Nghị quyết số 10-NQ/TW: Nâng tầm chất lượng dòng vốn FDI

Việt Nam thu hút gần 560 tỷ USD vốn ngoại

Theo TS. Phan Hữu Thắng - Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nay là Bộ Tài chính), gần 40 năm kể từ khi Luật Đầu tư nước ngoài ra đời vào tháng 12/1987, Việt Nam đã khẳng định là điểm đến của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, lũy kế đến hết tháng 7/2026, Việt Nam đã thu hút được 47.512 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký trên 559,2 tỷ USD, các dự án đến từ 153 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Vốn thực hiện lũy kế của các dự án đầu tư nước ngoài đạt 365,4 tỷ USD, bằng khoảng 65,3% tổng vốn đầu tư đăng ký còn hiệu lực.

Các nhà đầu tư nước ngoài đã đầu tư vào 19/22 ngành trong hệ thống phân ngành kinh tế quốc dân. Trong đó, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng cao nhất với trên 342 tỷ USD (chiếm 60,7% tổng vốn đầu tư). Tiếp theo là các ngành kinh doanh bất động sản với số vốn trên 88,5 tỷ USD (15,8%); sản xuất, phân phối điện với trên 45,6 tỷ USD (8,2%).

Hiện vốn FDI đã có mặt ở tất cả 34 tỉnh, thành phố trong cả nước, trong đó TP. Hồ Chí Minh là địa phương dẫn đầu trong thu hút FDI với trên 149 tỷ USD (chiếm 26,7% tổng vốn đầu tư); tiếp theo là Bắc Ninh với trên 51,4 tỷ USD (9,2%); Hải Phòng với trên 47,8 tỷ USD (8,6%).

Riêng 7 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn mua cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài đạt trên 38,05 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ. Vốn thực hiện của dự án đầu tư nước ngoài ước đạt 15,2 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm ngoái.

Đáng chú ý, vốn FDI thực hiện liên tục tăng, từ 19,7 tỷ USD năm 2021 lên hơn 27,6 tỷ USD năm 2025. Theo TS. Phan Hữu Thắng, không thể phủ nhận đóng góp tích cực của khu vực FDI đối với tăng trưởng, việc làm và xuất khẩu suốt gần bốn thập kỷ qua.

“Nhưng nếu phải chỉ ra một điểm yếu mang tính cấu trúc nhất, tôi cho rằng đó là sự thiếu liên kết thực chất giữa khu vực FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn tham gia chuỗi cung ứng FDI ở những khâu giá trị thấp nhất (gia công, lắp ráp, cung cấp nguyên liệu thô) mà không tiếp cận được công nghệ lõi, không có cơ hội học hỏi thiết kế hay nghiên cứu và phát triển (R&D)” - TS. Phan Hữu Thắng thông tin và cho rằng, những tồn tại trên có thể khiến tác động lan tỏa của FDI đến nền kinh tế trong nước bị hạn chế, ảnh hưởng đến cơ hội phát triển và hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Kỳ vọng từ Nghị quyết 10-NQ/TW

Nhận diện rõ những mặt tích cực cũng như hạn chế của khu vực FDI, ngày 8/6/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, nhằm nâng cao hiệu quả thu hút, gia tăng sự đóng góp của dòng vốn ngoại vào phát triển kinh tế, doanh nghiệp Việt Nam.

Theo TS. Phan Hữu Thắng, Nghị quyết 10-NQ/TW đã đánh dấu bước dịch chuyển từ tư duy “thu hút vốn đầu tư” sang tư duy “kiến tạo giá trị phát triển”, đặt doanh nghiệp Việt Nam và chất lượng thể chế vào trung tâm cuộc cạnh tranh đầu tư của thế kỷ XXI.

Theo đó, điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW nằm ở sự thay đổi về tư duy phát triển. Thay vì coi khu vực FDI là một khu vực kinh tế riêng biệt và đánh giá bằng quy mô vốn đăng ký hay số lượng dự án, Nghị quyết đặt FDI trong tổng thể hệ sinh thái phát triển quốc gia. Hệ sinh thái đó bao gồm doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp tư nhân trong nước, khu vực nghiên cứu và phát triển, các trường đại học và các trung tâm đổi mới sáng tạo. Điều Việt Nam cần không phải là nhiều dự án hơn, mà là những dự án tốt hơn; điều Việt Nam tìm kiếm không chỉ là dòng vốn, mà còn là công nghệ nguồn, tri thức quản trị và khả năng lan tỏa sang khu vực kinh tế trong nước.

Từ đó, Nghị quyết xác lập doanh nghiệp Việt Nam là trung tâm của quá trình phát triển. Đây cũng là lần đầu tiên phát triển doanh nghiệp trong nước trở thành mục tiêu trọng tâm của chính sách FDI, thay vì chỉ được kỳ vọng là kết quả đạt được sau quá trình thu hút đầu tư. Theo tinh thần này, thành công của khu vực FDI không chỉ được đo bằng quy mô vốn hay số lượng dự án, mà còn bằng mức độ trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam. Đó là số doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp cấp một, số doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và khả năng tiếp nhận, làm chủ các công nghệ mới.

Một thay đổi quan trọng khác là cách tiếp cận trong cạnh tranh thu hút đầu tư. Thực tế cho thấy, cuộc đua về ưu đãi thuế và giá thuê đất giữa các địa phương đã bộc lộ nhiều hạn chế, vừa làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực, vừa tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh. Theo tinh thần của Nghị quyết, lợi thế cạnh tranh bền vững cần được xây dựng trên chất lượng thể chế, với môi trường pháp lý minh bạch, bộ máy hành chính chuyên nghiệp, khả năng dự báo chính sách và năng lực bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Cũng theo TS. Phan Hữu Thắng, từ tinh thần Nghị quyết 10-NQ/TW, có thể thấy điểm then chốt nhất trong thiết kế chính sách thời gian tới là chuyển từ tư duy ưu đãi sang ràng buộc có điều kiện. Với mọi dự án FDI công nghệ cao, quy mô lớn, cần đặt ra ba điều kiện bắt buộc: chuyển giao công nghệ thực chất, có lộ trình và cơ chế kiểm chứng cụ thể; liên doanh, đồng đầu tư với doanh nghiệp Việt Nam, để doanh nghiệp trong nước có chỗ đứng thực sự chứ không chỉ làm thầu phụ; liên kết hữu cơ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước, thay vì chỉ đặt nhà máy hay văn phòng đại diện.

Ba điều kiện này cần được triển khai đồng thời trên ba trụ cột, bao gồm: phát triển hạ tầng công nghệ quốc gia, bao gồm trung tâm dữ liệu, cụm điện toán đám mây và năng lực tính toán, hướng tới hình thành năng lực tính toán quốc gia có chủ quyền.

Phát triển nguồn nhân lực thông qua ba giải pháp song song gồm thu hút chuyên gia quốc tế, tạo điều kiện để chuyên gia người Việt ở nước ngoài trở về làm việc và đào tạo đội ngũ kỹ sư cho các lĩnh vực công nghệ mới trong nước.

Tận dụng nền tảng FDI trong lĩnh vực sản xuất để triển khai các công nghệ mới, qua đó nâng cao năng suất trong công nghiệp, logistics và nông nghiệp, đồng thời tạo ra giá trị có thể đo lường ngay trong ngắn hạn.

Việc thiết kế chính sách này theo TS. Phan Hữu Thắng cần dựa trên 5 nguyên lý cốt lõi, đã được kiểm chứng qua thực tiễn phát triển của Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Cụ thể, FDI là công cụ phục vụ chiến lược phát triển quốc gia, không phải mục tiêu tự thân; doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò trung tâm trong công nghiệp hóa công nghệ cao; khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh; Nhà nước thực hiện vai trò kiến tạo chiến lược, không chỉ quản lý hành chính; công nghiệp hóa thế hệ mới phải gắn chặt với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tự chủ công nghệ.

TS. Phan Hữu Thắng: Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đặt ra đúng câu hỏi và đúng hướng đi, nhiệm vụ còn lại là vấn đề tổ chức thực hiện với quyết tâm và năng lực thực thi tương xứng.