Giáo dục nghề nghiệp hướng tới mô hình mở, linh hoạt và hiện đại

Hướng tới nền giáo dục mở, linh hoạt và hiện đại

Chiều ngày 23/10, tại tỉnh Phú Thọ, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) tổ chức Hội nghị Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên năm 2025.

Trình bày báo cáo tóm tắt công tác giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, thực trạng và định hướng phát triển trong giai đoạn mới tại Hội nghị, ông Trương Anh Dũng - Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên cho biết, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng học tập suốt đời của người lao động, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên đang chứng minh vai trò then chốt trong việc thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Theo số liệu tổng kết năm 2024, hệ thống giáo dục nghề nghiệp đã tuyển sinh khoảng 2,43 triệu người, trong khi giáo dục thường xuyên tuyển được 174.381 học viên. Riêng 9 tháng đầu năm 2025, tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp đạt khoảng 1,5 triệu người, tương đương 60% kế hoạch năm, phản ánh xu hướng ổn định và nhu cầu học nghề ngày càng lớn của xã hội.

Mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên được mở rộng và sắp xếp hợp lý hơn, tạo thuận lợi cho người học ở mọi vùng miền. Nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp được đầu tư, từng bước hướng đến chuẩn quốc gia, hiện đại hóa trang thiết bị, nâng cao năng lực đào tạo theo hướng hội nhập.

"Đây là nền tảng để tiến tới xây dựng hệ thống giáo dục mở, liên thông và linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho nền kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn" - ông Trương Anh Dũng nhấn mạnh. 

Chỉ ra những yếu tố thuận lợi tác động đến lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp hiện nay, ông Trương Anh Dũng nêu, sự quan tâm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước thể hiện rõ qua các nghị quyết, chỉ thị quan trọng như Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Quyết định số 281/QĐ-TTg, hay Chỉ thị số 26/CT-TTg về sắp xếp, tinh gọn đơn vị sự nghiệp công lập. Việc chuyển giao lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp về Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý thống nhất tạo điều kiện để quy hoạch, tổ chức, phát triển đồng bộ hơn trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Đặc biệt, dự thảo Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) được xây dựng với nhiều điểm mới mang tính đột phá như: công nhận kiến thức và kỹ năng có trước của người học; quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực; thành lập quỹ đào tạo nhân lực doanh nghiệp; mở rộng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp; đồng thời cắt giảm hơn 50% thủ tục hành chính, giảm chồng chéo giữa các văn bản pháp luật liên quan.

"Những cải cách này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự tham gia mạnh mẽ hơn của doanh nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho giáo dục nghề nghiệp phát triển linh hoạt, bền vững, đồng thời khẳng định vai trò của lĩnh vực này trong đào tạo lao động có kỹ năng cao, một trụ cột của phát triển kinh tế" - ông Trương Anh Dũng nhấn mạnh. 

Bên cạnh những kết quả tích cực, theo ông Trương Anh Dũng, công tác giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Trước hết, hệ thống chính sách và pháp luật còn chậm được cập nhật so với yêu cầu thực tiễn. Các trình độ giáo dục nghề nghiệp chưa có sự liên kết, chuyển tiếp linh hoạt với các bậc học khác, khiến người học khó tiếp cận lộ trình học tập suốt đời.

Công tác dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành nghề, vùng miền chưa chính xác, dẫn tới mất cân đối cung – cầu lao động ở nhiều lĩnh vực. Quy mô đào tạo nghề còn nhỏ; cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo chưa phù hợp với nhu cầu thị trường. Chất lượng và hiệu quả đào tạo chưa cao, nhất là trong các ngành nghề mới, công nghệ mới của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Một bộ phận đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp còn hạn chế về năng lực; thiếu chính sách đủ mạnh để thu hút nghệ nhân, chuyên gia trình độ cao tham gia giảng dạy. Việc đổi mới mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động và cơ chế tự chủ của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập diễn ra chậm. Đầu tư của doanh nghiệp và khu vực tư nhân vào lĩnh vực này vẫn còn khiêm tốn.

Hợp tác quốc tế đào tạo nhân lực có tay nghề cao chưa đẩy mạnh, số lượng cơ sở giáo dục nghề nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn ít, quy mô còn nhỏ. Công tác chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp còn nhiều hạn chế, đặt biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong dạy và học.

Ở lĩnh vực giáo dục thường xuyên, cơ chế thu và quản lý học phí chưa hoàn thiện, khiến nhiều trung tâm gặp khó khăn trong duy trì hoạt động. Nhiều trung tâm vẫn chỉ tập trung dạy chương trình trung học phổ thông, chưa phát huy đầy đủ chức năng đào tạo và bồi dưỡng nghề nghiệp. Cơ sở vật chất, trang thiết bị còn thiếu thốn; đội ngũ giáo viên vừa thiếu vừa yếu, chưa được tập huấn về phương pháp giảng dạy người lớn. Công tác truyền thông về giáo dục thường xuyên chưa được quan tâm đúng mức, khiến xã hội chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của loại hình này trong việc xây dựng xã hội học tập.

Tăng cường liên kết Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp

Để khắc phục hạn chế, theo ông Dũng, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định 20 nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2025 – 2026, trong đó nhấn mạnh triển khai toàn diện Nghị quyết số 71-NQ/TW, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, xây dựng khung chính sách, chuẩn đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, đồng thời tăng cường gắn kết giữa “Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp”.

Một số định hướng lớn của Bộ Giáo dục và Đào tạo gồm: Xây dựng hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc gia, có cơ sở được đầu tư hiện đại tương đương các nước phát triển trong khu vực châu Á. Xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

Phát triển các mô hình hợp tác đào tạo nhân lực chất lượng cao; thúc đẩy mô hình “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp”. Xây dựng đề án phát triển hệ thống trường trung học nghề, trường chất lượng cao, trung tâm vùng và trung tâm quốc gia đào tạo nghề giai đoạn 2026 – 2035.

Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy và học. Triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng mới, kỹ năng tương lai, đáp ứng yêu cầu của kinh tế tri thức, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Đặc biệt, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đề xuất cơ chế đặc thù trong nghị quyết của Quốc hội, bao gồm: Cơ chế hợp tác, đặt hàng và chuyển giao chương trình đào tạo chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế. Cho phép xây dựng chương trình đào tạo mở, linh hoạt, gắn với đổi mới sáng tạo và nhu cầu thị trường lao động.

Ưu tiên thu hút nhân lực nước ngoài, khuyến khích hợp tác quốc tế trong giáo dục nghề nghiệp. Tăng đầu tư cho giáo dục, bảo đảm tối thiểu 20% ngân sách nhà nước dành cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các cơ sở giáo dục công lập và tư thục hoạt động không vì lợi nhuận.

Một điểm nhấn đáng chú ý là đề xuất hợp nhất các trung tâm giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên thành trường trung học nghề tương đương cấp trung học phổ thông. Đây sẽ là mô hình trung gian quan trọng giúp học sinh vừa học văn hóa, vừa học nghề, đáp ứng nhu cầu thực tế của xã hội. Việc sắp xếp mạng lưới các trường cao đẳng, trung cấp công lập cũng được xem là giải pháp chiến lược nhằm tái cơ cấu, tập trung nguồn lực và nâng cao chất lượng đào tạo của các trường nghề. 

Ông Trương Anh Dũng thông tin: Trong thời gian tới, mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên không chỉ dừng lại ở việc đào tạo nghề, mà còn hướng tới hình thành xã hội học tập toàn dân – nơi mọi người đều có cơ hội học tập, cập nhật tri thức và kỹ năng mới để thích ứng với thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế số.

Những cải cách mạnh mẽ trong quản lý, đào tạo, hợp tác quốc tế và chuyển đổi số đang mở ra cơ hội bứt phá cho hai lĩnh vực này, góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.