Làm thế nào thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền?

Từ chính sách đến thực tiễn triển khai

Hiện nay, khoảng cách về mức độ chuyển đổi số giữa khu vực đô thị và vùng sâu, vùng xa ngày càng bộc lộ rõ. Nếu ở các thành phố lớn, thương mại điện tử đã trở thành kênh phân phối quen thuộc, thì tại nhiều địa phương miền núi, biên giới, việc tiếp cận và khai thác các nền tảng số vẫn còn không ít rào cản.

Khoảng cách ấy nằm ở năng lực tham gia, khả năng tổ chức sản xuất và mức độ sẵn sàng của người dân. Đó cũng là lý do vì sao, trong các chương trình phát triển kinh tế số hiện nay, câu chuyện “thu hẹp khoảng cách số” đang được đặt ra một cách thực chất hơn, với cách tiếp cận toàn diện hơn.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, những năm qua, việc thúc đẩy thương mại điện tử tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực, song vẫn tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn. Trong khi đó, các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa - nơi có nhiều sản phẩm đặc trưng lại chưa khai thác được hết tiềm năng của kênh phân phối này.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về vấn đề này, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian qua, nhiều giải pháp đã được triển khai thông qua Chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021 - 2025, tạo nền tảng bước đầu cho việc mở rộng thị trường qua môi trường số. “Trong thời gian trước, Cục Thương mại điện tử đã triển khai rất nhiều giải pháp khác nhau. Hiện nay, chúng tôi đang xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử ở các vùng miền núi, biên giới giai đoạn 2027 - 2030”, ông Hoàng Ninh thông tin.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Hoàng Ninh, điểm đáng chú ý là định hướng trong giai đoạn tới sẽ không dừng ở hỗ trợ đơn lẻ mà chuyển sang cách làm có tính hệ thống, gắn với đặc thù từng vùng. Trong đó, liên kết vùng được xác định là một trụ cột quan trọng.

“Chúng tôi sẽ đẩy mạnh liên kết vùng, thúc đẩy phát triển thương mại điện tử tại từng địa phương, đồng thời phối hợp với các sàn thương mại điện tử để tổ chức đào tạo, cũng như với các đơn vị cung cấp dịch vụ logistics để thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, miền”, ông nói.

Thực tế cho thấy, bài toán logistics vẫn là một trong những “nút thắt” lớn nhất đối với khu vực miền núi. Chi phí vận chuyển cao, thời gian giao hàng kéo dài khiến nhiều sản phẩm dù có chất lượng tốt vẫn khó cạnh tranh trên môi trường trực tuyến.

Bên cạnh đó, kỹ năng số của người dân và các chủ thể sản xuất còn hạn chế. Việc xây dựng gian hàng, quảng bá sản phẩm, xử lý đơn hàng hay chăm sóc khách hàng trên nền tảng số đều là những khâu mới, đòi hỏi quá trình thích nghi không ngắn.

Hợp tác xã ngày càng “chuyển mình” 

Tại nhiều địa phương, khi được tiếp cận với các chương trình hỗ trợ, không ít hợp tác xã đã bắt đầu thay đổi cách thức sản xuất, kinh doanh, từng bước tham gia vào chuỗi giá trị số.

Ở Tuyên Quang, Hợp tác xã Cốm tươi Thơm Thương từng có thời gian dài phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Sản phẩm làm ra đến đâu tiêu thụ đến đó, giá cả bấp bênh, thị trường bó hẹp trong phạm vi địa phương.

Bà Lục Thị Mỹ, Chủ tịch Hợp tác xã cho biết, bước ngoặt chỉ đến khi đơn vị bắt đầu tiếp cận thương mại điện tử, dù quá trình này không hề dễ dàng. “Ban đầu chúng tôi gần như không biết gì về bán hàng online. Từ việc chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung đến cách đóng gói, giao hàng đều phải học lại từ đầu”, bà Mỹ kể.

Thông qua các lớp tập huấn và sự hỗ trợ từ cơ quan chức năng, hợp tác xã dần làm quen với cách vận hành trên sàn thương mại điện tử. Sản phẩm cốm tươi không còn phụ thuộc vào đầu ra truyền thống mà đã có thêm kênh tiêu thụ ổn định, đặc biệt trong các dịp cao điểm. “Cái khó nhất là thay đổi tư duy. Khi đã quen rồi thì thấy bán hàng trên mạng mở ra rất nhiều cơ hội”, bà Mỹ bộc bạch.

Tại Thái Nguyên, Hợp tác xã Nông sản Phú Lương cũng đang đi theo hướng tương tự. Với sản phẩm chè truyền thống, việc tham gia sàn thương mại điện tử giúp đơn vị từng bước xây dựng thương hiệu riêng, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.

Ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã cho biết: “Trước đây chúng tôi chủ yếu bán qua thương lái nên giá trị không cao. Khi đưa sản phẩm lên sàn, hợp tác xã có thể chủ động hơn trong việc định giá, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng”.

Dù vậy, để duy trì hoạt động trên nền tảng số một cách bền vững, hợp tác xã vẫn cần được hỗ trợ dài hạn, đặc biệt về đào tạo kỹ năng và tối ưu chi phí logistics. “Không phải cứ đưa sản phẩm lên sàn là bán được. Phải biết cách quảng bá, chăm sóc khách hàng, xử lý đơn hàng. Ngoài ra, chi phí vận chuyển ở vùng miền núi vẫn còn cao, ảnh hưởng nhiều đến khả năng cạnh tranh”, ông Viện nói.

Có thể thấy, thu hẹp khoảng cách số không thể chỉ trông chờ vào việc phủ sóng hạ tầng, mà cần một hệ sinh thái đồng bộ, trong đó con người là yếu tố then chốt.

Khi người dân, hợp tác xã thực sự làm chủ công cụ số, biết cách tổ chức sản xuất gắn với thị trường và tận dụng được các nền tảng thương mại điện tử, khoảng cách giữa các vùng miền sẽ dần được rút ngắn không chỉ trên bản đồ công nghệ mà trong cả cơ hội phát triển kinh tế.