EU bất đồng về kế hoạch ưu tiên điện năng so với khí đốt

Kế hoạch của EU vấp phải sự phản đối

Theo truyền thông châu Âu, hơn chục quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã phản đối kế hoạch của Ủy ban châu Âu nhằm giảm giá điện xuống thấp hơn giá khí đốt thông qua chính sách thuế ưu đãi. Các nước cảnh báo, đề xuất này có nguy cơ vượt quá thẩm quyền của Brussels, đồng thời làm suy giảm quyền tự chủ quốc gia trong việc quyết định chính sách thuế năng lượng và phí sử dụng lưới điện.

Tại cuộc họp các bộ trưởng năng lượng EU ở Luxembourg ngày 29/10, Đức, Ý, Malta, Cộng hòa Séc, Bulgaria, Slovakia, Phần Lan, Romania, Croatia, Ba Lan, Latvia, Estonia và Hungary nằm trong số những quốc gia kêu gọi bãi bỏ điều khoản gây tranh cãi nói trên.

Đề xuất của Ủy ban châu Âu nằm trong nỗ lực thúc đẩy các hộ gia đình và doanh nghiệp chuyển từ nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng điện năng. Nhu cầu điện tại châu Âu đang tiếp tục tăng do hoạt động công nghiệp mở rộng, cùng sự phát triển của các trung tâm dữ liệu, máy bơm nhiệt và xe điện. Tuy nhiên, chi phí đầu tư mở rộng và vận hành hệ thống lưới điện châu Âu ngày càng tăng, kéo theo áp lực chi phí đối với người tiêu dùng thông qua hóa đơn tiền điện.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng tại châu Âu tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt sau khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra, khiến giá năng lượng tăng mạnh và gia tăng sức ép buộc Brussels phải tìm giải pháp giảm gánh nặng chi phí cho các hộ gia đình và ngành công nghiệp.

Ngay cả trước khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, giá điện ở châu Âu đã cao gấp đôi so với Mỹ và Trung Quốc. Điều này khiến các nhà sản xuất châu Âu liên tục kêu gọi triển khai những biện pháp "khẩn cấp và mạnh mẽ" để giảm chi phí năng lượng. Tại hội nghị thượng đỉnh không chính thức hồi tháng 2/2025, các nhà lãnh đạo EU đã cam kết giảm giá năng lượng thông qua việc áp dụng mức thuế ưu đãi hơn đối với điện so với khí đốt tự nhiên, qua đó góp phần hạ thấp hóa đơn tiền điện.

Tuy nhiên, một số quốc gia thành viên cho rằng chính sách thuế cần được xem xét trong khuôn khổ quá trình sửa đổi Chỉ thị về Thuế năng lượng đang diễn ra. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự nhất trí tuyệt đối của các nước thành viên, thay vì được thông qua theo cơ chế đa số đủ điều kiện như cách tiếp cận mà Ủy ban châu Âu đề xuất.

Bộ trưởng Năng lượng Thụy Điển Ebba Busch cho rằng EU cần cải thiện chất lượng quy định thay vì tiếp tục gia tăng thủ tục hành chính. Bà nhấn mạnh, sự khác biệt đáng kể về hệ thống và đặc điểm lưới điện giữa các quốc gia khiến việc áp dụng một mô hình biểu giá chung cho toàn Liên minh khó có thể phù hợp với tất cả.

Bà Busch cho biết: “Do sự khác biệt rất lớn về mạng lưới điện và đặc điểm mạng lưới điện trên toàn Liên bang, nên không có giải pháp nào phù hợp cho tất cả mọi trường hợp trong việc thiết kế biểu giá”.

Ở chiều ngược lại, Tây Ban Nha, Đan Mạch và Luxembourg bày tỏ sự ủng hộ đối với đề xuất của Ủy ban châu Âu, dù cho rằng cần có những cơ chế linh hoạt nhất định. Đại diện thường trực của Đan Mạch tại EU Søren Jacobsen cho biết, các đề xuất cần tạo điều kiện để các quốc gia thành viên chủ động xác định ưu tiên chính sách, phục vụ mục tiêu điện khí hóa và bảo đảm tiến độ, quy mô mở rộng lưới điện.

Pháp lựa chọn lập trường dung hòa khi đề nghị làm rõ cơ sở pháp lý của đề xuất, đồng thời cho rằng biện pháp này nên được áp dụng trong những hoàn cảnh cụ thể, chẳng hạn khi xảy ra khủng hoảng khí đốt.

Trong khi đó, Luxembourg đề xuất thay thế điều khoản gây tranh cãi bằng một nghĩa vụ chung nhằm thúc đẩy quá trình điện khí hóa.

Brussels và quyền kiểm soát của các quốc gia thành viên

Phản đối tập trung mạnh nhất vào kế hoạch trao cho Ủy ban châu Âu quyền thiết lập các quy tắc chung về phương pháp tính phí sử dụng lưới điện trên toàn EU mà không cần xin phê duyệt mới từ các quốc gia thành viên và Nghị viện châu Âu trong mỗi lần điều chỉnh.

Ý, Pháp, Đức, Slovakia, Ba Lan, Tây Ban Nha, Phần Lan cùng một số quốc gia khác cho rằng cách tiếp cận này có thể làm suy yếu tính độc lập của các cơ quan quản lý quốc gia, đồng thời trao cho Brussels quá nhiều quyền quyết định đối với những vấn đề vốn thuộc thẩm quyền cấp quốc gia.

Trước những ý kiến phản đối, ông Dan Jørgensen, Ủy viên Năng lượng EU  vẫn bảo vệ lập trường của Ủy ban châu Âu, khẳng định đề xuất này là hợp lý. Ông cho biết, bộ phận pháp lý của cả Ủy ban châu Âu và Hội đồng EU đều đánh giá đề xuất phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.

Chủ tịch luân phiên EU là Ireland, hiện đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán giữa các nước thành viên, cho biết nước này đặt mục tiêu đạt được thỏa hiệp về vấn đề phí sử dụng lưới điện vào tháng 12.

Những bất đồng giữa các quốc gia thành viên cho thấy nỗ lực thúc đẩy điện khí hóa tại EU đang đặt ra bài toán cân bằng giữa mục tiêu giảm chi phí năng lượng và quyền tự chủ trong hoạch định chính sách của từng nước. Thỏa hiệp về thuế điện và phí sử dụng lưới điện sẽ là yếu tố quan trọng, quyết định khả năng triển khai chính sách ưu tiên điện năng, đồng thời bảo đảm quá trình chuyển dịch năng lượng tại châu Âu diễn ra phù hợp với điều kiện của từng quốc gia.