Điện mặt trời giúp châu Âu giảm phụ thuộc vào khí đốt

Điện mặt trời giúp giảm chi phí nhập khẩu khí đốt

Sự phát triển mạnh mẽ của năng lượng mặt trời đang giúp châu Âu giảm bớt tác động từ giá nhiên liệu hóa thạch tăng cao. Trong bối cảnh cuộc xung đột tại Iran tiếp tục làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung năng lượng, việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu trở thành vấn đề đáng chú ý đối với khu vực này.

Giá khí đốt tại châu Âu vẫn ở mức cao sau bảy tháng kể từ khi cuộc xung đột tại Iran bắt đầu. Nguyên nhân chủ yếu là tình trạng gián đoạn nghiêm trọng tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng, nơi thường lưu thông khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cuộc xung đột sẽ kết thúc “rất sớm”, những gián đoạn trong chuỗi cung ứng vẫn khiến Liên minh châu Âu (EU) đối mặt với áp lực giá năng lượng.

Giá khí đốt tự nhiên TTF chuẩn của Hà Lan ở mức khoảng 31,96 euro/MWh vào ngày 27/2, một ngày trước khi chiến tranh nổ ra. Đến ngày 30/9, giá tăng lên 72,35 euro/MWh, tương đương mức tăng 126,5%. Trong bối cảnh đó, phân tích mới của SolarPower Europe cho thấy việc khai thác năng lượng mặt trời đã giúp châu Âu tiết kiệm 37,4 tỷ euro nhờ giảm nhu cầu nhập khẩu khí đốt.

Bà Walburga Hemetsberger, Giám đốc điều hành SolarPower Europe cho biết, mỗi megawatt-giờ điện mặt trời được sản xuất đều góp phần giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, qua đó tăng cường an ninh năng lượng. Theo bà Hemetsberger, kết quả này được ghi nhận sau khi điện mặt trời trở thành nguồn cung cấp điện lớn nhất của EU trong tháng 6, chiếm 25% tổng sản lượng điện của khối. Điều này cho thấy hiệu quả từ các khoản đầu tư của châu Âu vào những nguồn năng lượng tái tạo trong nước.

Bà cũng nhấn mạnh rằng điện khí hóa, mở rộng sản xuất năng lượng tái tạo và phát triển các giải pháp linh hoạt không sử dụng nhiên liệu hóa thạch, chẳng hạn như hệ thống lưu trữ pin có thể giúp châu Âu giảm thiểu rủi ro trước những cú sốc giá nhiên liệu trong tương lai. Đây cũng là những yếu tố góp phần củng cố an ninh năng lượng dài hạn.

Đa dạng hóa nguồn điện để giảm rủi ro từ giá khí đốt

Kinh nghiệm tại một số quốc gia châu Âu cho thấy việc mở rộng năng lượng tái tạo đã góp phần giảm tác động của giá khí đốt đối với thị trường điện.

Từ năm 2019, Tây Ban Nha đã tăng gấp đôi công suất điện gió và điện mặt trời, bổ sung hơn 40 GW công suất vào hệ thống năng lượng quốc gia. Theo báo cáo do viện nghiên cứu năng lượng Ember công bố năm 2025, sự phát triển của hai nguồn điện này đã giúp giảm 75% tác động của các nhà máy điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch có chi phí cao đối với giá điện tại Tây Ban Nha kể từ năm 2019.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng thời gian giá điện tại Tây Ban Nha biến động theo giá khí đốt giảm nhanh hơn so với các quốc gia phụ thuộc vào khí đốt khác, chẳng hạn như Italy và Đức.

Trên thị trường điện châu Âu, giá điện bán buôn theo giờ thường được quyết định bởi nhà máy có chi phí phát điện cao nhất cần vận hành để đáp ứng nhu cầu. Những nhà máy này thường sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Khi sản lượng điện từ các nguồn có chi phí thấp hơn, như điện gió và điện mặt trời tăng lên, các nguồn điện này có thể thay thế một phần sản lượng điện từ khí đốt và than đá. Nhờ đó, nhiên liệu hóa thạch ít có khả năng trở thành nguồn điện quyết định giá thị trường hơn.

Tại Vương quốc Anh, sản lượng điện gió đạt mức kỷ lục cũng góp phần thúc đẩy năng lượng tái tạo, trong bối cảnh xuất hiện những ý kiến cho rằng nước này cần khai thác dầu tại Biển Bắc để ứng phó với giá năng lượng tăng cao. Ngày 26/3, sản lượng điện gió của Anh đạt kỷ lục 23.880 MW, đủ cung cấp điện cho 23 triệu hộ gia đình.

Bà Tara Singh của RenewableUK cho biết, trong giai đoạn lập kỷ lục này, điện gió cung cấp hơn một nửa tổng sản lượng điện của Anh. Đáng chú ý, vào đầu ngày, điện gió và điện mặt trời có chi phí thấp đã thay thế một phần điện khí có chi phí cao. Sản lượng điện từ khí đốt giảm xuống mức thấp nhất trong gần hai năm. Theo bà Singh, diễn biến này cho thấy vai trò của năng lượng tái tạo trong quá trình chuyển đổi năng lượng, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục triển khai các dự án năng lượng sạch trong thời gian tới.

Tuy nhiên, dù điện mặt trời tăng trưởng đáng kể, EU vẫn gặp khó khăn trong việc giảm sự phụ thuộc vào khí đốt. Dữ liệu của Eurostat cho thấy năng lượng tái tạo chiếm 54,1% tổng sản lượng điện của EU trong quý II/2026, giảm nhẹ so với mức 54,3% cùng kỳ năm trước. Trong cùng kỳ, tổng sản lượng điện của EU tăng 3,2% so với năm trước. Sản lượng điện từ khí đốt tăng 3,9%, trong khi sản lượng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo chỉ tăng 2,8%.

Diễn biến này xảy ra ngay cả khi điện mặt trời tăng tỷ trọng trong cơ cấu năng lượng tái tạo. Trong quý II/2026, điện mặt trời chiếm 41,6% tổng sản lượng điện tái tạo của EU, tăng so với mức 37% cùng kỳ năm ngoái.

Ông Jonathan Bruegel, nhà phân tích ngành năng lượng tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) cho rằng sự suy giảm tỷ trọng năng lượng tái tạo cho thấy EU cần đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, kết hợp thủy điện, điện gió và điện mặt trời.

Theo ông, tỷ lệ sử dụng khí đốt vẫn ở mức 13,3%, ngay cả khi năng lượng tái tạo chiếm hơn 50% tổng sản lượng điện. Khi sản lượng thủy điện và điện gió suy giảm, việc sử dụng khí đốt có thể tăng lên để bù đắp phần thiếu hụt. Điều này cho thấy vai trò của điện mặt trời trong việc đa dạng hóa nguồn cung, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển các hệ thống lưu trữ năng lượng và giải pháp tăng tính linh hoạt của hệ thống điện.

Sự phát triển của điện mặt trời và điện gió đã giúp châu Âu giảm nhu cầu nhập khẩu khí đốt và hạn chế tác động của giá nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, dữ liệu quý II/2026 cho thấy tỷ trọng điện tái tạo tại EU giảm nhẹ, trong khi sản lượng điện từ khí đốt tiếp tục tăng. Điều này cho thấy EU vẫn đối mặt với thách thức trong việc giảm phụ thuộc vào khí đốt và bảo đảm nguồn cung điện ổn định.