Năm 2025 được xem là một dấu mốc đáng chú ý đối với sự phát triển của thương mại điện tử (TMĐT) và kinh tế số (KTS) tại Việt Nam. Theo thống kê, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng trưởng 25,5%, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ. Đây là con số ấn tượng, cho thấy thương mại điện tử ngày càng trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế số và góp phần vào tăng trưởng chung của đất nước.
Đằng sau những kết quả này là nỗ lực rất lớn trong công tác xây dựng thể chế, hoàn thiện chính sách, quản lý thị trường và thúc đẩy chuyển đổi số, trong đó Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số - Bộ Công Thương giữ vai trò nòng cốt. Trong năm qua, cơ quan này đã tham gia xây dựng gần 100 văn bản quy phạm pháp luật, tiếp nhận và xử lý hơn 6.000 hồ sơ đăng ký website và ứng dụng thương mại điện tử. Đồng thời tổ chức hàng trăm chương trình đào tạo, đồng thời tăng cường kiểm tra và giám sát thị trường số.
Không chỉ vậy, Cục còn đảm nhiệm vai trò đầu mối chuyển đổi số của Bộ Công Thương, vận hành nhiều hệ thống thông tin phục vụ hàng trăm thủ tục hành chính và hàng nghìn hồ sơ mỗi ngày, góp phần thúc đẩy quản lý nhà nước theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Bước sang năm 2026 - năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, thương mại điện tử Việt Nam đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới, từ hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường quản lý thị trường, đến mở rộng hợp tác quốc tế và thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới (XBG).
Liên quan đến nội dung trên, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số - Bộ Công Thương.
Phó Cục trưởng Hoàng Ninh chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử Việt Nam. Ảnh: Hải Trung.
Động lực tăng trưởng và vai trò của thương mại điện tử trong kinh tế số
- Thưa Phó Cục trưởng Hoàng Ninh, năm 2025 ghi nhận quy mô thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD với mức tăng trưởng hơn 25%, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Từ góc độ quản lý nhà nước, bà nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của những con số này đối với sự phát triển của kinh tế số Việt Nam và ngành Công Thương? Đâu là những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên bước tăng trưởng ấn tượng của thị trường thương mại điện tử trong thời gian qua?
Ông Hoàng Ninh: Quy mô khoảng 31 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng trên 25% và chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ là những con số rất đáng chú ý. Quan trọng hơn, các con số này phản ánh mức độ lan tỏa ngày càng sâu của kinh tế số vào hoạt động thương mại của nền kinh tế.
Có thể thấy thương mại điện tử đã chuyển từ vai trò bổ trợ sang trở thành cấu phần quan trọng của hệ thống phân phối, góp phần tái định hình hành vi tiêu dùng, phương thức kinh doanh và chuỗi cung ứng. Đây là bước chuyển mang tính nền tảng đối với ngành Công Thương.
Từ góc độ quản lý nhà nước, thương mại điện tử tạo ra ba tác động cốt lõi. Thứ nhất, thúc đẩy giao dịch số, giảm chi phí, mở rộng thị trường và nâng cao khả năng tiếp cận khách hàng của doanh nghiệp. Thứ hai, lan tỏa chuyển đổi số trong doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, từ bán hàng sang sản xuất, logistics và chăm sóc khách hàng. Thứ ba, hình thành và khai thác dữ liệu quy mô lớn, phục vụ phân tích, dự báo và phát triển mô hình kinh doanh mới.
Các yếu tố tạo nên tăng trưởng có thể khái quát ở ba nhóm. Thứ nhất, hạ tầng số và hệ sinh thái hỗ trợ phát triển nhanh, gồm thanh toán số, logistics và nền tảng công nghệ. Thứ hai, sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp và các nền tảng với nhiều mô hình kinh doanh mới. Thứ ba, khung pháp lý dần hoàn thiện cùng với niềm tin của người tiêu dùng đối với giao dịch trực tuyến.
Thời gian tới, thương mại điện tử sẽ chuyển từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng, tập trung vào giá trị gia tăng, thương mại điện tử xuyên biên giới và tích hợp công nghệ mới. Điều này đòi hỏi chuyển từ tư duy thúc đẩy phát triển sang kiến tạo hệ sinh thái số toàn diện, trong đó thương mại điện tử đóng vai trò trung tâm kết nối sản xuất, phân phối và tiêu dùng, góp phần nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Hoàn thiện pháp lý để định hình thị trường minh bạch, cạnh tranh
Thương mại điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối và kinh tế số. Ảnh: Báo Công Thương.
- Trong năm 2025, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã tham gia xây dựng và góp ý gần 100 văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến thương mại điện tử và kinh tế số. Theo ông, việc hoàn thiện khung pháp lý trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa như thế nào đối với việc định hình một thị trường thương mại điện tử minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế số?
Ông Hoàng Ninh: Việc hoàn thiện khung pháp lý trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ để “lấp đầy khoảng trống” mà còn để định hình cách thức vận hành của toàn bộ thị trường thương mại điện tử trong kỷ nguyên kinh tế số.
Thứ nhất, khung pháp lý là nền tảng để xác lập lại trật tự thị trường, đặc biệt trong việc làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trên môi trường số, trong đó có vai trò ngày càng lớn của các nền tảng trung gian. Khi trách nhiệm được quy định rõ, thị trường sẽ minh bạch hơn và cạnh tranh trở nên lành mạnh hơn.
Thứ hai, pháp luật đóng vai trò tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Một môi trường pháp lý ổn định, có thể dự báo giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, đồng thời bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng trong các giao dịch số.
Thứ ba, trong bối cảnh các mô hình kinh doanh số liên tục thay đổi, khung pháp lý cần được thiết kế theo hướng linh hoạt và thích ứng, chuyển từ tư duy quản lý nặng về tiền kiểm sang kết hợp hậu kiểm với giám sát theo thời gian thực, có sự hỗ trợ của công nghệ.
Thứ tư, một yêu cầu rất quan trọng là bảo đảm tính tương thích quốc tế, qua đó tạo điều kiện cho thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển và giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu.
Bên cạnh đó, cách tiếp cận chính sách cũng đang mở rộng từ công cụ pháp lý truyền thống sang kết hợp với các công cụ mềm như tiêu chuẩn, quy tắc ứng xử và cơ chế phối hợp giữa Nhà nước với doanh nghiệp và nền tảng.
Có thể nói, hoàn thiện khung pháp lý hiện nay không chỉ là hoàn thiện quy định, mà là xây dựng một “kiến trúc thể chế” phù hợp với đặc thù của kinh tế số, qua đó tạo nền tảng cho thị trường thương mại điện tử phát triển minh bạch, bền vững và có năng lực cạnh tranh cao.
Thách thức quản lý và bài toán kiểm soát vi phạm trên môi trường số
Theo Phó Cục trưởng Hoàng Ninh: "Công tác quản lý thị trường số được tăng cường nhằm kiểm soát hàng giả, gian lận thương mại". Ảnh: Báo Công Thương.
- Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thị trường thương mại điện tử, các vấn đề như hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại hay vi phạm trên môi trường số cũng ngày càng trở nên phức tạp. Trong bối cảnh năm 2025 đã có hàng chục nghìn sản phẩm và gian hàng vi phạm bị xử lý, theo ông, đâu là những thách thức lớn nhất hiện nay trong công tác quản lý thị trường thương mại điện tử và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng?
Ông Hoàng Ninh: Sự phát triển rất nhanh của thương mại điện tử đang đặt ra những thách thức mới và phức tạp hơn nhiều so với phương thức quản lý truyền thống.
Thách thức lớn nhất hiện nay là tính ẩn danh và khả năng “dịch chuyển” rất nhanh của các chủ thể trên môi trường số. Người bán có thể dễ dàng tạo mới hoặc thay đổi gian hàng trên nhiều nền tảng khác nhau, thậm chí hoạt động xuyên biên giới, khiến việc xác minh danh tính và truy vết vi phạm trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Thứ hai, quy mô và tốc độ giao dịch lớn khiến các hành vi vi phạm như hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại có thể lan rộng trong thời gian rất ngắn, trong khi các công cụ quản lý truyền thống vốn dựa trên kiểm tra thủ công không còn theo kịp thực tế.
Thứ ba, sự tham gia ngày càng sâu của các nền tảng xuyên biên giới làm gia tăng nguy cơ lưu thông hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về phối hợp quốc tế trong quản lý và thực thi pháp luật.
Từ góc độ quản lý, có thể thấy bài toán cốt lõi hiện nay là thiết lập được cơ chế hiệu quả cho toàn bộ chu trình nhận diện, kiểm soát và xử lý vi phạm. Trong đó, cần chuyển mạnh sang ứng dụng công nghệ để phát hiện sớm rủi ro; yêu cầu các nền tảng thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong việc xác thực người bán và kiểm soát hàng hóa; đồng thời tăng cường chia sẻ, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý.
Song song với đó, bảo vệ người tiêu dùng cũng cần chuyển từ “xử lý khiếu nại” sang phòng ngừa rủi ro từ sớm, thông qua minh bạch thông tin, cơ chế phản ánh thuận tiện và nâng cao kỹ năng tiêu dùng số.
Trong thời gian tới, định hướng chung là xây dựng một môi trường thương mại điện tử “có trách nhiệm”, trong đó nền tảng, người bán và cơ quan quản lý cùng chia sẻ trách nhiệm, qua đó bảo đảm thị trường phát triển lành mạnh, minh bạch và bền vững.
Dữ liệu và công nghệ là nền tảng chuyển đổi mô hình quản lý nhà nước
Hạ tầng số và dữ liệu trở thành nền tảng cho chuyển đổi mô hình quản lý nhà nước hiện đại. Ảnh: Báo Công Thương.
- Bên cạnh nhiệm vụ quản lý thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số còn đóng vai trò đầu mối triển khai chuyển đổi số của Bộ Công Thương, với việc vận hành nhiều hệ thống thông tin và xử lý hàng nghìn hồ sơ mỗi ngày. Theo ông, việc xây dựng các hệ thống dữ liệu và hạ tầng số có ý nghĩa như thế nào trong việc chuyển đổi mô hình quản lý nhà nước từ phương thức truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số?
Ông Hoàng Ninh: Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57 về đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, việc xây dựng hạ tầng số và hệ thống dữ liệu không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là nền tảng để chuyển đổi căn bản phương thức quản lý nhà nước của Bộ Công Thương.
Với vai trò là đơn vị đầu mối, Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số xác định dữ liệu là tài sản cốt lõi. Trọng tâm hiện nay là xây dựng các hệ thống thông tin theo hướng tích hợp, liên thông và dùng chung, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, qua đó hình thành dòng chảy dữ liệu xuyên suốt giữa các đơn vị trong và ngoài Bộ.
Khi toàn bộ quy trình được số hóa, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu, mô hình quản lý cũng chuyển từ xử lý hồ sơ sang xử lý dữ liệu. Điều này cho phép cơ quan quản lý theo dõi, giám sát theo thời gian thực, phân tích xu hướng thị trường và nhận diện sớm các rủi ro thay vì chỉ phản ứng sau khi sự việc xảy ra.
Trên nền tảng đó, Cục đang từng bước ứng dụng các công nghệ như phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, hướng tới các mô hình quản lý hiện đại như regtech và suptech. Việc này không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tăng tính minh bạch và khả năng dự báo của chính sách.
Có thể nói, chuyển đổi số trong quản lý nhà nước của Bộ Công Thương đang chuyển từ tin học hóa quy trình sang tái cấu trúc toàn diện phương thức quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số, phù hợp với định hướng lấy dữ liệu làm động lực cốt lõi cho phát triển.
Ưu tiên chiến lược phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030
Thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt tham gia thị trường toàn cầu. Ảnh: Báo Công Thương.
- Bước sang năm 2026 - năm đầu tiên triển khai nhiều nhiệm vụ chiến lược mới, từ thực thi Luật Thương mại điện tử, triển khai Kế hoạch phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 cho đến thúc đẩy hợp tác quốc tế về kinh tế số. Theo ông, những ưu tiên lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới là gì để vừa thúc đẩy thương mại điện tử phát triển nhanh, vừa bảo đảm tính bền vững, minh bạch và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường số toàn cầu?
Ông Hoàng Ninh: Bước sang giai đoạn 2026-2030, Việt Nam sẽ triển khai đồng thời nhiều nhiệm vụ lớn về thương mại điện tử và kinh tế số, do đó các ưu tiên chính sách cần tập trung vào một số trục trọng tâm.
Đầu tiên, ưu tiên cao nhất là tổ chức thực thi hiệu quả Luật Thương mại điện tử, bảo đảm pháp luật đi vào thực tiễn, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và có thể dự báo cho doanh nghiệp.
Thứ hai, chuyển mạnh sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu. Việc xây dựng và kết nối các hệ thống dữ liệu thương mại điện tử với thuế, hải quan và quản lý thị trường sẽ là nền tảng để nâng cao hiệu quả giám sát, chống gian lận, hàng giả và thất thu thuế.
Thứ ba, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới theo hướng nâng cao giá trị. Trọng tâm là hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thứ tư, phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử bền vững và đáng tin cậy, bao gồm logistics xanh, thanh toán an toàn và bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các nền tảng.
Thứ năm, nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, để không chỉ tham gia mà còn cạnh tranh hiệu quả trên các nền tảng số.
Cuối cùng, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về kinh tế số, vừa để mở rộng thị trường, vừa tham gia xây dựng các chuẩn mực mới, bảo đảm lợi ích của Việt Nam trong không gian số toàn cầu.
Tổng thể, mục tiêu của chúng ta không chỉ là tăng trưởng nhanh, mà là phát triển thương mại điện tử theo hướng bền vững, minh bạch và có năng lực cạnh tranh cao.
- Xin cảm ơn ông!
Năm 2025, thương mại điện tử Việt Nam đạt quy mô khoảng 31 tỷ USD, tăng trưởng hơn 25%, khẳng định vai trò trụ cột trong kinh tế số. Động lực đến từ hạ tầng số, sự tham gia của doanh nghiệp và hoàn thiện pháp lý.
Giai đoạn tới, trọng tâm là nâng cao chất lượng tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, quản lý dựa trên dữ liệu, phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, bảo vệ người tiêu dùng và xây dựng hệ sinh thái số minh bạch, bền vững.
