Mua bán hóa đơn điện tử: Thách thức mới trong quản lý thuế

Thực hiện quy định tại Luật Quản lý thuế, Nghị định số 123/2020/NĐ-CP, từ ngày 1/7/2022, các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân kinh doanh đã chuyển đổi sang sử dụng hóa đơn điện tử thay cho hóa đơn giấy truyền thống. Sau gần 2 năm triển khai, tính đến nay đã có 100% doanh nghiệp, tổ chức và hộ, cá nhân kinh doanh hạch toán theo phương pháp kê khai chuyển đổi sang sử dụng hóa đơn điện tử. Thống kê đến thời điểm này, cơ quan thuế đã tiếp nhận và xử lý khoảng 7,2 tỷ hóa đơn (gồm hơn 2 tỷ hóa đơn có mã và gần 5,2 tỷ hóa đơn không mã). Hệ thống hóa đơn điện tử đã vận hành ổn định, thông suốt 24/7 và đem lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Tổng cục Thuế quyết tâm đấu tranh quyết liệt để ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi mua bán hóa đơn trái phép. Ảnh: Tổng cục Thuế

Tuy nhiên, thời gian gần đây, tội phạm về thuế có chiều hướng gia tăng, hành vi mua bán hoá đơn ngày một tinh vi, gây khó khăn cho cơ quan chức năng. Các đối tượng lợi dung quy định trong đăng ký kinh doanh để thành lập một hoặc chuỗi doanh nghiệp, hộ kinh doanh thông qua việc sử dụng giấy chứng minh thư nhân dân/căn cước công dân của một số người thiếu hiểu biết, hám lợi, bị mất cắp hoặc giả mạo, hoạt động trong một chu kỳ ngắn rồi bỏ trốn, mất tích; Mua lại các doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoạt động yếu kém, sắp giải thể, phá sản sau đó thay đổi người đại diện pháp luật với mục đích để bán hóa đơn không hợp pháp. Ngoài ra, các đối tượng thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh tại các vùng, miền có sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt thuỷ hải sản, nguyên nhiên vật liệu,… nhằm hợp pháp hoá nguồn gốc hàng ghi trên các hóa đơn không hợp pháp, tránh nghi ngờ, kiểm soát của cơ quan chức năng.

Đặc biệt, các đối tượng đã lợi dụng sự phát triển của các mạng xã hội trên không gian mạng lập ra nhiều hội, nhóm, tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội… nhằm mục đích rao bán các hóa đơn giá trị gia tăng của các “doanh nghiệp ma” với nhiều loại mặt hàng khác nhau để thu lợi bất chính.

Lợi dụng môi trường mạng, một số doanh nghiệp đã dễ dàng móc nối với các đối tượng rao bán hoá đơn để thực hiện hành vi mua hóa đơn không hợp pháp nhằm chiếm đoạt thuế của Nhà nước thông qua việc khai khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào, giảm số thuế giá trị gia tăng phải nộp ngân sách nhà nước; Sử dụng hóa đơn để hợp thức hóa cho hàng hóa trôi nổi, hợp thức hoá hàng buôn lậu, tham ô, lập khống chi phí phát sinh, làm giảm chi phí dẫn đến giảm thu nhập chịu thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp ngân sách nhà nước; Sử dụng hóa đơn đầu vào để tăng số thuế được hoàn...

Trước tình hình trên, Tổng cục Thuế đã chỉ đạo các cơ quan thuế địa phương tăng cường kiểm tra, thanh tra việc thực hiện pháp luật thuế của người nộp thuế, đặc biệt tập trung vào các đối tượng có dấu hiệu mua bán hóa đơn trái phép. Xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá rủi ro về hóa đơn điện tử đã được xây dựng, giúp cơ quan thuế nhanh chóng xác định các doanh nghiệp có nguy cơ cao vi phạm để tập trung kiểm tra, xử lý.

Tận dụng các ứng dụng công nghệ thông tin được phát triển để xử lý dữ liệu hóa đơn, hỗ trợ phát hiện các giao dịch bất thường và cảnh báo sớm các hành vi vi phạm. Tổng cục Thuế cũng đã tăng cường phối hợp với cơ quan công an, hải quan, ngân hàng để chia sẻ thông tin, truy vết và xử lý các vụ việc liên quan đến mua bán hóa đơn trái phép. Các hoạt động tuyên truyền về pháp luật thuế và hậu quả của việc mua bán hóa đơn trái phép được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp. Tổng cục Thuế đang xây dựng ứng dụng cảnh báo xuất hóa đơn để phát hiện sớm và ngăn chặn các hành vi gian lận hóa đơn. Thông tin về các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về thuế sẽ được công khai để răn đe và cảnh tỉnh các đối tượng khác.

Việc mua bán hóa đơn trái phép là một hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước. Với những giải pháp mạnh mẽ đã và đang được triển khai, Tổng cục Thuế quyết tâm đấu tranh quyết liệt để ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi này, góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng.