Giải pháp nào gỡ áp lực tồn kho cho doanh nghiệp chế biến, chế tạo?

Tồn kho công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 84,8%

Số liệu mới nhất từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, dù năng lực sản xuất đang phục hồi mạnh mẽ, nhưng tỷ lệ tồn kho của toàn ngành công nghiệpchế biến, chế tạo bình quân trong quý I/2026 tăng ở mức cao 84,8% (cùng kỳ năm 2025 là 90,0%) gây áp lực lên dòng tiền và kế hoạch sản xuất.

Trước đó, năm 2025 chỉ số sản xuất tăng 10,5% trong khi chỉ số tiêu thụ tăng 9,9%, thấp hơn 0,6 điểm phần trăm so với chỉ số sản xuất. Trong khi đó, chỉ số tồn kho ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tại thời điểm 31/12/2025 ước tính tăng 6,2% so với cùng thời điểm tháng trước và tăng 13,1% so với cùng thời điểm năm trước (cùng thời điểm năm trước tăng 10,4%).

Đơn cử như tỉnh Phú Thọ, tháng 3/2026, chỉ số tồn kho ngành chế biến, chế tạo tại tỉnh Phú Thọ ghi nhận mức tăng 11,5% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy tốc độ sản xuất đang cao hơn tốc độ tiêu thụ, tạo áp lực giải phóng hàng hóa cho các doanh nghiệp trong bối cảnh sản xuất công nghiệp vẫn duy trì đà tăng trưởng.

Đại diện các doanh nghiệp dệt may cho biết, trong những tháng đầu năm, biến động địa chính trị trên thế giới đã tác động không nhỏ tới hoạt động sản xuất, khiến ngành dệt may chịu “áp lực kép” từ đơn hàng và chi phí đầu vào. Trước tình hình đó, các doanh nghiệp đã chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, linh hoạt đàm phán với đối tác, đồng thời tăng cường dự trữ nguyên vật liệu đầu vào nhằm hạn chế rủi ro, khơi thông thị trường, giảm áp lực tồn kho.

Một số chuyên gia cũng cho rằng, hàng hóa chế tạo tồn kho tăng chủ yếu do 2 nguyên nhân. Thứ nhất, bất ổn địa chính trị toàn cầu đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Xung đột tại Biển Đỏ và eo biển Hormuz làm gián đoạn vận tải biển, đẩy chi phí logistics tăng cao, trong khi giá nguyên vật liệu nhập khẩu biến động mạnh. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp dù có đơn hàng vẫn chịu áp lực lớn về chi phí, lợi nhuận bị thu hẹp.

Thứ hai, các thị trường xuất khẩu lớn như EU và Bắc Mỹ ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn kỹ thuật. Những rào cản này khiến hàng hóa xuất khẩu khó khăn hơn, góp phần làm gia tăng áp lực tồn kho đối với doanh nghiệp chế biến, chế tạo.

 Hỗ trợ sản xuất công nghiệp, giảm tồn kho

Trao đổi về giải pháp tháo gỡ khó khăn cho ngành, ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Công Thương) cho rằng, giải pháp căn cơ hiện nay là mở rộng thêm không gian thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp chế tạo.

Theo ông Sơn, Chính phủ và các bộ, ngành đang đẩy nhanh triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và hệ thống đường bộ cao tốc. Đây không chỉ là động lực cho tăng trưởng, mà còn mở ra đầu ra mới cho doanh nghiệp chế tạo trong nước.

Đáng chú ý, định hướng xuyên suốt là ưu tiên nâng tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp cơ khí, chế tạo và vật liệu xây dựng trong nước vào các dự án này. Nếu tận dụng tốt cơ hội, các đại dự án hạ tầng sẽ góp phần hấp thụ năng lực sản xuất, giảm áp lực tồn kho và hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi.Tuy nhiên, để giảm áp lực tồn kho và hỗ trợ sản xuất công nghiệp phục hồi bền vững, nỗ lực của doanh nghiệp thôi chưa đủ. Cần thêm các giải pháp điều hành vĩ mô, nhất là thúc đẩy giải ngân đầu tư công để mở rộng đầu ra, tạo lực kéo cho tiêu thụ sản phẩm công nghiệp trong nước.

Trong bối cảnh đó, quý II/2026 và giai đoạn tiếp theo Bộ Công Thương sẽ tập trung các giải pháp trọng tâm triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đã được Chính phủ thông qua nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; đặc biệt trong các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày và các ngành nền tảng như ôtô, cơ khí, thép… Thúc đẩy đưa vào vận hành các dự án sản xuất công nghiệp mới nhằm phục vụ cho xuất khẩu và tiêu dùng trong nước, tăng năng lực phát triển sản xuất và nguồn hàng cho xuất khẩu.

Trên cơ sở đó, các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng cần tận dụng tối đa cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới nhằm tìm kiếm các đơn hàng và khách hàng mới. Tích cực hơn trong việc phối hợp với các doanh nghiệp trong ngành, các hiệp hội và cơ quan nhà nước để tìm kiếm, mở rộng thêm thị trường xuất khẩu mới bên cạnh các thị trường truyền thống, giảm áp lực tồn kho.

Đưa ra thêm giải pháp cho phát triển công nghiệp, Bộ Công Thương khẳng định, tiếp tục đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng các ngành chế biến, chế tạo và giảm tỷ trọng gia công, lắp ráp đối với các sản phẩm công nghiệp được sản xuất ở Việt Nam; từng bước tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp để tăng khả năng cạnh tranh, xây dựng hàng rào kỹ thuật đối với sản phẩm nhập khẩu nhằm hỗ trợ sản phẩm trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa...

Để duy trì đà phục hồi, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước và nỗ lực chuyển đổi của doanh nghiệp. Trong đó, các giải pháp như thúc đẩy đầu tư công, giảm thuế, phí để kích cầu, cùng với đẩy mạnh chuyển đổi số, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và nâng cao hiệu quả sản xuất sẽ đóng vai trò quan trọng.

Khi đầu ra hàng hóa được khơi thông, năng lực sản xuất được chuyển thành doanh thu và dòng tiền thực, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo mới có nền tảng để tăng trưởng bền vững, tiếp tục giữ vai trò động lực của nền kinh tế.

Theo Bộ Công Thương, đối với lĩnh vực sản xuất công nghiệp, khẩn trương hoàn thiện dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm, trong đó, có các cơ chế, chính sách đặc thù, đủ mạnh để đẩy nhanh tiến độ các dự án công nghiệp quy mô lớn và tăng cường thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ; thực hiện cơ cấu lại chuỗi sản xuất công nghiệp, nâng cao tự chủ sản xuất trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tiến tới tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.