Sáng 14/8, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp cùng Bộ Y tế cùng các đơn vị đồng tổ chức hội thảo khoa học quốc tế về dinh dưỡng học đường năm 2025.
Tới dự và chỉ đạo hội thảo có Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa.
Tham dự hội thảo có: Nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân; Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Tấn Dũng cùng các chuyên gia; lãnh đạo các hiệp hội, các doanh nghiệp, nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực dinh dưỡng trong nước và quốc tế.
Bữa ăn học đường - trụ cột trong chính sách dinh dưỡng
Phát biểu tại hội thảo, GS. Nakamura Teiji, Chủ tịch Hiệp hội Dinh dưỡng Nhật Bản nhấn mạnh, trong khoảng một thế kỷ qua, Nhật Bản đã trải qua cả hai thái cực đối lập: nạn đói do thiếu lương thực trong chiến tranh và tình trạng thừa cân, béo phì do dư thừa thực phẩm khi kinh tế phát triển nhanh chóng. Đáng chú ý, trong cùng một quốc gia, thậm chí trong cùng một thế hệ, đã phải đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng này.
“Quan trọng hơn, Nhật Bản đã trải qua và chủ động giải quyết từng vấn đề dinh dưỡng của mỗi thời kỳ, từ đó xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, cân đối, góp phần đưa quốc gia này vào nhóm có tuổi thọ cao hàng đầu thế giới”, ông nói và đặt câu hỏi “Vì sao Nhật Bản thành công trong việc cải thiện chế độ ăn và dinh dưỡng?”.
GS. Nakamura Teiji, Chủ tịch Hiệp hội Dinh dưỡng Nhật Bản
Theo GS Nakamura, thành công này xuất phát từ hai yếu tố chính. Thứ nhất, Nhật Bản coi dinh dưỡng là thách thức cấp bách, xây dựng chính sách dinh dưỡng độc lập với hệ thống luật pháp, tách khỏi chính sách y tế và lương thực. Thứ hai, chú trọng đào tạo đội ngũ chuyên gia dinh dưỡng đủ năng lực triển khai chính sách trên toàn quốc.
Khác với nhiều quốc gia, nơi chuyên gia dinh dưỡng chủ yếu làm việc tại bệnh viện, ở Nhật Bản, họ còn tham gia y tế công cộng, làm việc tại cơ quan nhà nước, trung tâm y tế, cộng đồng và đặc biệt là trường học. Bữa ăn học đường và giáo dục về thực phẩm trở thành trụ cột của chính sách dinh dưỡng.
Năm 1945, Nhật Bản ban hành “Quy định về chuyên gia dinh dưỡng” và hai năm sau là “Luật Chuyên gia Dinh dưỡng”. Tiếp đó, “Luật Cải thiện Dinh dưỡng” năm 1952 yêu cầu thành lập bếp ăn tập thể tại bệnh viện, nhà máy và trường học, có chuyên gia phụ trách. Đến năm 1954, “Luật Bữa trưa học đường” ra đời, đặt mục tiêu tất cả học sinh tiểu học được ăn trưa tại trường.
Trước khi có khung pháp lý, nhiều địa phương và tổ chức tư nhân đã triển khai bữa ăn học đường. Năm 1926, các kỹ thuật viên dinh dưỡng được đào tạo để hỗ trợ chương trình này. Năm 1944, khoảng 2 triệu học sinh ở 6 thành phố lớn được ăn trưa, một năm sau mở rộng lên 3 triệu em. Sự đồng thuận toàn xã hội là nền tảng để nhà nước ban hành và thực thi chính sách ở quy mô quốc gia.
Ngành công nghiệp thực phẩm đồng hành cùng bữa ăn học đường
Hơn 20 năm sau Chiến tranh Thế giới thứ II, cùng với tăng trưởng kinh tế, Nhật Bản đối diện thách thức mới: chế độ ăn giàu năng lượng, nhiều chất béo và đường; kén ăn; ăn uống thất thường; béo phì; bệnh không lây nhiễm; giảm cân quá mức; lo ngại về an toàn thực phẩm; phụ thuộc thực phẩm nhập khẩu; ô nhiễm môi trường. Trước bối cảnh này, nhu cầu về giáo dục toàn diện về dinh dưỡng trở nên cấp thiết.
Năm 2006, chính phủ ban hành Luật Shokuiku (Giáo dục về dinh dưỡng và thực phẩm) với mục tiêu nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần, duy trì chế độ ăn lành mạnh, nuôi dưỡng lòng biết ơn với thực phẩm, tôn trọng ẩm thực truyền thống, bảo vệ môi trường, phục hồi làng quê nông ngư nghiệp, đảm bảo an toàn thực phẩm và thúc đẩy giáo dục trong gia đình, trường học, cộng đồng.
Hai năm sau, “Luật Bữa trưa tọc đường” được sửa đổi, đưa giáo dục về thực phẩm trong trường học thành mục tiêu trọng tâm. Các nội dung mới bao gồm tăng cường hiểu biết và ý thức trân trọng ẩm thực truyền thống, nuôi dưỡng ý thức bảo vệ môi trường. Vai trò của bữa ăn học đường được mở rộng, không chỉ đảm bảo sức khỏe mà còn giúp học sinh trải nghiệm văn hóa ẩm thực và mối liên hệ giữa thực phẩm với môi trường.
Giờ ăn trưa của học sinh Nhật Bản - Ảnh minh họa
Hiện nay, bữa ăn học đường tại Nhật Bản vừa cung cấp dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của trẻ, vừa là một phần trong chương trình giáo dục toàn diện. Học sinh được tìm hiểu về quá trình sản xuất, phân phối, chế biến, thưởng thức, ứng xử khi ăn, chia sẻ bữa ăn và vệ sinh sau ăn; được trang bị kiến thức về nhai, nuốt, tiêu hóa, hấp thu, chuyển hóa; hiểu mối liên hệ giữa thực phẩm và bệnh tật cũng như tác động của thực phẩm tới môi trường
Quốc hội Nhật Bản hiện đang thảo luận dự luật miễn hoàn toàn học phí bữa trưa học đường với sự ủng hộ của tất cả các đảng. Theo GS. Nakamura, đây là tín hiệu tích cực nhưng để đạt được, nhiều thế hệ đã nỗ lực gần một thế kỷ.
Bữa ăn học đường, bữa ăn bệnh viện và các cơ sở tập thể đòi hỏi nguồn thực phẩm lớn, an toàn, dinh dưỡng rõ ràng, giá phù hợp. Việc triển khai bền vững cần lựa chọn doanh nghiệp hiểu mục tiêu chương trình và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Vị chuyên gia nhấn mạnh, sữa được coi là thực phẩm chủ đạo trong bữa ăn học đường do giàu dinh dưỡng và cung cấp hầu hết nhóm chất thiết yếu. Chương trình ban đầu từ sữa, sau đó bổ sung bánh mì, món chính, món phụ, trái cây, hình thành hệ thống bữa ăn học đường toàn diện. Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm cần phát triển sản phẩm phù hợp nhu cầu trẻ em, nhà cung cấp phải được lựa chọn kỹ lưỡng.
Về tài chính, tại Nhật Bản, chi phí vận hành như cơ sở vật chất, điện nước, nhân sự do ngân sách công địa phương bảo đảm, trong khi chi phí thực phẩm do các hộ gia đình chi trả.
Tại Việt Nam, các quy định, nghị định và hướng dẫn đã có rải rác trong một số văn bản, nhưng chưa được tập hợp và luật hóa một cách có hệ thống, khó khăn trong triển khai, vì vậy việc xây dựng chính sách với một hệ thống đồng bộ các văn bản quy phạm về dinh dưỡng học đường sẽ là cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý, các nhà trường, doanh nghiệp tham gia tuân thủ các điều kiện về cơ sở vật chất, nhân lực, quy trình, chuyên môn phục vụ bữa ăn học đường.
