Đồng Nai khai thác hiệu quả FTA, tăng chỉ số sản xuất công nghiệp

Đồng Nai khai thác khá hiệu quả các cơ hội từ FTA

Đến nay, Việt Nam đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với hơn 60 nền kinh tế trên thế giới, chiếm xấp xỉ 90% GDP toàn cầu. Trong số này, nhiều FTA ngay sau khi ký kết đã đưa từ 65% đến 85% dòng thuế xuất khẩu, nhập khẩu về mức 0%. Đây là lợi thế rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong việc mở rộng giao thương với các quốc gia thành viên, gia tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.

Thực tiễn cho thấy, các FTA thế hệ mới đã và đang tạo ra những cú hích quan trọng cho xuất khẩu. Đơn cử, kể từ ngày 1/8/2020, khi EVFTA chính thức có hiệu lực, Liên minh châu Âu đã xóa bỏ 85,6% số dòng thuế, trong khi Việt Nam xóa bỏ 65% số dòng thuế; sau vài năm thực thi, tỷ lệ xóa bỏ thuế quan của hai bên đều tiến tới mức khoảng 99%. Điều này mở ra cơ hội rất lớn cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường châu Âu - khu vực có yêu cầu cao về chất lượng, tiêu chuẩn và tính bền vững.

Tương tự, Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) với 12 quốc gia thành viên, chiếm khoảng 15% GDP toàn cầu, chính thức có hiệu lực với Việt Nam từ ngày 14/1/2019. Theo cam kết, các nước thành viên CPTPP xóa bỏ từ 97% đến 100% số dòng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa có xuất xứ từ Việt Nam, tùy theo lộ trình của từng thị trường. Đây được xem là một trong những hiệp định tạo lợi thế cạnh tranh rõ nét cho hàng xuất khẩu Việt Nam tại các thị trường lớn như Nhật Bản, Canada, Australia hay Mexico.

Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), các FTA thế hệ mới tiêu biểu như CPTPP, EVFTA và RCEP đã mở ra không gian thị trường rộng lớn, đa dạng và ổn định hơn cho hoạt động xuất khẩu. Không chỉ dừng lại ở ưu đãi thuế quan, các hiệp định này còn tạo động lực thúc đẩy cải cách thể chế, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, qua đó giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Trong nhiều năm qua, Đồng Nai luôn nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về kim ngạch xuất khẩu. Kết quả này có được là nhờ cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã khai thác hiệu quả các thị trường xuất khẩu, đặc biệt là những thị trường mà Việt Nam đã ký kết và thực thi các FTA. Việc chủ động nắm bắt thông tin, tuân thủ quy tắc xuất xứ và đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm đã giúp hàng hóa Đồng Nai đứng vững tại nhiều thị trường khó tính.

Thực tế cho thấy, Đồng Nai là một trong những địa phương khai thác khá hiệu quả các cơ hội từ FTA để mở rộng thị trường xuất khẩu và gia tăng chỉ số sản xuất công nghiệp. Đơn cử, năm 2021, dù chịu tác động nặng nề của đại dịch Covid-19, kim ngạch xuất khẩu của Đồng Nai vẫn đạt gần 21,8 tỷ USD, tăng gần 16% và cao gần gấp đôi kế hoạch năm.

Đến năm 2024, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh tiếp tục đạt gần 24 tỷ USD, tăng trưởng gần 11% so với năm trước đó. Dự báo năm 2025, xuất khẩu của Đồng Nai có thể đạt gần 35 tỷ USD và tỉnh tiếp tục nằm trong nhóm địa phương xuất siêu lớn của cả nước.

Song song với việc mở rộng thị trường, các doanh nghiệp Đồng Nai cũng chủ động tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu trong nước nhằm đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa, từ đó đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan theo các FTA. Việc gia tăng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu trong nước không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế, mà còn góp phần phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Chia sẻ từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Hoàng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đồng Tiến (Khu công nghiệp Amata, phường Long Bình, tỉnh Đồng Nai) cho biết hơn 75% sản phẩm may mặc của công ty hiện được xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Đây là thị trường có yêu cầu rất cao về chất lượng sản phẩm và các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, để hàng hóa có thể thâm nhập và đứng vững tại châu Âu, doanh nghiệp buộc phải đáp ứng các tiêu chí ESG về môi trường, xã hội và quản trị. Vì vậy, Công ty cổ phần Đồng Tiến đã đầu tư xây dựng các nhà máy sản xuất xanh, thông minh, đồng thời mở rộng hoạt động xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Đáng chú ý, các thị trường mà doanh nghiệp này đang khai thác đều là thành viên của các FTA mà Việt Nam đã ký kết và có hiệu lực.

Linh hoạt trong việc kết nối và mở rộng thị trường

Năm 2025, Bộ Công Thương lần đầu tiên công bố Bộ chỉ số FTA Index, mở ra một cách tiếp cận mới trong đánh giá hiệu quả thực thi các hiệp định thương mại tự do tại Việt Nam. Trong Bộ chỉ số này, Đồng Nai xếp hạng thứ 16 với 30,24 điểm (tính đến thời điểm chưa sáp nhập tỉnh). Đây là minh chứng thể hiện rõ năng lực hội nhập của tỉnh Đồng Nai.

Theo Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), dù ban đầu còn có những e ngại, song hầu hết các bộ, ngành và địa phương đều ủng hộ mạnh mẽ việc xây dựng và công bố FTA Index. Điều này cho thấy sự sẵn sàng nhìn nhận thực tế một cách khách quan, trung thực để từ đó đề ra các giải pháp cải thiện hiệu quả thực thi FTA.

Tuy nhiên, kết quả đánh giá cũng phản ánh bức tranh chưa đồng đều giữa các địa phương, từ kết quả xuất nhập khẩu cho đến năng lực triển khai và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Thứ nhất, hiệu quả tận dụng FTA chưa đồng đều, khi một số tỉnh ghi nhận tăng trưởng xuất khẩu rõ rệt nhờ FTA, trong khi nhiều địa phương khác chưa thấy sự chuyển biến đáng kể. Thứ hai, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp có sự khác biệt lớn giữa các địa phương; có tỉnh tổ chức nhiều chương trình xúc tiến, hội thảo, kết nối doanh nghiệp, nhưng cũng có nơi gần như không có hoạt động hỗ trợ nào. Thứ ba, nguồn nhân lực thực thi FTA tại địa phương còn hạn chế, khi nhiều nơi chỉ có một cán bộ phụ trách và phải kiêm nhiệm nhiều mảng, dẫn đến thiếu hụt cả về chuyên môn lẫn thời gian triển khai chính sách.

Thương mại toàn cầu được dự báo tiếp tục đối mặt với nhiều biến động khó lường. Xung đột địa chính trị tại một số khu vực, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cùng xu hướng bảo hộ gia tăng đang và sẽ khiến các quốc gia đẩy mạnh áp dụng hàng rào thuế quan và phi thuế quan nhằm bảo vệ sản xuất trong nước.  Những diễn biến này tạo ra không ít rào cản mới cho hoạt động thương mại quốc tế.

Trước thực tế đó, đặt ra những thách mới cho doanh nghiệp, trong đó các doanh nghiệp tại Đồng Nai cần phải, linh hoạt trong việc kết nối và mở rộng thị trường, đặc biệt là các thị trường mà Việt Nam đã ký kết FTA, nhằm gia tăng lợi thế cạnh tranh so với hàng hóa cùng loại đến từ các quốc gia khác.

Năm 2024, Bộ Công Thương công bố Bộ chỉ số FTA Index lần đầu tiên đã mở ra một cách tiếp cận mới trong đánh giá hiệu quả thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA) tại Việt Nam. Thời gian tới, FTA Index tiếp tục là động lực để các địa phương, trong đó có Đồng Nai thúc đẩy hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA.