Mở rộng không gian phát triển cho năng lượng mới

Hoàn thiện thể chế, bảo đảm an ninh năng lượng

Chiều 21/4, Trung tâm Thông tin Năng lượng và Phát triển thị trường điện lực (EAVCED) - Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phối hợp với Informa Markets Vietnam tổ chức chương trình “Tương lai năng lượng Việt Nam - Khung pháp lý và chiến lược đầu tư bền vững”.

Chia sẻ tại chương trình, bà Đỗ Thị Mai - Trưởng phòng Pháp chế, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, Luật Điện lực năm 2024 (Luật số 61/2024/QH15) được đánh giá là bước cải cách quan trọng, đánh dấu giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ của ngành điện Việt Nam theo hướng minh bạch, cạnh tranh và bền vững hơn. Những nội dung mới không chỉ tháo gỡ các vướng mắc tồn tại nhiều năm mà còn mở ra không gian phát triển cho năng lượng tái tạo, năng lượng mới và thị trường điện cạnh tranh.

Do đó, việc sửa đổi Luật Điện lực là yêu cầu tất yếu khi hệ thống pháp luật hiện hành đã bộc lộ nhiều hạn chế sau gần hai thập kỷ áp dụng. Luật Điện lực ban hành năm 2004 đã trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 2012, 2018 và giai đoạn 2022 - 2024. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của nền kinh tế và xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu, việc xây dựng một khung pháp lý toàn diện hơn trở nên cấp thiết.

Một trong những căn cứ quan trọng là việc thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, như Nghị quyết 55-NQ/TW về chiến lược phát triển năng lượng quốc gia, Nghị quyết 29-NQ/TW về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hay Nghị quyết 36-NQ/TW về phát triển bền vững kinh tế biển.

Luật mới hướng đến 4 mục tiêu chính là giải quyết các khó khăn, vướng mắc của ngành điện; bảo đảm an ninh năng lượng; thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero); và phát triển ngành điện bền vững, cung ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, Luật Điện lực 2024 gồm 9 chương, 81 điều và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/2/2025. So với luật cũ, cấu trúc được điều chỉnh theo hướng tinh gọn nhưng bao quát hơn, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới phù hợp thực tiễn.

Một trong những điểm nhấn là 6 chính sách lớn, bao gồm quy hoạch và đầu tư phát triển điện lực; phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới; hoàn thiện điều kiện cấp phép hoạt động điện lực; thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh; quản lý vận hành hệ thống và bảo đảm an toàn điện.

Cú hích cho các nguồn điện sạch

Theo đại diện Cục Điện lực, Luật Điện lực 2024 dành riêng một chương cho phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới. Đây là điều chưa từng có trước đây. Trong đó, lần đầu tiên quy định rõ về điện tự sản, tự tiêu; cơ chế phát triển điện gió ngoài khơi, cũng như các yêu cầu về khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư và triển khai dự án.

Việc bổ sung các quy định này được kỳ vọng tạo cú hích cho các nguồn điện sạch, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và thu hút đầu tư quốc tế vào lĩnh vực này.

Ở góc độ thị trường, luật mới tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường điện cạnh tranh, bổ sung nhiều loại hình hợp đồng như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn. Đồng thời, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng được luật hóa, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện sạch theo nhu cầu.

Đáng chú ý, chính sách giá điện được điều chỉnh theo hướng tiệm cận cơ chế thị trường. Giá điện sẽ phản ánh đầy đủ chi phí hợp lý, hợp lệ; đồng thời từng bước giảm và tiến tới xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng và vùng miền.

Luật cũng bổ sung cơ chế giá điện hai thành phần, gồm giá công suất và giá điện năng, nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong vận hành thị trường. Bên cạnh đó, nhiều quy định mới liên quan đến đầu tư và quy hoạch điện lực cũng được đưa vào, như kế hoạch thực hiện quy hoạch điện quốc gia, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư thông qua đấu thầu, hay quy định đặc thù đối với các dự án điện khẩn cấp nhằm bảo đảm an ninh cung cấp điện.

Một điểm đáng chú ý khác là việc đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực điện lực. Luật đã bãi bỏ một số thủ tục không cần thiết, như cấp phép đối với hoạt động tư vấn điện lực, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm tăng tính linh hoạt. Ngoài ra, Luật cũng tăng cường phân cấp, phân quyền cho các bộ, ngành và địa phương trong quản lý điện lực. Điều này được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Về an toàn điện, luật bổ sung nhiều quy định chặt chẽ hơn, đặc biệt là đối với công trình thủy điện, từ giai đoạn xây dựng đến vận hành. Đây là nội dung quan trọng nhằm bảo đảm an toàn hệ thống và giảm thiểu rủi ro. Để triển khai Luật Điện lực 2024, hệ thống văn bản hướng dẫn cũng đã và đang được hoàn thiện, bao gồm hàng loạt nghị định, thông tư và quyết định liên quan đến giá điện, thị trường điện, đấu thầu, an toàn và vận hành hệ thống.

Luật Điện lực 2024 không chỉ là công cụ pháp lý mà còn là nền tảng quan trọng để định hình thị trường điện Việt Nam trong giai đoạn tới. Việc triển khai hiệu quả luật sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, thu hút đầu tư và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng bền vững.