Điểm tên 5 rào cản khiến SMEs khó ‘chạm’ vốn ngân hàng

Vấn đề khơi thông dòng vốn cho khu vực SMEs được các chuyên gia phân tích tại tọa đàm “Khi thị trường đổi chiều: Hành trình thích ứng của SMEs” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức ngày 29/4.

Doanh nghiệp nhỏ thiếu lợi thế tín dụng

Chia sẻ tại tọa đàm, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho biết: Trong bối cảnh môi trường kinh doanh nhiều biến động, áp lực chi phí vốn gia tăng và yêu cầu kiểm soát rủi ro ngày càng cao, hệ thống ngân hàng buộc phải thắt chặt hơn các tiêu chuẩn tín dụng.

Đáng chú ý, xu hướng cấp tín dụng đang có sự thay đổi rõ rệt khi các tổ chức tín dụng từng bước giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm, chuyển sang đánh giá doanh nghiệp dựa trên dữ liệu, dòng tiền và mức độ minh bạch tài chính.

Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp hạn chế về hệ thống kế toán, dữ liệu tài chính, khả năng chuẩn hóa thông tin cũng như năng lực quản trị dòng tiền. Khoảng cách giữa nhu cầu vốn lớn và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn tín dụng mới đang trở thành rào cản đáng kể, khiến khả năng hấp thụ vốn của khu vực này chưa tương xứng với vai trò trong nền kinh tế.

“Điểm nghẽn hiện nay không hẳn nằm ở việc thiếu nguồn vốn trên thị trường, mà chủ yếu đến từ sự lệch pha giữa nhu cầu vốn lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa với khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn vay vốn ngày càng cao”, ông nhấn mạnh.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, hiện có 5 rào cản chính đang tác động trực tiếp tới khả năng hấp thụ vốn của khu vực này. Cụ thể, thiếu tài sản bảo đảm; hệ thống thông tin, dữ liệu tài chính chưa đầy đủ; khả năng chứng minh dòng tiền còn hạn chế; mức độ rủi ro trong hoạt động kinh doanh cao hơn; đồng thời hiệu quả kinh tế đối với ngân hàng chưa thực sự hấp dẫn khi chi phí thẩm định, quản lý và giám sát các khoản vay nhỏ vẫn ở mức tương đối lớn. Nếu không có sự thay đổi cả từ phía doanh nghiệp và tổ chức tín dụng, lợi thế tiếp cận vốn sẽ tiếp tục nghiêng về nhóm doanh nghiệp lớn.

Đổi mới bảo lãnh tín dụng, mở đường cho dòng vốn

Trong bối cảnh mô hình cho vay đang chuyển từ tài sản bảo đảm sang dữ liệu và dòng tiền, SMEs buộc phải thay đổi cách tiếp cận vốn, đồng thời chuẩn hóa hoạt động để đáp ứng yêu cầu mới.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, cơ chế bảo lãnh tín dụng được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng để khơi thông dòng vốn cho khu vực này.

Tuy nhiên, trên thực tế, hiệu quả hoạt động của các quỹ bảo lãnh tín dụng hiện vẫn chưa đạt kỳ vọng. Một trong những nguyên nhân chính là quy mô nguồn lực còn hạn chế, chưa đủ lớn để tạo niềm tin cho các tổ chức tín dụng về khả năng chi trả trong trường hợp doanh nghiệp phát sinh rủi ro.

Cơ chế vận hành của hoạt động bảo lãnh tín dụng hiện vẫn mang tính truyền thống, chủ yếu dựa trên nguồn lực ngân sách và chưa tận dụng hiệu quả các công cụ tài chính theo cơ chế thị trường.

“Hoạt động bảo lãnh tín dụng cần được đổi mới theo hướng vận hành như một chủ thể kinh doanh độc lập, có khả năng huy động thêm nguồn lực, đa dạng hóa công cụ tài chính và thu hút các tổ chức chấp nhận rủi ro cùng tham gia”, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh và cho rằng, chỉ khi mở rộng được quy mô nguồn lực và hoàn thiện cơ chế vận hành theo hướng thị trường, hệ thống bảo lãnh tín dụng mới có thể phát huy hiệu quả thực chất trong hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn.

Về dài hạn, chuyên gia khuyến nghị cần chuyển đổi phương thức cấp tín dụng theo hướng giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm, tiến tới mô hình cấp vốn dựa trên dòng tiền và dữ liệu vận hành doanh nghiệp.

Để thực hiện được điều này cần có sự tham gia đồng bộ của ba chủ thể. Theo đó, ngân hàng phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tài chính nhằm đổi mới phương thức thẩm định, kiểm soát và quản lý rủi ro. Doanh nghiệp cần thúc đẩy chuyển đổi số, hoàn thiện quản trị và từng bước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái dữ liệu tài chính. Nhà nước đóng vai trò xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp để thừa nhận, quản lý và bảo đảm các giao dịch, quan hệ tài chính trên môi trường số.

Khi hệ sinh thái này hình thành, mô hình tín dụng sẽ thay đổi theo hướng ngân hàng không chỉ cho vay mà còn tham gia sâu hơn vào quản lý dòng tiền và nhu cầu thanh toán của doanh nghiệp, với toàn bộ quy trình được kiểm soát dựa trên nền tảng công nghệ và dữ liệu. Cùng với đó, cơ chế bảo lãnh tín dụng vẫn giữ vai trò cần thiết, nhưng cần được vận hành theo nguyên tắc thị trường, kết hợp các công cụ tài chính để mở rộng nguồn lực và chia sẻ rủi ro.

Mục tiêu cuối cùng là giúp SMEs tiếp cận vốn thuận lợi hơn, đồng thời nâng cao năng lực quản trị, hướng tới hoạt động kinh doanh bài bản và bền vững. Khi đó, ngân hàng có thể mở rộng tín dụng an toàn, còn doanh nghiệp có thêm nền tảng để phát triển và đóng góp hiệu quả hơn cho nền kinh tế.