Tiềm năng của AI đối với quá trình tăng trưởng kinh tế Việt Nam

AI thúc đẩy tăng trưởng năng suất toàn cầu thêm 1,5%

Theo báo cáo nghiên cứu khoa học của TS Đặng Đức Anh và các đồng nghiệp tại Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một động lực then chốt cho sự phát triển kinh tế - xã hội toàn cầu.

Với năng lực xử lý dữ liệu khổng lồ và khả năng tự học liên tục, AI mở ra nhiều tiềm năng ứng dụng rộng khắp trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, giao thông, nông nghiệp, công nghiệp và quản lý đô thị. Đặc biệt, sự phát triển của AI có thể buộc các quốc gia phải nhìn nhận lại các mô hình tăng trưởng truyền thống cũng như cách thức để đạt được mức tăng trưởng nhanh và bền vững.

Dữ liệu từ 238 ngành thuộc 17 quốc gia (trong đó có 14 quốc gia châu Âu) giai đoạn 1993 - 2007 cho thấy AI đã cải thiện tốc độ tăng trưởng trung bình, năng suất nhân tố tổng hợp và tiền lương của các quốc gia.

Theo dự báo của Goldman Sachs (2023), AI có thể thúc đẩy tăng trưởng năng suất toàn cầu thêm 1,5% mỗi năm trong vòng 10 năm và tăng GDP toàn cầu thêm khoảng 7 nghìn tỷ USD nếu được triển khai hiệu quả. Một khảo sát của PwC (2024) cho thấy, các ngành đặc biệt tiếp xúc với AI đang có mức tăng trưởng năng suất lao động cao hơn gần 5 lần, tạo động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao mức sống. Điều này cho phép nền kinh tế tăng trưởng theo chiều sâu, tức là không chỉ dựa vào vốn và lao động, mà còn dựa vào hiệu quả sử dụng.

Nghiên cứu của McKinsey (2025) cho thấy, AI có thể đẩy nhanh quy trình nghiên cứu và phát triển (R&D) trong nhóm ngành chiếm 80% tổng chi tiêu R&D của các tập đoàn lớn. Đối với các ngành mà sản phẩm chủ yếu là tài sản trí tuệ, tốc độ đổi mới sáng tạo có thể tăng gấp đôi. Đối với các ngành sản xuất sản phẩm phức tạp, quy trình R&D có thể được đẩy nhanh từ 20% - 80% tùy thuộc từng ngành. Giá trị kinh tế tiềm năng hàng năm có thể thu được nhờ ứng dụng AI để tăng tốc đổi mới sáng tạo và R&D là khoảng 360 - 560 tỷ USD.

Tương lai của AI đối với kinh tế Việt Nam

Mặc dù chưa có số liệu thống kê chính thức về tác động của AI đến năng suất lao động, nhưng theo nhóm nghiên cứu, các khảo sát doanh nghiệp và nghiên cứu điển hình (case study) đều cho thấy AI có tác động tích cực giúp tăng năng suất lao động và giảm chi phí cho các tổ chức, doanh nghiệp tại Việt Nam.

Báo cáo của Deloitte (2025) thực hiện khảo sát trên khoảng 1.100 doanh nghiệp tại 6 thị trường châu Á - Thái Bình Dương cho thấy, có đến 93% DNNVV Việt Nam đã ứng dụng AI vào vận hành, giúp Việt Nam trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu khu vực về triển khai AI trong kinh doanh.

Trong số đó, 92% doanh nghiệp được khảo sát ghi nhận AI và các công cụ số giúp tăng năng suất, 80% doanh nghiệp cho biết các AI đã giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí, 91% cho biết AI giúp nâng cao hiệu quả tương tác với khách hàng, trong khi 73% tin rằng AI góp phần thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp nhỏ và lớn.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, theo số liệu từ akaBot (2025) về thực trạng tự động hóa (RPA), trong giai đoạn 2019-2024, hơn 10.000 robot ảo (tự động hoá ứng dụng AI tự chủ) đã được triển khai cho gần 30 ngân hàng và tổ chức tài chính tại Việt Nam.

Tự động hóa đã đem lại hiệu quả vận hành trong các ngân hàng, như tiết kiệm từ 80-95% thời gian xử lý giao dịch, đối soát, vận hành thẻ và giúp giảm thiểu 99% rủi ro sai sót từ các thao tác thủ công. Đặc biệt, khối lượng công việc do robot ảo thực hiện có thể được quy đổi tới 12.000 giờ lao động/năm, tương đương với 40-60 nhân sự làm việc.

Quy mô nền kinh tế AI của Việt Nam dự kiến đạt 120-130 tỷ USD vào năm 2040. Tốc độ tăng trưởng này sẽ xuất phát từ tăng trưởng doanh thu tiêu dùng (45 - 55 tỷ USD) và tăng trưởng lợi nhuận nhờ nâng cao năng suất (60 - 75 tỷ USD) (NIC,JICA, BCG, 2025). Nếu được khai thác hiệu quả, AI có thể giúp Việt Nam đạt được mục tiêu phát triển kinh tế nhanh chóng và trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

AI vai trò khai thác và biến dữ liệu thành nguồn lực kinh tế, tạo động lực cho phát triển thị trường dữ liệu, phát triển kinh tế dữ liệu. Thị trường trung tâm dữ liệu Việt Nam được định giá 654 triệu USD vào năm 2024 và dự kiến sẽ đạt 1,75 nghìn tỷ USD vào năm 2030, tăng trưởng ở tốc độ CAGR (tỷ lệ tăng trưởng kép hằng năm) là 17,93%. Đây có thể xem là tiềm năng khai thác và sử dụng AI đóng góp mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam đang tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới bên cạnh các động lực tăng trưởng truyền thống, phát triển và ứng dụng AI sẽ giúp thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên nền tảng khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.