Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia: Rõ mục tiêu, đo được kết quả

Căn cứ mức độ sẵn sàng, năng lực thực thi

Sáng 20/8, tiếp tục đợt 2 Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Tham gia nêu ý kiến, đại biểu Quốc hội Nguyễn Xuân Nghiêm - đoàn TP. Đà Nẵng thống nhất cao về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình tổng thể. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho cấp cơ sở và người dân trong việc triển khai thực hiện và thụ hưởng chính sách.

Đại biểu đề nghị tích hợp các nghị quyết phải thực chất và tạo ra một phương thức quản trị, điều phối nguồn lực thống nhất. Đặc biệt, phải tạo ra khả năng điều phối nguồn lực tốt hơn chứ không chỉ là hợp nhất nguồn vốn.

"Một địa bàn có thể có nhiều nhu cầu về nhiều lĩnh vực. Nếu mỗi nhóm nhiệm vụ vẫn được xây dựng, phân bổ và tổ chức thực hiện theo một cách riêng, thì dù nguồn vốn được đưa vào cùng một chương trình, địa phương vẫn có thể phải thực hiện nhiều kế hoạch và nhiều quy trình khác nhau" - đại biểu đoàn Đà Nẵng cho hay.

Về phân cấp, đại biểu cho rằng, phân cấp mạnh là đúng hướng nhưng phải gắn với năng lực, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện.

Bày tỏ đồng tình với quan điểm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Tuy nhiên, từ thực tiễn các xã miền núi, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm cho rằng cần đặt thêm câu hỏi: Cấp xã được phân cấp có đủ khả năng thực hiện thẩm quyền được giao hay chưa?

Một xã miền núi có diện tích rộng lớn, dân cư phân tán, nhiều thôn bản, giao thông khó khăn, số lượng dự án lớn; trong khi bộ máy chuyên môn lại mỏng, biên chế ít. "Nếu thiết kế một cơ chế phân cấp giống nhau cho tất cả các xã mà không tính đến diện tích, dân số, mức độ phân tán, số lượng dự án và năng lực thì cùng một thẩm quyền được giao nhưng khả năng thực hiện sẽ khác nhau" - ông Nguyễn Xuân Nghiêm bày tỏ.

Do đó, đại biểu đề nghị Nghị quyết xác định nguyên tắc phân cấp đi đôi với năng lực, nguồn lực, thẩm quyền và giao Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí để đánh giá năng lực, cơ chế hỗ trợ và lộ trình phân cấp.

Đại biểu cũng đề nghị trong quá trình hoàn thiện Nghị quyết và tổ chức thực hiện chương trình, cần đảm bảo việc đổi mới mô hình quản lý địa giới hành chính và phương thức phân bổ nguồn lực phải làm cho chính sách đến với người dân tốt hơn.

Về vấn đề này, đại biểu Thạch Phước Bình - đoàn Vĩnh Long đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc phân cấp phải gắn với năng lực thực thi. Theo đại biểu, dự thảo đã quy định việc phân bổ ngân sách hàng năm căn cứ vào kết quả thực hiện mục tiêu, giải ngân, tiến độ, mức độ sẵn sàng; đồng thời có cơ chế hỗ trợ chuẩn bị đầu tư, hướng dẫn kỹ thuật đối với địa phương còn hạn chế về năng lực giải ngân, chuẩn bị dự án. Cùng với đó, quy định việc phân cấp cho cấp xã phải phù hợp với năng lực và điều kiện thực tiễn.

Tuy nhiên, quy định này cần được liên kết chặt chẽ hơn để hình thành một nguyên tắc xuyên suốt là phân cấp theo năng lực. Trong điều kiện chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã sẽ trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn, trong khi năng lực giữa các địa bàn còn rất khác nhau.

"Nếu phân cấp đồng loạt mà không đánh giá khả năng thực hiện, có thể dẫn đến tình trạng nhiệm vụ đã giao nhưng triển khai chậm, cán bộ e ngại trách nhiệm hoặc địa phương chỉ lựa chọn những nội dung dễ thực hiện, dễ giải ngân" - đại biểu nêu.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý dự thảo luật theo hướng, việc phân bổ nguồn lực và phân cấp tổ chức thực hiện phải căn cứ mức độ sẵn sàng, năng lực thực thi và điều kiện thực tế của địa phương; đồng thời có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật phù hợp đối với địa bàn còn hạn chế về năng lực, nhất là xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đồng thời, đề nghị bổ sung yêu cầu phải đánh giá năng lực thực thi của cấp xã làm căn cứ xác định phạm vi phân cấp và mức độ hỗ trợ. "Phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi quyền hạn, trách nhiệm được giao tương xứng với năng lực và điều kiện bảo đảm thực hiện" - đại biểu nhấn mạnh.

Phân cấp phải gắn với năng lực, trách nhiệm

Đại biểu Bùi Văn Dũng - đoàn Thanh Hóa cho rằng, việc tích hợp tạo điều kiện chuyển từ tư duy quản lý theo từng chương trình, từng ngành sang tư duy phát triển tích hợp lấy con người làm trung tâm; đồng thời, khắc phục phân tán nguồn lực, chồng chéo đối tượng và thủ tục.

Giá trị lớn nhất cần đạt được không phải 4 chương trình cộng lại thành 1 chương trình, mà phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn tổng hiệu quả của 4 chương trình riêng.

Đại biểu lưu ý việc tích hợp chương trình phải gắn với đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp. Bày tỏ đồng tình với nguyên tắc: Địa phương quyết định, địa phương tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Trung ương quản lý mục tiêu, chính sách, tiêu chuẩn và kiểm tra, giám sát.

Song đại biểu lưu ý, phân cấp phải thực chất, giao trách nhiệm phải đi cùng với quyền quyết định và khả năng điều phối nguồn lực. Cần chuyển từ "Trung ương kiểm soát quy trình" sang "Trung ương kiểm soát mục tiêu, tiêu chuẩn và kết quả".

Ông Dũng nhấn mạnh, thành công của chương trình cần được đo bằng 3 sự chuyển đổi: Từ quản lý phân mảnh sang quản lý tích hợp; từ quản lý đầu vào sang quản trị theo kết quả; và từ Trung ương quyết định nhiều việc cụ thể sang địa phương chủ động, chịu trách nhiệm và được kiểm soát bằng kết quả.

Vì vậy, Nghị quyết cần bảo đảm rõ mục tiêu, rõ nguồn lực, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và đo được kết quả. "Một chương trình quốc gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi nguồn lực quốc gia được chuyển hóa thành năng lực phát triển của địa phương, của cộng đồng và cuối cùng là chất lượng cuộc sống tốt hơn của mỗi người dân" - ông Dũng nói.

Mục tiêu của việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 nhằm tổ chức lại cấu trúc Chương trình theo nhóm vấn đề cần giải quyết, khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, đơn giản hóa thủ tục, tăng khả năng lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước; bảo đảm hoàn thành đầy đủ các mục tiêu Quốc hội đã quyết nghị.