Gỡ điểm nghẽn hạ tầng, kéo giảm chi phí logistics

Phát triển vận tải thủy, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng

Trong bối cảnh chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, việc tìm kiếm các giải pháp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đặc biệt, những hạn chế về hạ tầng, kết nối và cơ chế điều phối được xem là các nút thắt lớn cần sớm được tháo gỡ để tạo dư địa cải thiện năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Tại cuộc họp triển khai Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 do Cục Xuất nhập khẩu tổ chức mới đây, ông Phạm Quốc Long, Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam cho biết, theo định hướng tại Quyết định 2229/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngành logistics hiện chiếm khoảng 10% GDP, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của lĩnh vực này. Tuy nhiên, chi phí logistics vẫn ở mức khoảng 18% GDP, cao hơn mục tiêu 12-15% đặt ra.

“Với quy mô và vai trò như vậy, cần có cơ chế điều phối ở tầm quốc gia để triển khai hiệu quả, chứ không thể chỉ dựa vào một hiệp hội riêng lẻ”, ông Long nhấn mạnh.

Một trong những giải pháp trọng tâm là tái cơ cấu vận tải theo hướng tăng tỷ trọng vận tải thủy nội địa. Hiện vận tải đường bộ vẫn chiếm ưu thế, trong khi vận tải thủy mới khoảng 20% và đường sắt khoảng 1%.“Chi phí vận tải thủy chỉ bằng khoảng 30% so với đường bộ, lại góp phần giảm phát thải, phù hợp với mục tiêu Net Zero vào năm 2050”, ông Long cho biết .

Dù vậy, hạ tầng hiện còn manh mún, thiếu kết nối giữa các phương thức. Nhiều điểm nghẽn cụ thể đang làm giảm hiệu quả khai thác như kênh Hà Nam (Hải Phòng), một tuyến huyết mạch chiếm tới khoảng 30% lưu lượng hàng hóa, nhưng hiện mới chỉ khai thác một chiều hay tại TP. Hồ Chí Minh, một số cầu có tĩnh không thấp như cầu Triệu, cầu Đồng An cũng đang hạn chế vận tải thủy. 

Trước thực tế này, ông Long đề xuất cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng, đồng thời nhấn mạnh: “Cần có quy hoạch tổng thể, kết nối đồng bộ giữa đường thủy, đường bộ và đường sắt để tối ưu chi phí logistics”.

Kiểm soát chi phí, tăng kết nối nâng sức cạnh tranh

Bên cạnh hạ tầng, chi phí xuất nhập khẩu tiếp tục là áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Theo tính toán, chi phí giao nhận một container hiện ở mức 300 - 400 USD, với tổng sản lượng khoảng 30 triệu container mỗi năm, tương đương khoảng 10 tỷ USD. “Phần lớn vận tải quốc tế hiện do các hãng tàu nước ngoài đảm nhận, trong khi nhiều loại phụ phí do phía nước ngoài tự quyết định”, ông Long chia sẻ thêm. 

Ông cũng cho biết thêm, cần sớm xây dựng cơ chế kiểm soát minh bạch đối với các khoản phụ phí trong vận tải quốc tế, vốn hiện chủ yếu do các hãng tàu nước ngoài quyết định, nhằm hạn chế tình trạng tăng phí thiếu cơ sở. 

Đồng thời, các cơ quan quản lý cũng cần rà soát tổng thể các loại chi phí phát sinh trong nước, từ khâu giao nhận, lưu kho đến các loại phí, lệ phí liên quan, qua đó cắt giảm những khoản chưa hợp lý. Theo ông, việc kiểm soát đồng bộ cả chi phí trong và ngoài nước sẽ góp phần giảm đáng kể gánh nặng cho doanh nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam.

Ở góc độ hạ tầng cảng biển, ông Nguyễn Xuân Kỳ, Tổng thư ký Hiệp hội Cảng biển Việt Nam cho rằng, quy hoạch logistics cần đặt cảng biển vào vị trí trung tâm. “Quy hoạch đường bộ, đường sắt cần kết nối trực tiếp đến cảng để tối ưu luồng hàng. Đây là điểm then chốt để nâng cao hiệu quả toàn chuỗi logistics”, ông Kỳ nhấn mạnh.

Phát biểu tại hội nghị, ông Kỳ cho biết, thời gian qua quy hoạch hệ thống cảng biển đã được điều chỉnh để phù hợp với tốc độ tăng trưởng hàng hóa, song để phát huy hiệu quả cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các lĩnh vực và các chủ thể liên quan. “Chúng tôi đang phối hợp với các cơ quan quản lý để hoàn thiện chính sách, trong đó có các định hướng về cảng xanh và phát triển bền vững”, ông Kỳ nhấn mạnh.

Ngoài ra, vấn đề liên kết giữa các doanh nghiệp và hiệp hội cũng được đặt ra khi cạnh tranh hiện nay chủ yếu dựa vào giá, khiến biên lợi nhuận ngành chỉ khoảng 3-5%. Bài toán giảm chi phí logistics không thể giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ mà đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ. Từ việc tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng, kiểm soát hợp lý các loại chi phí, đến tăng cường kết nối giữa các phương thức vận tải và giữa các doanh nghiệp đều giữ vai trò quan trọng. Khi những khâu này được cải thiện một cách thực chất, mục tiêu kéo giảm chi phí logistics sẽ có thêm cơ sở để đạt được trong thời gian tới.

Việc phát triển hạ tầng đồng bộ và tăng kết nối đa phương thức đang được xem là chìa khóa để giảm chi phí logistics. Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, không chỉ chi phí được kéo giảm mà năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics Việt Nam cũng sẽ được cải thiện đáng kể, tạo dư địa phát triển cho thị trường hơn 100 triệu dân.