Mở rộng hợp tác công tư để phát triển nhân lực khoa học công nghệ

Mô hình hợp tác ba bên

Hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học công nghệ đang được định hình theo cách tiếp cận mới, vừa là mối quan hệ giữa Nhà nước và nhà đầu tư như mô hình đối tác công tư (PPP) truyền thống, vừa mở rộng sang sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và các đơn vị sự nghiệp công lập.

Tại Hội thảo thúc đẩy hợp tác Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số diễn ra ngày 5/8 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng đối tác công tư, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) cho biết, đây là nhóm chính sách còn rất mới và đang trong giai đoạn đầu triển khai.

Theo bà Hà, mặc dù các định hướng về hợp tác công tư trong khoa học công nghệ đã được ban hành từ năm 2023, nhưng việc tổ chức triển khai trên thực tế mới bắt đầu và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Từ kinh nghiệm quốc tế, việc phát triển khoa học công nghệ luôn gắn chặt với phát triển nguồn nhân lực. Chính vì vậy, việc xây dựng các mô hình hợp tác đa bên cần bắt đầu ngay từ khâu đào tạo.

"Nguồn gốc cốt lõi của sự thành công tại Hàn Quốc trong việc phát triển khoa học công nghệ lại nằm ở nguồn nhân lực... Cái gốc ở đây phải tập trung ngay từ việc đào tạo nguồn nhân lực của Việt Nam để đáp ứng bối cảnh chuyển dịch hiện nay", bà Hà nhấn mạnh.

Theo đại diện Bộ Tài chính, điểm mới quan trọng của Nghị quyết số 57-NQ/TW là thay đổi cách tiếp cận từ "đối tác công tư" sang "hợp tác công tư". Nếu trước đây mô hình PPP chủ yếu là quan hệ giữa Nhà nước và nhà đầu tư thì nay phạm vi được mở rộng với sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và đơn vị sự nghiệp công lập.

"Không phải là đối tác công tư nữa mà là 'hợp tác công tư'. Nó mở hơn, không chỉ là hai bên giữa Nhà nước và doanh nghiệp, nhà đầu tư, mà còn có sự tham gia của các viện, trường và đơn vị sự nghiệp trong quá trình phát triển đổi mới sáng tạo", bà Hà nói.

Theo bà Hà, trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Nghị định số 180/2025/NĐ-CP quy định ba hình thức hợp tác gồm đầu tư theo dự án PPP, sử dụng tài sản công để liên danh liên kết và mô hình hợp tác ba bên giữa Nhà nước, cơ sở khoa học công nghệ với doanh nghiệp. Tùy từng loại dự án, cơ quan có thẩm quyền sẽ lựa chọn hình thức phù hợp.

Đối với các hoạt động nghiên cứu có mức độ rủi ro cao, Nhà nước có thể tham gia hỗ trợ kinh phí nghiên cứu hoặc đào tạo. Với các dự án hình thành tài sản như trung tâm nghiên cứu, trung tâm đào tạo hay hạ tầng công nghệ số có thể áp dụng hình thức PPP hoặc hợp tác ba bên. Trong khi đó, các hoạt động khai thác tài sản công phục vụ nghiên cứu và thương mại hóa kết quả khoa học được ưu tiên triển khai theo cơ chế liên danh, liên kết.

“Việc lựa chọn đúng mô hình hợp tác sẽ giúp khai thác hiệu quả nguồn lực của Nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu và đào tạo”, bà Hà nhấn mạnh.

Đào tạo nhân lực số là trọng tâm

Một trong những nội dung được bà Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh là Nghị định số 180/2025/NĐ-CP xác định đào tạo nguồn nhân lực công nghệ số là lĩnh vực ưu tiên trong phát triển khoa học công nghệ.

Theo đó, trong các lĩnh vực được ưu tiên như công nghệ cao, công nghệ chiến lược, hạ tầng khoa học công nghệ và nền tảng số dùng chung, hoạt động đào tạo nhân lực công nghệ số được coi là một trong những trụ cột quan trọng.

“Mô hình hợp tác ba bên đặc biệt phù hợp với các chương trình đào tạo nhân lực bởi lĩnh vực này đòi hỏi quá trình đầu tư dài hạn, khó đánh giá hiệu quả tài chính ngay từ đầu và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp”, bà Hà cho biết.

Theo cơ chế này, cơ quan nhà nước sẽ đảm nhận vai trò định hướng, đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ, hỗ trợ đất đai, hạ tầng và một phần nguồn lực tài chính. Các trường đại học và viện nghiên cứu thực hiện nghiên cứu, đào tạo và vận hành cơ sở vật chất. Trong khi đó, doanh nghiệp đầu tư, tham gia đào tạo thực nghiệm, thương mại hóa sản phẩm và sử dụng nguồn nhân lực được đào tạo.

"Hình thức này rất phù hợp cho những mô hình liên quan đến phát triển nguồn nhân lực... Khi chúng ta tập trung vào mục tiêu phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao thì mô hình hợp tác ba bên là phương thức rất phù hợp", bà Hà khẳng định.

Theo đại diện Bộ Tài chính, để bảo đảm các bên cùng thực hiện trách nhiệm, Nghị định số 180/2025/NĐ-CP cũng quy định nội dung cơ bản của thỏa thuận hợp tác ba bên, từ mục tiêu, phạm vi nghiên cứu, quyền và nghĩa vụ của các bên đến cơ chế chia sẻ rủi ro, phân chia lợi ích, quyền sở hữu trí tuệ và điều kiện chấm dứt hợp tác.

Song song với việc mở rộng hình thức hợp tác, Nghị định số 180/2025/NĐ-CP cũng thiết kế nhiều cơ chế ưu đãi dành cho các dự án khoa học công nghệ. Các ưu đãi bao gồm chính sách về thuế, đất đai, quyền sở hữu trí tuệ, cơ chế chuyển giao kết quả nghiên cứu, cũng như cơ chế Nhà nước đặt hàng hoặc chỉ định thầu đối với các sản phẩm hình thành từ hợp tác công tư.

Đối với các dự án PPP trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Luật PPP sửa đổi cũng bổ sung nhiều chính sách nhằm giảm rủi ro cho nhà đầu tư. Trong đó, tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia có thể lên tới 70% đối với một số dự án đặc thù.

Ngoài ra, cơ chế chia sẻ doanh thu cũng được mở rộng. Đối với dự án khoa học công nghệ, trong ba năm đầu nếu doanh thu thực tế thấp hơn phương án tài chính, Nhà nước có thể hỗ trợ tới 100% phần chênh lệch theo quy định, thay vì mức chia sẻ 50% như các dự án PPP thông thường.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng đối tác công tư, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính), những chính sách trên được xây dựng trên cơ sở đặc thù của lĩnh vực khoa học công nghệ nơi rủi ro nghiên cứu rất cao và quá trình thương mại hóa sản phẩm thường kéo dài.