Luật Thương mại điện tử quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trung gian trong việc giám sát hàng hóa, dịch vụ giao dịch trên hệ thống của mình. Trách nhiệm này được gắn liền với các chương trình, đề án phòng chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mà Chính phủ đang triển khai.
Thông tin tại buổi họp báo thường kỳ quý III/2025 của Bộ Công Thương, bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, trong Dự thảo Luật đã đưa ra việc kiểm soát, quản lý hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ thông qua biện pháp định danh người bán thông qua VID, để có thể truy vết được luồng hàng cũng như dòng hàng của người bán qua thương mại điện tử và từ đó có thể kiểm soát hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trong thương mại điện tử.
Cơ chế định danh người bán bằng VID (Virtual ID) - một công cụ kỹ thuật then chốt cho phép truy vết nguồn gốc và luồng hàng hóa trong hoạt động thương mại điện tử được xem là giải pháp chiến lược nhằm giúp cơ quan quản lý kiểm soát dòng hàng và dòng tiền của người bán, kịp thời phát hiện hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Thông qua VID, việc truy xuất, quản lý và xử lý vi phạm trong môi trường số sẽ trở nên chủ động, minh bạch và có căn cứ dữ liệu rõ ràng hơn.
Nâng cao trách nhiệm sàn trong việc chống hàng giả, hàng gian. Ảnh minh hoạ
Bên cạnh đó, Dự thảo Luật cũng chú trọng điều chỉnh các mô hình kinh doanh mới như livestream bán hàng, vốn đang bùng nổ nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro gian lận. Quy định mới sẽ yêu cầu người thực hiện hoạt động livestream có hành vi bán hàng, tiếp thị phải được định danh, quản lý và chịu trách nhiệm pháp lý. Việc này giúp đưa các mô hình thương mại mới vào khuôn khổ quản lý minh bạch, tránh trở thành kênh tiêu thụ hàng lậu, trốn thuế hoặc hàng giả.
Hiệu quả chống gian lận trong thương mại điện tử phụ thuộc lớn vào năng lực quản lý, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu. Tại phiên họp Tổ soạn thảo Dự thảo Luật Thương mại điện tử, đại diện Cục Thuế, Bộ Tài chính kiến nghị kéo dài thời hạn lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu từ 24 tháng trở lên, thay vì 12 tháng như dự thảo ban đầu.
Theo Cục Thuế, việc kéo dài thời hạn này giúp hỗ trợ công tác quản lý thuế đối với các giao dịch thương mại điện tử và hoạt động bán hàng qua livestream, đồng thời phù hợp với quy định của Nghị định 53/2022/NĐ-CP hướng dẫn Luật An ninh mạng. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đồng tình, cho rằng việc lưu trữ dữ liệu lâu hơn giúp đảm bảo tính toàn vẹn, giá trị chứng cứ của chứng thư điện tử, phục vụ điều tra và xử lý các vụ vi phạm sở hữu trí tuệ.
Để hệ thống dữ liệu này vận hành hiệu quả, Cục Thuế đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ Công Thương trong việc ban hành chuẩn kết nối dữ liệu liên bộ, phát triển hạ tầng kỹ thuật và cơ chế chia sẻ thông tin với các bộ, ngành liên quan. Sự đồng bộ và minh bạch hóa dữ liệu được xem là nền tảng quan trọng để cơ chế VID và các quy định về trách nhiệm nền tảng phát huy hiệu lực thực tiễn.
Chiến lược thực thi quyết liệt và nâng cao năng lực chống gian lận đa chiều
Cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, Bộ Công Thương đang triển khai các hành động thực thi mạnh mẽ nhằm kiểm soát tình trạng hàng giả, hàng gian và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường thương mại điện tử khẳng định quyết tâm xử lý vấn đề “nóng” này một cách căn cơ.
Theo Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Nguyễn Thị Minh Huyền, ngày 20/5/2025, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1398/QĐ-BCT về kế hoạch cao điểm tăng cường quản lý, kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong thương mại điện tử.
Bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thông tin tại buổi họp báo thường kỳ quý III/2025 của Bộ Công Thương
Kế hoạch triển khai được tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó đã ghi nhận nhiều kết quả định lượng cụ thể và rõ nét. Trước hết, công tác rà soát và gỡ bỏ sản phẩm vi phạm được đẩy mạnh với quy mô lớn. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã chủ động phối hợp cùng các sàn thương mại điện tử để loại bỏ hơn 44.100 sản phẩm và 12.000 gian hàng vi phạm. Con số này cho thấy sự vào cuộc quyết liệt và hiệu quả của cơ quan quản lý trong việc làm sạch môi trường kinh doanh trực tuyến, đồng thời phản ánh tinh thần hợp tác tích cực giữa cơ quan nhà nước và các nền tảng số.
Song song với đó, Cục tập trung xử lý nhóm hàng hóa trọng điểm, đặc biệt là các mặt hàng kinh doanh có điều kiện hoặc dễ phát sinh gian lận như giày dép, thời trang và đồ gia dụng. Việc tập trung giám sát vào những lĩnh vực có nguy cơ cao giúp tối ưu hóa nguồn lực kiểm tra, đảm bảo tính trọng tâm, trọng điểm trong công tác quản lý.
Ngoài ra, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cũng tăng cường phối hợp liên ngành, phối hợp chặt chẽ với lực lượng Cảnh sát điều tra và Quản lý thị trường trong công tác phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm. Chỉ tính trong thời gian qua, đã có 120 vụ việc vi phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử được xử lý, khẳng định rõ quyết tâm của cơ quan chức năng trong việc truy cứu trách nhiệm pháp lý một cách nghiêm minh, minh bạch, góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng vào môi trường kinh doanh số an toàn, lành mạnh.
Để công tác phòng chống gian lận có tính bền vững, việc nâng cao năng lực quản lý nhà nước tại địa phương là yếu tố cốt lõi. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã phối hợp với các Sở Công Thương tổ chức nhiều khóa tập huấn, đào tạo lực lượng Quản lý thị trường, giúp nâng cao kỹ năng kiểm tra, giám sát hoạt động thương mại điện tử và xử lý vi phạm hiệu quả hơn.
Công tác chống gian lận thương mại không thể tách rời khỏi truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã tích cực phối hợp với các cơ quan báo chí để đẩy mạnh tuyên truyền, giúp người tiêu dùng nhận biết rủi ro và chủ động tố giác hành vi vi phạm.
Thông qua các giải pháp như định danh người bán VID, kéo dài thời hạn lưu trữ dữ liệu, kế hoạch cao điểm xử lý vi phạm và đào tạo lực lượng thực thi, Việt Nam đang thiết lập một khuôn khổ pháp lý và cơ chế thực thi mạnh mẽ, bảo đảm thương mại điện tử phát triển lành mạnh, công bằng và bền vững.
Dự thảo Luật Thương mại điện tử đang được xây dựng với định hướng rõ ràng, làm rõ phạm vi, minh bạch hóa trách nhiệm của nền tảng trung gian và tăng cường bảo vệ người tiêu dùng. Công tác chống hàng giả, hàng gian và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được đặt ở vị trí trung tâm, coi là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin vào môi trường số.
