Ngày Văn hóa Việt Nam: Lan tỏa văn hóa Chăm, kết nối các giá trị di sản

Tái hiện lễ hội Rija Praong

Ngày 15/11, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Hà Nội), trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, cộng đồng người Chăm, tỉnh Khánh Hòa tổ chức chương trình giao lưu, trình diễn nghệ thuật, thu hút sự quan tâm của đông đảo đại biểu và du khách.

Điểm nhấn của chương trình là hoạt động tái hiện các nghi thức và điệu múa tiêu biểu trong Lễ hội Rija Praong - một trong những lễ nghi truyền thống có quy mô và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh của người Chăm.

Được tổ chức trong phạm vi tộc họ, Rija Praong mang ý nghĩa cầu mong tổ tiên, thần linh phù hộ cho các thành viên trong dòng tộc được bình an, mạnh khỏe, vượt qua bệnh tật và tai ương. Lễ hội đồng thời gắn với nghi thức tôn chức Vũ sư (Muk Rija) - những người giữ vai trò thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản nghi lễ của dòng tộc.

Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, nghi lễ Rija Praong còn thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, sự tri ân đối với tổ tiên và góp phần thắt chặt mối liên kết giữa các thế hệ trong cộng đồng. Việc tái hiện nghi lễ tại không gian giao lưu văn hóa chung cũng tạo cơ hội để công chúng tìm hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần, phong tục và những giá trị văn hóa được cộng đồng người Chăm gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trong không gian diễn xướng âm thanh rộn ràng của trống Ginăng, trống Paranưng hòa quyện cùng tiếng kèn Saranai réo rắt, lời hát nghi lễ của thầy Mâduen và những bước múa uyển chuyển của Vũ sư. Sự kết hợp giữa âm nhạc, lời hát và vũ đạo tạo nên loại hình nghệ thuật tổng hợp độc đáo, vừa trang nghiêm, vừa giàu giá trị biểu cảm.

Đáng chú ý, các nghệ nhân đã giới thiệu đến công chúng điệu múa Vãi chài, một tiết mục tiêu biểu thường được thực hành vào đêm kết thúc lễ hội. Với hình ảnh Vũ sư khoác mảnh vải trắng hoặc tấm lưới trên vai, tay cầm mái chèo, thực hiện những động tác mô phỏng cảnh chèo thuyền, thả lưới và vượt sóng gió, điệu múa tái hiện sinh động hành trình lao động mưu sinh trên biển cả.

Thông qua việc tái hiện Rija Praong và các điệu múa nghi lễ, những giá trị văn hóa Chăm được giới thiệu trực tiếp đến đại biểu, du khách trong nước và quốc tế. Đây cũng là cách để cộng đồng chủ động đưa di sản đến gần hơn với công chúng, giúp người xem không chỉ thưởng thức nghệ thuật mà còn hiểu thêm về ý nghĩa tín ngưỡng, phong tục và đời sống văn hóa của đồng bào.

Khám phá nghề làm gốm Bàu Trúc

Bên cạnh không gian tín ngưỡng Rija Praong, chuỗi hoạt động của cộng đồng người Chăm tỉnh Khánh Hòa còn mang đến bức tranh văn hóa đa sắc màu thông qua các tiết mục âm nhạc, múa cổ truyền và trình diễn nghề thủ công truyền thống.

Ở không gian nghệ thuật, khán giả được thưởng thức các tiết mục hòa tấu nhạc cụ dân gian tiêu biểu như kèn Saranai, trống Ginăng, trống Paranưng, đàn Kanhi... Những âm thanh đặc trưng của nhạc cụ truyền thống kết hợp cùng các điệu múa quạt mềm mại như Pa Dền, Pa Tra, Ka Măng, Pa Rai... tạo nên những tiết mục giàu bản sắc.

Chương trình còn giới thiệu nhiều ca khúc ngợi ca tình đất, tình người xứ Tháp, góp phần thể hiện đời sống văn hóa phong phú của cộng đồng người Chăm. Thông qua âm nhạc và vũ đạo, những giá trị nghệ thuật được truyền tải một cách trực quan, sinh động, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận và cảm nhận rõ hơn nét đặc sắc trong văn hóa truyền thống.

Một điểm nhấn khác là hoạt động trình diễn di sản gốm Bàu Trúc, với sự tham gia của các nghệ nhân thuộc 3 thế hệ. Tại đây, các nghệ nhân trực tiếp giới thiệu kỹ thuật làm gốm thủ công bằng tay, một di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp đã được UNESCO ghi danh.

Cùng với phần trình diễn, chương trình tổ chức thuyết minh về lịch sử làng nghề và trưng bày các sản phẩm gốm đặc trưng với nhiều kiểu dáng, kích thước khác nhau. Qua đó, du khách có cơ hội quan sát kỹ thuật làm gốm thủ công, tìm hiểu về nghề truyền thống và những giá trị văn hóa được lưu giữ trong từng sản phẩm.

Việc có sự tham gia của nghệ nhân thuộc 3 thế hệ trong hoạt động trình diễn cũng cho thấy vai trò của cộng đồng trong thực hành, gìn giữ và trao truyền nghề truyền thống. Không chỉ giới thiệu sản phẩm, các nghệ nhân còn trực tiếp đưa công chúng tiếp cận với quá trình tạo tác, qua đó giúp nghề gốm Bàu Trúc được nhận diện rõ hơn trong đời sống văn hóa đương đại.

Trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, việc giới thiệu nghề gốm truyền thống bên cạnh nghi lễ, âm nhạc và múa cổ truyền góp phần phản ánh sự đa dạng trong đời sống văn hóa của cộng đồng người Chăm. Mỗi loại hình di sản có một cách thể hiện riêng, nhưng đều gắn với lịch sử, tập quán, đời sống lao động và những giá trị tinh thần được cộng đồng gìn giữ.

Thông qua việc đưa di sản ra không gian giao lưu cộng đồng tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, các nghệ nhân người Chăm tỉnh Khánh Hòa tiếp tục khẳng định vai trò chủ thể trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc. Từ thực hành nghi lễ, biểu diễn nghệ thuật đến trình diễn nghề thủ công, chính cộng đồng là những người trực tiếp giới thiệu, gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa của mình.

Đồng thời, những hoạt động này góp phần làm phong phú thêm nội dung hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, gắn việc tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc với tinh thần đoàn kết, gắn bó giữa các cộng đồng. Qua đó, di sản không chỉ được bảo tồn trong không gian sinh hoạt truyền thống mà còn có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại.

Chương trình giao lưu, trình diễn nghệ thuật văn hóa Chăm nằm trong chuỗi chương trình hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam. Thông qua các hoạt động, các giá trị văn hóa của mỗi cộng đồng dân tộc được giới thiệu trong một không gian giao lưu chung, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần, tăng cường sự gắn kết giữa các dân tộc.