Chủ động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ
Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ là tài sản quan trọng, góp phần bảo vệ thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho doanh nghiệp phát triển bền vững. Tuy nhiên, tình trạng hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền đối với kiểu dáng công nghiệp và sử dụng nhãn hiệu tương tự vẫn đặt ra nhiều thách thức đối với chủ thể quyền. Thực trạng này đặc biệt đáng quan tâm tại những ngành hàng có nhu cầu bảo dưỡng, sửa chữa và thay thế phụ tùng lớn như thị trường xe máy.
Thống kê kết quả xử lý hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của VAMM.
Theo Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực xe máy diễn ra ở nhiều nhóm sản phẩm, từ phụ tùng, mũ bảo hiểm, dầu nhớt đến xe máy nguyên chiếc. Một số trường hợp làm nhái, giả nhãn hiệu bằng cách thay đổi một vài ký tự trong tên gọi của các thương hiệu đã được đăng ký bảo hộ tại Việt Nam, khiến người tiêu dùng có thể nhầm lẫn về nguồn gốc, mối liên hệ thương mại giữa các sản phẩm.
Đáng lo ngại, hàng giả không chỉ gây nhầm lẫn về nguồn gốc sản phẩm mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người sử dụng. Những bộ phận như má phanh, đĩa phanh, dây đai và vòng bi nếu bị làm giả hoặc không đáp ứng yêu cầu chất lượng có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành, độ bền và mức độ an toàn của phương tiện.
Đối với kiểu dáng công nghiệp, VAMM cho biết, một số hành vi xâm phạm có dấu hiệu ngày càng tinh vi. Thay vì sao chép nguyên trạng, các đối tượng có thể thay đổi một số chi tiết bên ngoài nhưng vẫn tạo ra sản phẩm có hình dáng tổng thể tương tự kiểu dáng đã được bảo hộ. Điều này gây khó khăn cho quá trình nhận diện, đánh giá và xử lý vi phạm.
Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam tổ chức các gian hàng phân biệt hàng thật - hàng giả đến người tiêu dùng.
Trước thực trạng đó, VAMM xác định 5 nhóm hoạt động trọng tâm nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Các hoạt động tập trung vào đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, thiết lập bộ phận chuyên trách, nâng cao nhận thức, giám sát và phát hiện vi phạm, đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng.
Phối hợp thực thi, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Theo VAMM, để nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ, cơ quan chức năng cần xem xét khả năng gây nhầm lẫn giữa các sản phẩm từ góc nhìn thực tế của người tiêu dùng. Đây là nhóm trực tiếp chịu ảnh hưởng từ hành vi vi phạm, đặc biệt khi sản phẩm giả mạo được đưa ra thị trường thông qua các kênh phân phối hoặc nền tảng trực tuyến.
Các cơ quan chức năng chú trọng đánh giá dấu hiệu lợi dụng uy tín, danh tiếng của nhãn hiệu chính hãng để thu hút khách hàng. Việc đánh giá cần dựa trên các căn cứ cụ thể và quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm xác định đúng hành vi, đối tượng và mức độ vi phạm.
Đồng thời, chủ động, linh hoạt trong đánh giá dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Việc yêu cầu giám định cần căn cứ vào tính chất, mức độ phức tạp của từng vụ việc, hồ sơ và chứng cứ hiện có, cũng như bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật về trình tự, thủ tục xử lý.
Người tiêu dùng tìm hiểu hàng giả - hàng thật do VAMM tổ chức.
Một giải pháp khác là tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp lựa chọn hình thức bảo hộ phù hợp đối với từng đối tượng sở hữu trí tuệ, đặc biệt là nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp. Việc yêu cầu giám định cần căn cứ vào tính chất, mức độ phức tạp của từng vụ việc, hồ sơ và chứng cứ hiện có, đồng thời bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật về trình tự, thủ tục xử lý.
Cùng với đó, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ đầy đủ, đúng phạm vi giúp doanh nghiệp có cơ sở pháp lý để bảo vệ tài sản trí tuệ, đồng thời tạo thuận lợi cho quá trình phát hiện, ngăn chặn hành vi sao chép hoặc sử dụng trái phép dấu hiệu nhận diện sản phẩm. Qua đó, quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng cũng được bảo vệ.
Theo VAMM, thời gian qua, hiệp hội đã tăng cường phối hợp cùng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) và Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tổ chức triển lãm phân biệt “hàng thật - hàng giả”; mở rộng tuyên truyền trực tiếp tới tiểu thương tại các chợ đầu mối, trung tâm thương mại; sản xuất clip ngắn cảnh báo tác hại của phụ tùng giả đối với an toàn người lái; tham gia chương trình Friday Online do Bộ Công Thương tổ chức. Thông qua các hoạt động này, người tiêu dùng có thêm thông tin để nhận diện hàng giả, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
