Doanh nghiệp Nhà nước đang gánh nợ hơn 1,9 triệu tỷ đồng

Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển của doanh nghiệp Nhà nước trong phạm vi toàn quốc 2023 cho thấy cả nước có gần 680 doanh nghiệp Nhà nước. Trong đó, có 478 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, chiếm gần 6% số doanh nghiệp cả nước và 198 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối, chiếm gần 2,4%.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam ước lỗ phát sinh hơn 37 nghìn tỷ đồng trong năm 2023. Ảnh: EVN

Tổng tài sản của các doanh nghiệp Nhà nước đạt hơn 3,8 triệu tỷ đồng, tăng 4% so với 2021. Trong đó các tập đoàn, tổng công ty, công ty mẹ - con hơn 3,51 triệu tỷ đồng.

Trong khi đó, tổng nợ phải trả của các tập đoàn, tổng công ty hơn 1,98 triệu tỷ đồng, tăng 6% so với 2021 và chiếm hơn một nửa tổng tài sản số đơn vị này. Hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu trung bình của các doanh nghiệp Nhà nước là 1,09 lần, song cũng có những đơn vị tỷ lệ này là cao hơn nhiều lần.

Hệ số nợ cao song tình hình kinh doanh của khối doanh nghiệp này tương đối khả quan. Theo đó, ước tính cả năm 2023, tổng doanh thu của toàn khu vực doanh nghiệp Nhà nước đạt hơn 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 4% so với kế hoạch đề ra. Tổng lãi phát sinh trước thuế của khu vực này năm 2023 ước đạt trên 117,3 nghìn tỷ đồng, tăng 9% so với kế hoạch. Tổng thuế và các khoản phát sinh nộp ngân sách của các “ông lớn” cả năm 2023 ước đạt hơn 128 nghìn tỷ đồng, tăng 7% so với kế hoạch.

Tuy vậy, về vấn đề lỗ phát sinh, ước tính năm 2023 các doanh nghiệp phát sinh lỗ khoảng trên 41,6 nghìn tỷ đồng, chủ yếu tập trung ở khối các doanh nghiệp lớn như: Tập đoàn Điện lực Việt Nam lỗ phát sinh 37.062 tỷ đồng, Tổng công ty Hàng không Việt Nam lỗ phát sinh 4.515 tỷ đồng…

“Trong bối cảnh tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp còn khó khăn chung do tác động xung đột của Nga - Ukraine và các bất ổn của kinh tế thế giới, doanh nghiệp Nhà nước cơ bản đã nỗ lực tổ chức sản xuất kinh doanh đạt kế hoạch đề ra, đảm bảo các cân đối lớn của nền kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp còn gặp khó khăn, thua lỗ, hiệu quả hoạt động chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ”, báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư nêu.

Doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ lĩnh vực nào?

Theo báo cáo, các doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn đang tập trung hoạt động trong một số ngành, lĩnh vực như: Quốc phòng an ninh, chiếm khoảng 17%; nông, lâm nghiệp và công trình thuỷ lợi chiếm 40%; hoạt động xổ số 13%; hoạt động công ích (đô thị, chiếu sáng, cấp thoát nước…) 14%; hoạt động trong các ngành, lĩnh vực khác kết hợp sản xuất kinh doanh chiếm 16%.

Doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ chủ yếu hoạt động trong các ngành nông lâm, kết cấu hạ tầng cảng biển, giao thông và sản xuất kinh doanh như bất động sản, du lịch, vật liệu xây dựng…

Hiện nếu loại trừ các doanh nghiệp quốc phòng, an nình và nông lâm nghiệp thì còn 77 doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn gồm: 6 tập đoàn kinh tế; 53 tổng công ty nhà nước, 18 công ty hoạt động theo mô hình nhóm công ty mẹ-công ty con. Tuy chỉ chiếm hơn 10% số lượng doanh nghiệp nhà nước nhưng khối công ty mẹ tập đoàn - tổng công ty lại nắm giữ khoảng 92% tổng tài sản và 93% tổng doanh thu; 92% tổng lợi nhuận trước thuế của toàn bộ doanh nghiệp nhà nước trên phạm vi toàn quốc.

Doanh nghiệp nhà nước đang nắm giữ nguồn lực lớn về vốn, tài sản, công nghệ, nhân lực chất lượng cao, đóng góp đáng kể vào Ngân sách Nhà nước. Các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đang nắm giữ khoảng 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp trên thị trường, 25,78% tổng vốn sản xuất kinh doanh và 23,4% giá trị tài sản cố định, đầu tư tài chính dài hạn của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp nhà nước đóng góp khoảng 28% thu ngân sách nhà nước; thu hút khoảng 0,7 triệu lao động, chiếm khoảng 7,3% lao động của toàn bộ khu vực doanh nghiệp.

Khu vực doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò chi phối, chủ đạo trong những ngành, lĩnh vực quan trọng, thiết yếu của nền kinh tế. Cụ thể, trong lĩnh vực năng lượng, các nhà máy điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Than Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) cung cấp khoảng 87% sản lượng điện cho xã hội.

Trong lĩnh vực xăng dầu, các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp do doanh nghiệp nhà nước sở hữu đóng góp khoảng 84% thị phần bán lẻ. Trong lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò, chế biến và khai thác dầu khí, các doanh nghiệp nhà nước cung cấp 100% thị phần khí thô và 70% thị phần LNG toàn quốc, đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu; 70-75% nhu cầu phân đạm cho sản xuất nông nghiệp.

"Doanh nghiệp nhà nước cũng đóng góp vai trò quyết định trong nhiều lĩnh vực hạ tầng quan trọng của nền kinh tế như: Viễn thông, công nghệ thông tin (chiếm hơn 90% thị phần thuê bao di động và băng rộng di động mặt đất), hạ tầng giao thông vận tải, cảng biển, tài chính ngân hàng; cung cấp nguyên vật liệu đầu vào quan trọng cho nền kinh tế (xi măng, hóa chất cơ bản, vật liệu dầu khí, than, xơ sợi...); cung cấp dịch vụ công ích…", báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư thể hiện.