Kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới

Động lực tăng trưởng cũ đã tới hạn

Sau 40 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã có bước phát triển ấn tượng, từ chỗ thiếu ăn, Việt Nam đã trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới. Kim ngạch xuất khẩu của nhiều mặt hàng nông sản, như: Cà phê, gạo, hạt điều, rau quả, tôm, gỗ và sản phẩm từ gỗ... luôn duy trì ở mức cao. Các mặt hàng xuất khẩu khác cũng có bước tiến lớn.

Đặc biệt, giai đoạn 2016-2019, tăng trưởng GDP của Việt Nam ước đạt 6,8%/năm. Việt Nam trở thành những nền kinh tế tăng trưởng cao nhất của khu vực, được các tổ chức quốc tế đánh giá nằm trong Top 20 nền kinh tế đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế thế giới.

Năm 2025, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 8% trở lên, làm tiền đề cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030. Theo các chuyên gia kinh tế, đây là một mục tiêu vô cùng thách thức, nhất là trong bối cảnh các động lực tăng trưởng cũ đã tới hạn, và bối cảnh kinh tế trong nước và thế giới đang đặt ra nhiều thách thức đối với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững của Việt Nam.

Liên quan đến vấn đề này, TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng ban, Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương cho rằng, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển có ý nghĩa lịch sử. Đại hội XIII của Đảng đã xác định tầm nhìn chiến lược: đến năm 2030, nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Đặc biệt, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030, không chỉ là khát vọng chiến lược, mà còn là thước đo bản lĩnh, tầm nhìn và năng lực điều hành kinh tế vĩ mô của đất nước. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào các mô hình cũ - khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ, hay những ưu đãi thiếu chọn lọc.

“Các động lực tăng trưởng truyền thống đã tới hạn. Chúng ta cần những động lực mới, có chiều sâu, có tính đổi mới, có khả năng lan tỏa và đặc biệt là phải phù hợp với cấu trúc và bối cảnh phát triển của Việt Nam” - TS. Nguyễn Đức Hiển thông tin.

Kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng: Kinh tế Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi rất quan trọng, từ nền kinh tế tăng trưởng dựa trên khai thác tài nguyên và nhân công giá rẻ, sang mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ, năng suất và chất lượng thể chế.

TS. Nguyễn Đức Hiển cũng cho rằng, các động lực tăng trưởng truyền thống như khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ hay vốn đầu tư mở rộng đã dần suy giảm hiệu quả và không còn phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, các động lực then chốt cho tăng trưởng của Việt Nam trong kỷ nguyên mới phải kể đến trước hết là hoàn thiện thể chế phát triển hiện đại, tạo môi trường minh bạch, công bằng để khơi thông mọi nguồn lực xã hội. Kế đến là phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là động lực hàng đầu để nâng cao năng suất và sức cạnh tranh quốc gia.

Đồng thời, Việt Nam phải chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh và quản trị quốc tế. Song song với đó, cần phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong nước, nâng cao hiệu quả thu hút FDI gắn với chuyển giao công nghệ, hình thành hệ sinh thái sản xuất - đổi mới sáng tạo bền vững. Và trên hết, phải gắn tăng trưởng kinh tế với phát triển xanh, bảo vệ môi trường, bảo đảm công bằng xã hội và nâng cao chất lượng sống của nhân dân.

Để những động lực này phát huy hiệu quả, Việt Nam đã và đang triển khai quyết liệt các chủ trương đột phá chiến lược. Nổi bật là “bộ tứ trụ cột” theo các nghị quyết của Bộ Chính trị, tập trung vào: đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện; và phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân.

Gần đây, Bộ Chính trị cũng đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, coi đây là một động lực trung tâm để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, dự thảo nghị quyết về đột phá trong chăm sóc sức khỏe nhân dân cũng đang được khẩn trương xây dựng, thể hiện quyết tâm phát triển toàn diện và bền vững.

Bối cảnh toàn cầu hiện nay đang đặt ra nhiều thách thức. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, căng thẳng địa chính trị diễn biến phức tạp, chuỗi cung ứng quốc tế dịch chuyển, trong khi xu thế phát triển xanh, chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ. Những yếu tố đó đòi hỏi Việt Nam phải đổi mới tư duy phát triển, nhằm tận dụng lợi thế và tạo đột phá cho tăng trưởng kinh tế.