Mở sân chơi AI chuẩn quốc tế cho học sinh THPT

AI or Behind là cuộc thi trí tuệ nhân tạo đầu tiên tại Việt Nam sử dụng bài thi theo tiêu chuẩn quốc tế về AI để đánh giá năng lực học sinh. Các bài thi do Pearson - Certiport cung cấp, đơn vị khảo thí công nghệ thông tin hàng đầu thế giới có trụ sở tại Mỹ, với mạng lưới hơn 14.000 trung tâm khảo thí ủy quyền tại gần 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, tổ chức hàng triệu lượt thi mỗi năm.

Cuộc thi đã mở ra cơ hội  cho các em học sinh tiếp cận chuẩn đánh giá quốc tế, rèn tư duy độc lập và kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm, với thông điệp “Không ai bị bỏ lại phía sau”, cuộc thi được tổ chức hoàn toàn miễn phí, hướng tới học sinh trên cả nước.

Mở rộng cơ hội học AI theo chuẩn quốc tế

AI đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và tiếp cận tri thức, với học sinh phổ thông, yêu cầu đặt ra là hiểu công nghệ, biết kiểm chứng thông tin và sử dụng kết quả do AI hỗ trợ một cách có trách nhiệm.

Phát biểu tại lễ phát động ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh: “Cuộc thi góp phần cụ thể hóa các định hướng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đổi mới giáo dục theo Nghị quyết số 57-NQ/TW  ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo của Bộ Chính trị; đồng thời hỗ trợ đưa kiến thức, kỹ năng AI đến gần hơn với học sinh.

Ông Đoàn Hồng Nam, Chủ tịch Tổ chức giáo dục IIG Việt Nam cho biết AI đang chuyển từ một khái niệm công nghệ thành kỹ năng thiết yếu trong kỷ nguyên số. Việc tiếp cận các chuẩn đánh giá quốc tế giúp học sinh hiểu rõ năng lực bản thân, xác định hướng học tập và chuẩn bị hành trang cho tương lai.

“Điều cốt yếu không chỉ là biết sử dụng AI mà còn phải sử dụng thông minh, có trách nhiệm và đúng mục đích”, ông Nam nhấn mạnh.

Theo ông Nam, AI hỗ trợ học tập và làm việc hiệu quả hơn nhưng không thể thay thế tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và vai trò làm chủ của con người. Vì vậy, cuộc thi khuyến khích học sinh chủ động tìm kiếm giải pháp, định hướng, kiểm chứng và chịu trách nhiệm với kết quả do AI hỗ trợ.

Theo Ban tổ chức, đây là cuộc thi đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam sử dụng các bài thi quốc tế về trí tuệ nhân tạo để đánh giá năng lực học sinh. Chương trình tạo cơ hội để các em học tập, thử sức, từng bước làm chủ công nghệ và vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Ban tổ chức mong muốn tạo cơ hội cho 500.000 học sinh THPT trên toàn quốc tiếp cận các chuẩn đánh giá năng lực AI quốc tế. Việc miễn phí tất cả các vòng thi nhằm mở rộng sự tham gia, từ thành phố lớn đến vùng sâu, vùng xa; đồng thời góp phần phát hiện, bồi dưỡng tài năng công nghệ ngay từ bậc phổ thông.

Ông Võ Thanh Hải, Trưởng ban Thương hiệu và Truyền thông Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) cho rằng khả năng hiểu và làm chủ công cụ AI sẽ ngày càng quan trọng đối với năng lực cạnh tranh, sáng tạo của mỗi người, dù sau này làm việc trong lĩnh vực nào.

Ngay từ bậc phổ thông, AI có thể đóng vai trò như một gia sư, hỗ trợ giải đáp thắc mắc, cá nhân hóa lộ trình tự học, khơi gợi tinh thần tìm tòi và mở rộng tri thức. Khi các em bước vào giảng đường đại học, viện nghiên cứu hoặc thị trường lao động, AI tiếp tục là công cụ hỗ trợ phát huy năng lực cá nhân.

Theo ông Hải, sử dụng AI có trách nhiệm bắt đầu từ những việc nhỏ, coi AI là công cụ gợi mở ý tưởng, hỗ trợ tự học, giữ thói quen tự suy nghĩ và kiểm tra tính chính xác của thông tin.

“AI có thể rất thông minh, nhưng sự chăm chỉ và tư duy độc lập của chính mình vẫn là điều quan trọng nhất”, ông Hải lưu ý với học sinh.

Đại diện Viettel khẳng định mong muốn không một học sinh nào bị bỏ lại trên hành trình tiếp cận công nghệ mới. Mạng lưới đơn vị, nhân lực công nghệ của tập đoàn tại các tỉnh, thành phố sẽ đồng hành cùng IIG Việt Nam và các nhà trường, hỗ trợ tổ chức cuộc thi.

Ba vòng thi gắn kiến thức với bài toán thực tế

Cuộc thi được thiết kế qua ba vòng: cấp cơ sở, vòng loại quốc gia và chung kết quốc gia, với mức độ thử thách tăng dần, cuộc thi kéo dài từ tháng 11/2026 đến tháng 4/2027. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 5/2027.

Tại vòng cấp cơ sở, thí sinh làm bài trên máy tính, tiếp cận kiến thức, kỹ năng nền tảng về AI tạo sinh. Học sinh đạt từ 700/1.000 điểm được nhận giấy chứng nhận điện tử của Ban tổ chức. Căn cứ kết quả thi, các thí sinh đủ điều kiện được tuyển chọn theo nhóm để tham dự vòng loại quốc gia.

Ở vòng loại quốc gia, các nhóm chinh phục bài thi quốc tế Generative AI Foundation, tập trung vào phương pháp, mô hình AI tạo sinh, sử dụng AI có trách nhiệm và ứng dụng thực tế. Bốn mươi nhóm có kết quả cao nhất giành quyền vào chung kết. Thí sinh đạt từ 700/1.000 điểm được cấp chứng chỉ quốc tế tương ứng theo quy định của bài thi.

Vòng chung kết quốc gia gồm hai phần: năng lực AI chuyên sâu và sáng tạo dự án AI. Trong phần thi chuyên sâu, học sinh được đánh giá kiến thức về dữ liệu, thuật toán, mô hình và triển khai ứng dụng AI. Những thí sinh đạt ngưỡng điểm yêu cầu có cơ hội nhận chứng chỉ quốc tế.

Mười nhóm xuất sắc nhất tiếp tục bước vào phần thi sáng tạo dự án, vận dụng công cụ AI để giải quyết bài toán thực tế, đồng thời thể hiện khả năng sử dụng câu lệnh và kiểm chứng thông tin có trách nhiệm.

Ông Đoàn Hồng Nam cho biết phần thi dự án tạo điều kiện để học sinh trực tiếp nghiên cứu, thiết kế giải pháp, phát huy tinh thần hợp tác và biến ý tưởng thành sản phẩm có tính ứng dụng. Qua đó, các em hiểu rõ hơn vai trò của con người trong việc lựa chọn vấn đề, định hướng công cụ và đánh giá kết quả.

Về phía Viettel, ông Võ Thanh Hải cho biết đội ngũ chuyên gia AI có thể đồng hành, hướng dẫn học sinh trong quá trình xây dựng dự án. Tập đoàn cũng có thể cung cấp dữ liệu từ những hệ thống đang vận hành, giúp các em kết nối kiến thức đã học với thực tiễn.

Để mở rộng cơ hội tham gia, cuộc thi có sự phối hợp của các sở giáo dục và đào tạo, nhà trường trong phổ biến thông tin, hướng dẫn và hỗ trợ học sinh. Giáo viên giữ vai trò đồng hành, giúp các em hình thành thói quen kiểm chứng, trung thực và sử dụng AI đúng mục đích học tập.

Giá trị của cuộc thi còn nằm ở cơ hội ghi nhận năng lực cho cả những học sinh chưa giành giải cao. Khi đáp ứng yêu cầu của bài thi quốc tế, các em vẫn có thể nhận chứng chỉ, hiểu rõ điểm mạnh, hạn chế và xác định mục tiêu rèn luyện tiếp theo.

Từ một sân chơi học thuật, Ban tổ chức kỳ vọng cuộc thi khơi dậy tinh thần học hỏi, mạnh dạn thử nghiệm và khả năng ứng dụng AI thiết thực, giúp học sinh tự tin hơn trên hành trình học tập và làm chủ công nghệ.

Theo Ban tổ chức, cơ cấu giải thưởng đồng đội gồm:

• Một giải nhất trị giá 100 triệu đồng.
• Hai giải nhì, mỗi giải trị giá 40 triệu đồng.
• Ba giải ba, mỗi giải trị giá 20 triệu đồng.
• Bốn giải khuyến khích, mỗi giải trị giá 10 triệu đồng