Sức sống mới từ những mô hình sản xuất sạch

Thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm hướng tới nền kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh. Sau nửa chặng đường triển khai Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030, bên cạnh những kết quả bước đầu mang tính nền tảng, thực tế vẫn đang đặt ra nhiều bài toán cần lời giải đồng bộ về cơ chế tài chính và tiêu chuẩn đo lường.

Chuyển động từ thực tiễn từ doanh nghiệp

Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030 đặt mục tiêu thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn và tạo việc làm xanh.

Theo Bộ Công Thương, thời gian qua các hoạt động của chương trình tập trung vào công tác xây dựng hoàn thiện các cơ chế chính sách nhằm thúc đẩy các hoạt động sản xuất xanh, tiêu dùng bền vững. Cơ quan chức năng đã hỗ trợ một số địa phương xây dựng kế hoạch thực hiện, đồng thời ban hành các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật áp dụng sản xuất bền vững cho một số ngành công nghiệp cụ thể như thủy sản, bia rượu, bao bì.

Song song đó, một số mô hình thử nghiệm cũng được đưa vào vận hành, tiêu biểu như nghiên cứu sản xuất vật liệu từ chất thải của ngành thuộc da hoặc các dự án thiết kế bao bì bền vững. Chương trình cũng ghi nhận sự chuyển hướng rõ nét sang các công cụ "mềm" như dán nhãn sinh thái, thiết kế bền vững và đẩy mạnh truyền thông về tiêu dùng xanh nhằm từng bước định hình cầu thị trường, thay vì chỉ tác động vào phía cung sản xuất.

Thực hiện chương trình Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững năm 2026 trên địa bàn Thành phố Hà Nội, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tìm hướng đi riêng để cụ thể hóa các mục tiêu sống xanh, chuyển đổi quy trình từ khâu nguyên liệu đến đóng gói.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, chị Nguyễn Ngọc Khánh, founder thương hiệu nến thơm thủ công Goût Scent cho biết, việc "xanh hóa" quy trình sản xuất được thực hiện ngay từ bước lựa chọn nguyên liệu lành tính, ưu tiên sáp và hương liệu an toàn cho sức khỏe. Ở khâu đóng gói, doanh nghiệp áp dụng giải pháp không sử dụng mút xốp nilon hay nhựa dùng một lần; toàn bộ khay chống sốc được thay thế bằng giấy tái chế, carton sóng E và giấy Kraft.

Điểm đặc biệt trong mô hình của doanh nghiệp này là việc kết hợp sản phẩm với hũ đựng bằng gốm thủ công được sản xuất từ làng gốm Bát Tràng. Việc sử dụng chất liệu gốm dày dặn không chỉ nhằm mục đích nâng cao thẩm mỹ, tôn vinh nét đẹp văn hóa truyền thống từ đôi bàn tay nghệ nhân Việt, mà còn hướng tới mục tiêu kéo dài vòng đời sản phẩm.

"Đốt nến xong, khách hàng có thể rửa sạch để trồng một cây sen đá nhỏ, cắm vài cành hoa, làm ống đựng đồ vật nhỏ hay đơn giản là để trên bàn làm việc cho đẹp. Thay vì vứt đi sau vài tháng, vòng đời của hũ gốm được kéo dài thêm nhiều năm, tạo thành một thói quen tiêu dùng tuần hoàn rất có ý nghĩa," chị Khánh chia sẻ.

Xu hướng chủ động chuyển đổi sang nguyên vật liệu xanh cũng được ghi nhận ở nhiều đơn vị sản xuất khác trên cả nước. Điển hình như tại Công ty Cổ phần Bao bì nhựa Hải Phòng. Doanh nghiệp đã đầu tư nghiên cứu và đưa vào sản xuất các dòng sản phẩm bao bì thân thiện với môi trường, túi tự hủy sinh học làm từ tinh bột ngô.

Trong lĩnh vực dệt may, Tổng công ty May 10 đẩy mạnh việc áp dụng các nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên như sợi tre, sợi hữu cơ và đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà để giảm phát thải carbon trong quá trình sản xuất. Tỷ trọng các loại sợi có nguồn gốc tái chế hoặc sợi tự nhiên như sợi tre, sợi cà phê trong các dòng sản phẩm của đơn vị đã tăng đáng kể, chiếm từ 30% đến 50%.

Doanh nghiệp đã thiết lập một hệ thống quản lý nghiêm ngặt nhằm bảo đảm mọi phụ liệu, từ cúc áo đến bao bì đóng gói, đều đáp ứng tiêu chuẩn phân hủy sinh học hoặc có khả năng tái chế cao. Đây là nỗ lực nhằm đáp ứng những quy định khắt khe về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) mà các thị trường như Liên minh châu Âu (EU) đang áp dụng.

Chiến lược dài hạn của doanh nghiệp ưu tiên thúc đẩy kinh tế tuần hoàn thông qua tái sử dụng tài nguyên và xây dựng chuỗi cung ứng khép kín. Việc tối ưu hóa nguồn nước cùng hệ thống năng lượng sạch, trọng tâm là điện mặt trời, sẽ tạo nền tảng vững chắc cho lộ trình chuyển đổi xanh của đơn vị.

Trách nhiệm và sự đồng hành của doanh nghiệp

Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy, Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030 đã và đang nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ và chuyển biến tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp. Thay vì chờ đợi, nhiều đơn vị đã chủ động lồng ghép mục tiêu của chương trình vào chiến lược kinh doanh cốt lõi. Đặc biệt là thế hệ doanh nghiệp trẻ, họ không chỉ dừng lại ở việc thay đổi bao bì mà đã bắt đầu tư duy lại toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khâu lựa chọn nguyên liệu lành tính đến việc thiết lập chuỗi cung ứng khép kín.

Trong định hướng giai đoạn tới, Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững xác định trọng tâm sẽ đặt vào phát triển kinh tế tuần hoàn, xây dựng các cụm công nghiệp sinh thái, mở rộng dán nhãn sinh thái, thúc đẩy thiết kế để tái chế và tăng cường hợp tác quốc tế.

Sản xuất và tiêu dùng bền vững không còn là nhiệm vụ đơn lẻ mà đã trở thành nỗ lực chung của cả xã hội. Khi cộng đồng doanh nghiệp chủ động thực hiện những mô hình sản xuất sạch để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ những thị trường lớn như EU, hàng hóa Việt Nam không chỉ nâng cao năng suất mà còn khẳng định được năng lực cạnh tranh vượt trội trên bản đồ kinh tế toàn cầu. Việc khơi thông thêm các nguồn lực tài chính xanh trong giai đoạn tới sẽ là đòn bẩy quan trọng, tiếp thêm sức mạnh để doanh nghiệp vững vàng trên lộ trình phát triển bền vững.

Những tín hiệu tích cực từ thị trường và sự chủ động của doanh nghiệp cho thấy dư địa lớn của kinh tế xanh. Khép lại khoảng cách giữa mục tiêu và thực tiễn sẽ tạo động lực quan trọng để Việt Nam đạt được các chỉ tiêu phát triển bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.