Thúc đẩy hợp tác phát triển thị trường hàng hoá phái sinh tại Việt Nam

Chia sẻ kinh nghiệm thúc đẩy hình thành thị trường phái sinh

Chiều 5/3/2026 tại Hà Nội, Đại sứ quán và Tổng Lãnh sự quán Anh tại Việt Nam, phối hợp với Boston Consulting Group (BCG), đã tổ chức “Phiên bồi dưỡng nâng cao năng lực hợp tác Vương quốc Anh – Việt Nam nhằm thúc đẩy phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân và Đại sứ Anh tại Việt Nam Iain Frew tham dự sự kiện. Chương trình quy tụ nhiều chuyên gia quốc tế, đại diện các sở giao dịch hàng hóa lớn và các tổ chức tư vấn tài chính nhằm chia sẻ kinh nghiệm xây dựng và vận hành thị trường phái sinh hiện đại.

Theo các chuyên gia tại sự kiện, thị trường hàng hóa phái sinh đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính hiện đại, giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá, nâng cao tính minh bạch trong hình thành giá và hỗ trợ hoạt động thương mại quốc tế. Với một nền kinh tế có quy mô xuất nhập khẩu lớn như Việt Nam, việc phát triển thị trường này không chỉ giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong khuôn khổ chương trình, các chuyên gia của Vương quốc Anh đã trình bày những nghiên cứu từ nhiều thị trường phát triển trên thế giới như Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc và Dubai. Những kinh nghiệm từ các trung tâm này được xem là cơ sở quan trọng giúp Việt Nam xây dựng chiến lược phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh phù hợp với điều kiện trong nước.

Theo đánh giá của các chuyên gia tại sự kiện, một thị trường phái sinh hiệu quả cần hội tụ nhiều yếu tố như khung pháp lý rõ ràng, hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ, cơ sở hạ tầng thanh toán bù trừ hiện đại và hệ sinh thái tài chính hỗ trợ mạnh mẽ. Trong đó, hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng giúp các quốc gia đang phát triển tiếp cận kinh nghiệm quản lý và vận hành thị trường.

Trong bối cảnh đó, hợp tác giữa Việt Nam và Vương quốc Anh được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quá trình xây dựng hệ sinh thái thị trường hàng hóa phái sinh tại Việt Nam, từ hoàn thiện khung pháp lý, phát triển hạ tầng giao dịch đến đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu.

Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy mỗi quốc gia đều có cách tiếp cận khác nhau trong phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, nhưng đều dựa trên việc xây dựng hệ sinh thái tài chính đồng bộ và gắn với dòng chảy thương mại hàng hóa thực tế.

Tại Singapore, quốc gia này đã định vị mình là trung tâm giao dịch hàng hóa toàn cầu trung lập và đáng tin cậy, tận dụng vị trí chiến lược và môi trường kinh doanh mở để thu hút các doanh nghiệp thương mại quốc tế. Danh mục sản phẩm phái sinh tại Singapore rất đa dạng, bao gồm nhiều mặt hàng từ năng lượng, nông sản đến kim loại, phục vụ cả nhu cầu phòng ngừa rủi ro thương mại và đầu tư tài chính.

Hệ sinh thái thị trường tại Singapore cũng được xây dựng khá hoàn chỉnh với các sở giao dịch lớn như SGX cùng hệ thống thanh toán bù trừ hiện đại. Chính phủ nước này đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý, chuyển vai trò quản lý thị trường sang Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS), qua đó nâng cao uy tín và độ tin cậy của trung tâm giao dịch trên thị trường quốc tế.

Trong khi đó, Trung Quốc phát triển hệ thống sở giao dịch hàng hóa phái sinh với quy mô lớn, bao gồm các trung tâm giao dịch như Sở giao dịch hàng hóa tương lai Thượng Hải, Đại Liên và Trịnh Châu. Những sở giao dịch này đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành giá nhiều loại hàng hóa công nghiệp và nông sản trên thị trường khu vực.

Hàn Quốc cũng xây dựng thị trường phái sinh gắn với hệ thống hạ tầng tài chính hiện đại và mạng lưới logistics phát triển, trong đó các cảng lớn như Busan hay Incheon đóng vai trò quan trọng trong kết nối dòng chảy thương mại và hỗ trợ hoạt động giao nhận hàng hóa trong các hợp đồng phái sinh.

Một mô hình đáng chú ý khác là Dubai. Dù khởi điểm thị trường tài chính chưa phát triển mạnh như các trung tâm lâu đời, Dubai đã tận dụng lợi thế vị trí địa lý nằm giữa các tuyến thương mại lớn để xây dựng trung tâm giao dịch hàng hóa khu vực. Chính quyền Dubai đã chủ động thể chế hóa các dòng thương mại sẵn có thông qua việc thành lập các khu tài chính và trung tâm hàng hóa như DMCC và DIFC, đồng thời phát triển các sở giao dịch chuyên biệt như Sở giao dịch Vàng và Hàng hóa Dubai.

Đối với Việt Nam, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh hiện nay vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu. Tuy nhiên, nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá cả đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, cao su, thép hay năng lượng ngày càng tăng, tạo ra tiềm năng lớn cho thị trường trong tương lai.

Hiện nay, Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) là đơn vị duy nhất được cấp phép tổ chức giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam. Sở giao dịch này đóng vai trò kết nối nhà đầu tư trong nước với các sở giao dịch hàng hóa lớn trên thế giới, bao gồm Sở Giao dịch Kim loại London (LME), CME, ICE, Sở giao dịch Osaka, SGX và Bursa Malaysia.

Tuy nhiên, vai trò của thị trường phái sinh trong nước vẫn còn hạn chế khi phần lớn các giao dịch hiện nay chủ yếu là chuyển lệnh từ nhà đầu tư trong nước sang các sở giao dịch nước ngoài. Thanh khoản và quá trình xác lập giá chủ yếu diễn ra tại thị trường quốc tế, do đó ảnh hưởng đến thị trường hàng hóa vật chất trong nước chưa thực sự rõ nét.

Dù vậy, sự gia tăng nhanh chóng về số lượng tài khoản và thanh khoản giao dịch trong thời gian gần đây cho thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với các sản phẩm phái sinh. Đây được xem là tiền đề quan trọng để Việt Nam từng bước phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh hoàn chỉnh trong tương lai.

Để thúc đẩy quá trình này, Bộ Công Thương đang triển khai xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh - một nhiệm vụ trọng tâm nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường. Theo lộ trình, dự thảo luật lần thứ nhất dự kiến được trình trong năm 2026, sau đó tiếp tục hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua.

Song song với quá trình xây dựng luật, Chính phủ cũng dự kiến ban hành nghị định về việc thành lập và hoạt động của sở giao dịch hàng hóa trong khuôn khổ các trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Nghị định này sẽ đóng vai trò là khung pháp lý tạm thời, cho phép thị trường được triển khai sớm trong khi chờ hoàn thiện bộ luật chính thức.

Theo kế hoạch, trong giai đoạn tới Việt Nam sẽ từng bước phát triển hệ sinh thái thị trường phái sinh, bao gồm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), hệ thống giám sát rủi ro, chia sẻ dữ liệu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tài chính. Những yếu tố này được xem là nền tảng để xây dựng một thị trường giao dịch hàng hóa hiện đại, minh bạch và có khả năng kết nối với hệ thống tài chính toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định, việc phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh không chỉ phục vụ nhu cầu phòng ngừa rủi ro của doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao hiệu quả của chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế. Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào kinh tế toàn cầu, việc hình thành một thị trường phái sinh phát triển sẽ giúp tăng cường năng lực quản trị rủi ro cho doanh nghiệp, đồng thời mở ra cơ hội mới cho thị trường tài chính.