Người trẻ ngại sinh con, nới lỏng quy định sinh con thứ 3 có khả thi?

Việc xử phạt những đối tượng sinh con thứ 3 không còn phù hợp

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc kiểm soát tăng dân số và hiện đang trong giai đoạn dân số vàng. Tuy nhiên, những thách thức mới như giảm sinh, mất cân bằng giới tính và già hóa dân số đòi hỏi phải có những điều chỉnh chính sách phù hợp.

Chia sẻ tại Hội thảo "Góp ý, hoàn thiện chính sách trong Luật Dân số và gợi ý chính sách chuyển đổi nhân khẩu học của các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương" do Cục Dân số - Bộ Y tế vừa tổ chức, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết: Hiện nay, công tác dân số xuất hiện một số vấn đề thực tiễn nảy sinh, tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước.

Trong đó, xuất hiện xu hướng mức sinh giảm xuống thấp (mức sinh thay thế chưa thực sự bền vững, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ hiện là 1,96 con và tỷ lệ tăng dân số là 0,84% năm 2023); tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh còn cao (tỷ số giới tính khi sinh là 111,8 bé trai/100 bé gái năm 2023) một con số vẫn còn cao so với mức cân bằng tự nhiên. Dân số đang dần bị già hóa nhanh chóng.

Công tác dân số xuất hiện một số vấn đề thực tiễn nảy sinh, tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước. Ảnh minh họa

Để giải quyết những vấn đề trên, việc xây dựng một Luật Dân số mới thay thế pháp lệnh hiện hành là hết sức cần thiết. Dự thảo Luật Dân số đã đưa ra 6 nhóm chính sách cơ bản, trong đó tập trung vào các vấn đề như: Duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên; thích ứng với già hóa dân số, dân số già; phân bố dân số hợp lý; nâng cao sức khỏe dân số; và lồng ghép các yếu tố dân số trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó, với chính sách duy trì mức sinh thay thế, dự thảo đề xuất các biện pháp linh hoạt để có thể bù trừ mức sinh giữa khu vực có mức sinh thấp và khu vực có mức sinh cao, bao gồm: quy định quyền của cặp vợ chồng, cá nhân trong việc sinh con, thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, công tác, thu nhập và nuôi dạy con của cặp vợ chồng, cá nhân.

Theo ông Lê Thanh Dũng - Cục trưởng Cục Dân số, quy định mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh từ 1 đến 2 con đã áp dụng trong nhiều năm nay và mỗi giai đoạn lại có một chính sách khác nhau, trong đó có việc xử phạt do vi phạm các quy định về chính sách dân số như sinh con thứ 3… Tuy nhiên, đến thời điểm này, việc xử phạt đối với những đối tượng sinh con thứ 3 không còn phù hợp. Việt Nam đang có xu thế mức sinh giảm, mặc dù chưa ở mức báo động nhưng sẽ trở thành một vấn đề quan trọng nếu chúng ta không có giải pháp can thiệp từ bây giờ. Vì vậy, việc nới lỏng quy định sinh 1 đến 2 con là cần thiết.

Nhiều gia đình trẻ "ngại" sinh nhiều con

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Đức Vinh, Viện trưởng Viện Xã hội học - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - cũng cho rằng, cần bỏ quy định cặp vợ chồng sinh 1 đến 2 con.

Một trong những điểm đáng chú ý trong dự thảo luật là việc đề xuất bỏ quy định kỷ luật người sinh con thứ 3 với một số trường hợp là công chức, đảng viên. Theo lý giải của lãnh đạo Cục Dân số, thực tế hiện nay, nhiều người có mong muốn và điều kiện để sinh con thứ 3, nhất là cán bộ công chức. Tuy nhiên, khi sinh con thứ 3 thì họ gặp phải những chế tài xử phạt, nhất là đối với đảng viên, mà những chế tài này đều đã được xây dựng từ rất nhiều năm trước. Trong khi, một bộ phận khác không vướng vào những chế tài này như người nông dân, lao động ở vùng sâu vùng xa thì lại sinh nhiều con.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, có một thực tế nữa hiện nay, nhiều gia đình trẻ lại không có nhu cầu sinh nhiều và chỉ duy trì ở mức 1 con. Vì vậy, với xu thế giảm sinh hiện nay ở nước ta, ông Lê Thanh Dũng cho rằng, nhìn từ kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới, chúng ta phải thay đổi quy định này. Rất nhiều nước đã "đổ tiền" để khắc phục những vấn đề tương tự nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn vì các cặp vợ chồng ở nước họ không có nhu cầu sinh con.

Theo các chuyên gia, việc xây dựng Luật Dân số mới là một bước đi quan trọng để Việt Nam có thể ứng phó hiệu quả với những biến động dân số và đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.