Bảo tồn văn hóa Khmer gắn phát triển du lịch kinh tế vùng Tây Nam Bộ

Ngày 22/5, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng UBND TP. Cần Thơ tổ chức Hội nghị “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Khmer”. Hội nghị quy tụ nhiều nhà quản lý, chuyên gia, nghệ nhân và chức sắc tôn giáo nhằm trao đổi giải pháp gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa Khmer trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội.

Không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer

Dân tộc Khmer là một trong những dân tộc thiểu số có dân số đông tại Việt Nam với hơn 1,3 triệu người, cư trú tập trung chủ yếu tại khu vực Nam Bộ như An Giang, Cà Mau, TP. Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, TP. Hồ Chí Minh và Vĩnh Long. Đây là cộng đồng có lịch sử cư trú lâu đời, tạo dựng nên không gian văn hóa đặc sắc, góp phần làm phong phú nền văn hóa Việt Nam, thống nhất trong đa dạng.

Trong tiến trình lịch sử, đồng bào Khmer đã sáng tạo, lưu giữ và trao truyền nhiều giá trị văn hóa độc đáo thông qua tiếng nói, chữ viết, tín ngưỡng, lễ hội, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề thủ công truyền thống, kiến trúc và ẩm thực dân tộc. Những giá trị này không chỉ phản ánh đời sống tinh thần của cộng đồng mà còn chứa đựng giá trị lịch sử, nhân văn sâu sắc.

Hiện nay, khu vực Tây Nam Bộ có hơn 450 chùa Phật giáo Nam tông Khmer, hệ thống chùa Khmer giữ vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng, vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là trung tâm bảo tồn tiếng nói, chữ viết, thư tịch cổ và nghệ thuật dân gian của đồng bào Khmer.

Các lễ hội truyền thống như Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta, Oóc Om Bóc, lễ cúng Trăng hay đua ghe Ngo tiếp tục được duy trì rộng khắp, tạo môi trường thực hành và trao truyền nhiều loại hình nghệ thuật dân gian như Dù kê, Rô băm, nhạc Ngũ âm, hát Aday, múa Rom vong hay múa Lâm thôn.

Nhiều loại hình di sản văn hóa Khmer đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia như: Nghệ thuật Dù kê Khmer Nam Bộ, Nghệ thuật Rô băm, Lễ hội Oóc Om Bóc, Nghệ thuật trình diễn nhạc Ngũ âm hay Nghề làm cốm dẹp của đồng bào Khmer.

Gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch

Phát biểu tại hội nghị, bà Trịnh Thị Thủy - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, hội nghị là dịp đánh giá toàn diện thực trạng công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với thực tiễn hiện nay.

Theo bà Trịnh Thị Thủy, việc bảo tồn văn hóa Khmer không chỉ là nhiệm vụ văn hóa mà còn là nhiệm vụ chính trị, xã hội quan trọng nhằm củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy phát triển bền vững.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ cho biết, hiện đồng bào Khmer tại TP. Cần Thơ có hơn 543.000 người, chiếm 14,11% dân số, toàn thành phố có 120 ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer; 6 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Cần Thơ hiện có 16 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có “Nghệ thuật trình diễn dân gian hát Aday của người Khmer, xã Xà Phiên”. Hai ngôi chùa Khmer nổi tiếng là chùa Kh’Leang và chùa Dơi đã được xếp hạng Di tích Quốc gia.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, thành phố luôn quan tâm tạo điều kiện gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa Khmer. Năm 2025, TP. Cần Thơ tổ chức thành công Lễ hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, kích cầu du lịch văn hóa và thúc đẩy các hoạt động thương mại, dịch vụ.

Các chuyên gia nhận định, văn hóa Khmer là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và công nghiệp văn hóa tại khu vực Tây Nam Bộ. Việc khai thác hiệu quả giá trị văn hóa truyền thống sẽ tạo thêm sinh kế cho người dân, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm du lịch địa phương.

Tại hội nghị, nhiều đại biểu đã nêu ý kiến và tham luận. Hòa thượng, Tiến sĩ Lý Hùng - Uỷ viên Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trụ trì chùa Pitu Khôsa Răngsây kiến nghị cần có cơ chế đặc thù nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Khmer và Phật giáo Nam tông Khmer tại TP. Cần Thơ.

Theo Hòa thượng Lý Hùng, Nhà nước cần quan tâm đào tạo nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật Khmer, chú trọng các lĩnh vực đặc thù như múa hát, kiến trúc, tạo hình, đồng thời hỗ trợ xây dựng trung tâm văn hóa, duy trì các đội văn nghệ Khmer chuyên nghiệp và khuyến khích phong trào văn nghệ quần chúng.

Bên cạnh đó, cần tăng cường đầu tư tu bổ các chùa Khmer đã được công nhận di tích quốc gia và cấp tỉnh do nhiều công trình đang xuống cấp nhưng nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế.

Ông Thạch Bồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long, cho biết địa phương sẽ tiếp tục triển khai các dự án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer gắn với phát triển du lịch; duy trì tổ chức các lễ hội Khmer quy mô cấp tỉnh và xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng tại vùng đồng bào Khmer. Đồng thời, địa phương cũng chú trọng nâng cao chất lượng các thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tinh thần của người dân.

Việc bảo tồn và phát huy văn hóa Khmer không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc mà còn mở ra dư địa phát triển du lịch, dịch vụ và kinh tế văn hóa cho vùng Tây Nam Bộ.