Giải pháp ngăn chặn gian lận thương mại trên không gian mạng

Chặn hàng giả từ gốc

Bên lề diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức mới đây, bà Nguyễn Thị Hương, Trưởng ban Pháp chế, Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam đã thay mặt các doanh nghiệp thuộc Hiệp hội đề xuất một số nội dung liên quan đến hành vi gian lận thương mại và có dấu hiệu của hàng giả.

Bà Hương cho rằng, Luật Thương mại điện tử mới sẽ bắt buộc phải xác định danh tính người bán, chủ gian hàng. “Đây là một quy định rất tích cực. Ngoài ra, chúng tôi rất mong các sàn thương mại điện tử kiểm tra chặt chẽ hơn nữa đối với hóa đơn, chứng từ”, đại diện Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam bày tỏ.

Theo đó, khi một gian hàng đang bán sản phẩm của nhãn hàng, các sàn thương mại điện tử và đơn vị quản lý gian hàng đó nên yêu cầu người bán xuất trình giấy ủy quyền hoặc giấy chứng nhận cho phép bán hàng do nhãn hàng cung cấp. Trên thực tế, các doanh nghiệp bán hàng trực tiếp không triển khai mô hình phân phối theo cách này, nên nếu áp dụng yêu cầu ngay từ đầu có thể sớm loại bỏ được các gian hàng vi phạm.

Trưởng ban Pháp chế cũng kiến nghị, việc tìm ra các đường link vi phạm rất khó, nhưng sau khi phát hiện, quá trình thông báo để gỡ bỏ các đường link đó mất nhiều thời gian, có trường hợp kéo dài vài tháng, thậm chí cả năm. Trong khi đó, có những sàn thương mại điện tử phối hợp rất tốt, nhưng cũng có những sàn chưa thực sự hợp tác.

Tăng trách nhiệm chủ sàn

Cũng thông tin liên quan đến vấn đề trên, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương) cho biết, hiện nay đối với quy định về xác thực danh tính người bán, Luật Thương mại điện tử đã quy định rất chặt chẽ. Theo đó, toàn bộ người bán đều phải có mã số thuế gắn với việc xác thực danh tính điện tử. Việc xác thực danh tính điện tử này phải gắn với một mã số thuế và một tài khoản của người bán trên nền tảng.

“Người bán không thể sử dụng tài khoản thanh toán của người khác, mà chỉ được sử dụng tài khoản chính chủ trên nền tảng đó. Như vậy, việc truy vết sẽ trở nên dễ dàng hơn. Đây là một quy định rất chặt chẽ và là điểm tiến bộ quan trọng”, bà Hà nhấn mạnh.

Ngoài ra, theo đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, vấn đề đặt ra là cơ chế phối hợp đối với các chủ quản nền tảng sẽ được thực hiện như thế nào. Hiện nay, Luật Thương mại điện tử có quy định, thông tin sản phẩm được đăng tải trên nền tảng khác với hàng hóa mà người mua thực tế nhận được, thì chủ sàn phải chịu trách nhiệm trực tiếp tiếp nhận lại hàng hóa có lỗi đó. Trách nhiệm này đã được tăng cường hơn rất nhiều so với các quy định tại nghị định hiện hành và nghị định ban hành trước đây.

Tuy nhiên, trong quá trình đối soát, kiểm tra, vẫn còn tồn tại những khó khăn. Theo quy định hiện hành, toàn bộ người bán khi đăng sản phẩm đều phải cung cấp giấy tờ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa, cũng như giấy tờ công bố chất lượng sản phẩm. Nhưng trên thực tế, việc đối soát các chứng từ mà người bán cung cấp cho chủ quản nền tảng vẫn là vấn đề lớn, bởi hành vi làm giả, làm nhái chính các chứng từ đó cũng diễn ra khá phổ biến.

“Chúng tôi đã có những đề xuất nhất định đối với các cơ quan quản lý liên quan, đặc biệt là các cơ quan trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, y tế, dược phẩm, nhằm tiến tới công khai các cơ sở dữ liệu và thậm chí có thể kết nối các cơ sở dữ liệu này với hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung trong thương mại điện tử. Khi đó, chính các chủ quản nền tảng có thể thực hiện việc đối soát dữ liệu một cách hiệu quả hơn”, bà Hà cho hay.

Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử cho rằng, về bản chất, hoạt động đăng bán hàng hóa trên môi trường trực tuyến chủ yếu dựa trên thông tin sản phẩm. Tuy nhiên, đối với hàng hóa thực tế phía sau, chúng ta hoàn toàn có thể xử lý thông qua việc kết nối và kiểm soát trên môi trường số.

“Dù còn những khó khăn nhất định, nhưng trong Luật Thương mại điện tử, yêu cầu bắt buộc đặt ra là toàn bộ các chủ quản nền tảng, bao gồm cả nền tảng kinh doanh trực tiếp, nền tảng trung gian, kể cả mạng xã hội và sàn thương mại điện tử đều phải thực hiện kiểm duyệt thông tin ngay từ đầu, trước khi toàn bộ thông tin được đăng tải, đặc biệt là đối với các sản phẩm có nguy cơ vi phạm, hàng giả, hàng nhái”, bà Hà thông tin.

Trong thời gian qua, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã thực hiện tháo gỡ rất nhiều sản phẩm vi phạm. “Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc tháo gỡ sản phẩm thường mang tính lặp lại: hôm nay gỡ một sản phẩm, ngày mai những sản phẩm tương tự lại xuất hiện trở lại. Đặc biệt, đối với các nền tảng mạng xã hội, nhất là mạng xã hội xuyên biên giới, công tác tháo gỡ hàng hóa vi phạm càng gặp nhiều khó khăn hơn”, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử chia sẻ.

Luật Thương mại điện tử hiện hành đã có những quy định khá đặc thù đối với hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài. Cụ thể, đối với các nền tảng mạng xã hội có yếu tố nước ngoài, nhưng có sử dụng tiếng Việt (có tên miền “.vn”) hoặc phát sinh trên 100 giao dịch với người tiêu dùng Việt Nam, thì phải thực hiện các quy định đặc thù, bao gồm yêu cầu thành lập pháp nhân tại Việt Nam.

Trường hợp không thành lập pháp nhân tại Việt Nam, khi có cam kết hoạt động, các nền tảng này bắt buộc phải thực hiện ký quỹ tại Việt Nam thông qua ngân hàng thương mại. Đây là một cơ chế quan trọng, nhằm bảo đảm rằng khi phát sinh các biện pháp xử phạt hành chính hoặc yêu cầu tháo gỡ vi phạm, các nền tảng có yếu tố nước ngoài cũng phải thực hiện nghĩa vụ tương đương như các nền tảng trong nước.

Việc Luật Thương mại điện tử được thông qua, cùng sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng và sự đồng hành của doanh nghiệp, kỳ vọng môi trường thương mại điện tử Việt Nam sẽ từng bước được làm trong sạch, minh bạch hơn, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng.