Thị trường carbon sắp vận hành: Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì?

Doanh nghiệp chủ động thích ứng trước lộ trình thị trường carbon

Tại hội thảo “Cập nhật, phổ biến quy định của pháp luật về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu” do Bộ Công Thương tổ chức ngày 18/11, ông Trần Công Minh, đại diện Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) trình bày các điểm mới trong Nghị định 119/2025/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone. 

Theo ông Minh, Nghị định 119/2025/NĐ-CP mở rộng phạm vi áp dụng, không chỉ điều chỉnh các tổ chức phát thải trong nước mà còn bao gồm các cơ sở có liên quan đến quan hệ quốc tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập và cơ chế tín chỉ carbon theo Thỏa thuận Paris. Đây là cơ sở để triển khai thị trường carbon bài bản.

Ông Trần Công Minh nhấn mạnh: “Nghị định 119/2025/NĐ-CP bỏ quy định cứng về mục tiêu giảm phát thải theo từng lĩnh vực đến năm 2030, đồng thời áp dụng lộ trình linh hoạt từ 2025 đến 2030”. Cơ sở được phân bổ hạn ngạch phải thực hiện biện pháp giảm phát thải phù hợp hạn ngạch được cấp. Cơ sở chưa phân bổ hạn ngạch xây dựng kế hoạch giảm nhẹ cấp cơ sở, tuân thủ kế hoạch giảm nhẹ cấp ngành và gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ quản lý ngành và UBND tỉnh trước ngày 31/12/2025. 

“Khi có thay đổi về công nghệ, quy mô hoặc đặc thù hoạt động, các cơ sở được phép điều chỉnh kế hoạch giảm nhẹ”, ông Minh nói. Báo cáo giảm nhẹ cấp cơ sở không còn yêu cầu thẩm định, giúp giảm thủ tục nhưng vẫn đảm bảo minh bạch.

Trong lĩnh vực kiểm kê khí nhà kính, chu kỳ thực hiện được quy định hai năm một lần, báo cáo bao gồm hai năm liền kề. Nhóm cơ sở nhà máy nhiệt điện, sắt thép và xi măng nộp báo cáo đầu tiên trước ngày 31/5/2025, mốc tiếp theo là năm 2027 cho giai đoạn 2025 - 2026. Cơ sở được phân bổ hạn ngạch phải nộp báo cáo kiểm kê đã thẩm định bởi đơn vị độc lập trước ngày 1/12 hằng kỳ báo cáo, bắt đầu từ năm 2027.

Về phân bổ hạn ngạch phát thải, Nghị định 119/2025/NĐ-CP chia thành ba giai đoạn: thí điểm đến 2025, 2027 - 2028 và 2029 - 2030. Các bộ quản lý ngành gửi đề xuất danh mục cơ sở và hạn ngạch trước 30/6/2027, Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn tất phân bổ trước 31/10 cùng năm. Ông Minh cho biết: “Hạn ngạch được tính dựa trên mức phát thải trên đơn vị sản phẩm, mục tiêu tăng trưởng và giảm phát thải của ngành, cùng khả năng công nghệ và tài chính của cơ sở”.

Về thị trường carbon, lộ trình thí điểm được kéo dài đến hết năm 2028. Từ năm 2029, sàn giao dịch carbon trong nước vận hành chính thức. Trao đổi hạn ngạch và tín chỉ carbon thực hiện trên sàn, bao gồm hạn ngạch phân bổ và tín chỉ từ các dự án bù trừ trong nước và quốc tế.  Các cơ sở phải nộp trả hạn ngạch trước ngày 31/12 của năm kế tiếp kỳ phân bổ. 

Đẩy mạnh giảm phát thải khí nhà kính chuẩn hóa quốc tế

Cũng tại hội thảo, ông Trần Văn Việt - chuyên viên Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương)  trình bày chi tiết công tác kiểm kê khí nhà kính và MAV (đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính) trong ngành Công Thương. Ông Việt nhấn mạnh: “Cơ sở pháp lý gồm Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định 06/2022/NĐ-CP và sửa đổi bổ sung năm 2025, cùng Thông tư 38/2023/TT-BCT của Bộ Công Thương và Thông tư 01/2022/TT-BTNMT(sửa đổi bởi Thông tư 08/2025) của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hệ thống văn bản này đặt nền tảng cho việc đo đạc, báo cáo và thẩm định MRV thống nhất, phù hợp chuẩn quốc tế”.

Hiện có hơn 1.800 cơ sở ngành Công Thương nằm trong danh mục bắt buộc kiểm kê theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg. Danh mục được UBND các tỉnh cập nhật hằng năm dựa trên mức tiêu thụ năng lượng và mức phát thải. Ông Việt cho biết, các cơ sở không thuộc danh mục vẫn được khuyến khích thực hiện kiểm kê và triển khai biện pháp giảm phát thải nhằm nâng cao hiệu quả quản trị.

Theo Thông tư 38/2023/TT-BCT, quy trình kỹ thuật kiểm kê gồm tám bước từ xác định phạm vi, thu thập số liệu, lựa chọn hệ số phát thải, tính toán, kiểm soát chất lượng, đánh giá độ không chắc chắn, tính toán lại đến lập báo cáo. Ông Việt cho biết: “Phạm vi kiểm kê bao gồm cả phát thải trực tiếp và gián tiếp. Hệ số áp dụng theo IPCC 2006 hoặc Quyết định 2626/2022; nếu chưa có, cơ sở tham khảo dữ liệu cập nhật. Kiểm soát chất lượng tuân thủ ISO 14064:2025, độ chính xác ±5%; nếu vượt ngưỡng, cơ sở phải tính toán lại”.

Nghị định 119/2025/NĐ-CP, yêu cầu kiểm kê hai năm/lần từ 2024, riêng nhà máy nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng báo cáo định kỳ hai năm cho giai đoạn 2024 - 2026. Các cơ sở phân bổ hạn ngạch báo cáo hai năm/lần từ 2028. UBND tỉnh rà soát và tổng hợp, thẩm định do đơn vị độc lập thực hiện. Báo cáo kiểm kê đã thẩm định phải nộp trước ngày 1/12/2027. Về MAV, ông Việt cho biết các cơ sở xây dựng kế hoạch giảm nhẹ giai đoạn 2026 - 2030, gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bộ quản lý ngành và UBND tỉnh trước ngày 31/12/2025. 

Cũng tại hội thảo, các đại biểu đã tham gia thảo luận, trao đổi chuyên sâu nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm kê khí nhà kính, triển khai các biện pháp giảm nhẹ phát thải, đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.