Xu hướng đào tạo nhân lực thương mại điện tử năm 2026

Thương mại điện tử tăng trưởng nhanh, nhân lực chưa theo kịp

Hiện nay, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng trên toàn nền kinh tế, digital marketing và thương mại điện tử đang nổi lên như những lĩnh vực then chốt, giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng và đổi mới mô hình kinh doanh. Tuy nhiên, để theo kịp tốc độ phát triển nhanh chóng của thị trường và xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử bền vững, nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là yếu tố mang tính quyết định.

Chia sẻ tại hội thảo về Xu hướng thương mại điện tử và xây dựng, bảo vệ thương hiệu trong kỷ nguyên số, ngày 30/12, Thạc sĩ Nguyễn Trung Kiên – Trưởng bộ môn Thương mại điện tử, Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội đã đưa ra bức tranh toàn cảnh về thực trạng đào tạo, những điểm nghẽn hiện nay cũng như xu hướng phát triển nguồn nhân lực thương mại điện tử trong giai đoạn tới. 

Theo các báo cáo tổng hợp, thương mại điện tử Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tiếp. Năm 2024, quy mô thị trường đạt khoảng 25 tỷ USD, tăng trưởng gần 20% so với năm trước. Đến năm 2025, con số này ước đạt 31 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường thương mại điện tử phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. 

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng đó là một thực tế đáng lưu ý: nguồn nhân lực thương mại điện tử đang thiếu hụt cả về số lượng lẫn chất lượng. Theo thống kê của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), chỉ khoảng 30% nhân lực thương mại điện tử được đào tạo đúng chuyên ngành, trong khi 70% còn lại đến từ các ngành khác chuyển sang. Nghịch lý “30 – 70” này cho thấy sự mất cân đối lớn giữa nhu cầu của thị trường và khả năng cung ứng của hệ thống đào tạo.

Đáng chú ý, nhu cầu đào tạo nhân lực thương mại điện tử tại Việt Nam tăng trung bình khoảng 30% mỗi năm, phản ánh rõ áp lực tuyển dụng mà doanh nghiệp đang phải đối mặt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Hiện nay, hệ thống đào tạo thương mại điện tử tại Việt Nam đã có những bước phát triển nhất định, song vẫn chưa theo kịp tốc độ vận động của thị trường. Tính đến đầu năm 2024, cả nước có khoảng 40 trường đại học đã mở mã ngành thương mại điện tử, 16 trường chưa mở mã ngành riêng nhưng đang triển khai đào tạo và 89 trường đại học đưa học phần thương mại điện tử vào chương trình giảng dạy. Thời gian đào tạo đại học vẫn chủ yếu là 4 năm, với các cơ sở đào tạo tiêu biểu như Trường Đại học Thương mại, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Ngoại thương, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.

Ở khối cao đẳng, có khoảng 35 trường được cấp phép đào tạo ngành thương mại điện tử, với thời gian đào tạo linh hoạt từ 2–3 năm, chú trọng nhiều hơn đến thực hành và kỹ năng nghề. Về phân bố địa lý, TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội hiện là hai trung tâm cung ứng nhân lực thương mại điện tử lớn nhất cả nước, lần lượt chiếm khoảng 40% và 35% tổng số lao động đã qua đào tạo trong lĩnh vực này.

Những “điểm nghẽn” trong đào tạo nhân lực thương mại điện tử

Dù số lượng cơ sở đào tạo ngày càng tăng, song theo Thạc sĩ Nguyễn Trung Kiên, quá trình đào tạo nhân lực thương mại điện tử tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với ba điểm nghẽn lớn: Một là, học liệu lạc hậu. Bản chất của thương mại điện tử và digital marketing là thay đổi liên tục theo từng ngày, từng giờ, trong khi nhiều chương trình đào tạo vẫn cập nhật học liệu theo chu kỳ năm. Sự chậm trễ này khiến kiến thức sinh viên tiếp cận chưa sát với thực tế vận hành của các nền tảng như Facebook, TikTok, Shopee hay các mô hình mới như affiliate, social commerce.

Hai là, thiếu môi trường thực nghiệm. Nhiều cơ sở đào tạo còn thiếu phòng thực hành, phòng livestream, phòng lab, tài khoản quảng cáo thực tế… dẫn đến việc sinh viên học nhiều lý thuyết nhưng thiếu cơ hội “va chạm” với thị trường.

Ba là, hạn chế về kỹ năng bổ trợ. Sinh viên thương mại điện tử hiện nay còn yếu về thiết kế đồ họa, sản xuất nội dung số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và khả năng xử lý vấn đề trong môi trường tốc độ cao, những kỹ năng đang được doanh nghiệp đặc biệt coi trọng.

Từ thực trạng trên, xu hướng đào tạo thương mại điện tử trong giai đoạn tới, đặc biệt là năm 2026, được dự báo sẽ xoay quanh bốn trụ cột chính.

Thứ nhất, trí tuệ nhân tạo (AI). Đào tạo không chỉ dừng ở việc sử dụng công cụ, mà tập trung vào kỹ năng viết prompt (câu lệnh), điều khiển AI, sáng tạo nội dung số, sản xuất video, hình ảnh, kịch bản và dịch thuật phục vụ thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thứ hai, social commerce (thương mại xã hội) tiếp tục là trọng tâm. Các nền tảng lớn đều đang đẩy mạnh livestream, video ngắn, tích hợp mua sắm trực tiếp. Do đó, đào tạo sẽ hướng đến vận hành livestream, xây dựng KOL nội bộ, phát triển các mô hình shoppertainment (kết hợp mua sắm và giải trí) gắn với thương hiệu.

Thứ ba, quyết định dựa trên dữ liệu lớn (big data). Marketing và thương mại điện tử trong tương lai sẽ ngày càng phụ thuộc vào phân tích dữ liệu để tối ưu hiệu quả kinh doanh, cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng.

Thứ tư, tư duy thương mại điện tử không biên giới. Thương mại điện tử quốc tế đòi hỏi kiến thức về quy trình bán hàng toàn cầu, logistics, chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn văn hóa và marketing đa quốc gia.

Cùng với sự thay đổi của thị trường, xu hướng tuyển dụng của doanh nghiệp cũng đang dịch chuyển mạnh mẽ. Doanh nghiệp không còn tuyển dụng “nhân viên marketing tổng hợp”, mà chia nhỏ vị trí theo từng mảng chuyên môn: vận hành sàn, chạy quảng cáo, thiết kế website, livestream, quản trị nội dung…

Bằng cấp dần trở nên không còn quan trọng, sinh viên được đánh giá cao khi có các dự án thực tế, các kênh có nội dung phát triển tốt, doanh thu cụ thể và các chứng chỉ quốc tế từ Google, Meta, TikTok.

Đáng chú ý, xu hướng “học sớm – làm sớm” đang ngày càng phổ biến. Sinh viên có thể tham gia thị trường lao động ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, thông qua các môn học thực hành và mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp.

Trong môi trường thương mại điện tử cạnh tranh khốc liệt, đào tạo nhân lực không chỉ là câu chuyện của nhà trường, mà là bài toán chung của toàn hệ sinh thái. Đào tạo phải đi trước một bước, sát với thực tiễn doanh nghiệp, chú trọng kỹ năng và khả năng tạo ra giá trị thực. Việc đầu tư bài bản cho nguồn nhân lực số không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn góp phần xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, chuyên nghiệp, tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của kinh tế số Việt Nam.