Chủ động phòng ngừa vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm

Nhận diện rủi ro pháp lý về an toàn thực phẩm

An toàn thực phẩm là yêu cầu quan trọng đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp ngành thực phẩm. Những sai sót từ nghiên cứu, công bố sản phẩm đến sản xuất, ghi nhãn, quảng cáo và sử dụng bao bì đều có thể dẫn đến vi phạm pháp luật, gây thiệt hại tài chính và ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu.

Theo thông tin từ Ths.Bs. Nguyễn Văn Nhiên, nguyên Phó Chánh Thanh tra Bộ Y tế, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (Vinafosa) tại Hội thảo “Bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn”, việc nhận diện nguy cơ và chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm có vai trò rất quan trọng.

Trong đó, nhóm các rủi ro, nguy cơ an toàn thực phẩm trong chuỗi thực phẩm có thể xuất phát từ mối nguy sinh học, hóa học, vật lý hoặc hành vi không tuân thủ quy định pháp luật. Hậu quả không chỉ là tiền phạt, đình chỉ hoạt động, thu hồi sản phẩm mà còn có thể gây thiệt hại tài chính lớn, tổn hại thương hiệu, thậm chí dẫn đến trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, rủi ro pháp lý có thể phát sinh ngay từ giai đoạn nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D). Doanh nghiệp có thể gặp sai sót khi sử dụng nguyên liệu không đạt yêu cầu, chưa đánh giá đầy đủ độc tính, chất gây dị ứng hoặc sử dụng phụ gia ngoài danh mục, vượt hàm lượng cho phép. Chênh lệch giữa quy mô phòng thí nghiệm và sản xuất công nghiệp, cùng việc chậm cập nhật quy chuẩn, tiêu chuẩn mới, cũng có thể tạo ra những lỗ hổng trong quá trình kiểm soát an toàn thực phẩm.

Cùng với đó, khâu tự công bố và đăng ký bản công bố sản phẩm, doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ vi phạm nếu không niêm yết, không nộp hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền hoặc sử dụng phiếu kết quả kiểm nghiệm không đáp ứng yêu cầu. Những sai sót thường gặp gồm phiếu kiểm nghiệm hết hiệu lực, thiếu chỉ tiêu an toàn, không phải bản chính hoặc bản sao chứng thực theo yêu cầu, hay được thực hiện tại phòng kiểm nghiệm chưa được chỉ định hoặc chưa đạt theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025:2017.

Hay tại Nghị định 37/2026/NĐ-CP và Thông tư 30/2026/TT-BYT về nhãn dinh dưỡng, việc ghi thiếu nội dung bắt buộc, thể hiện sai bản chất sản phẩm hoặc không có dữ liệu chứng minh hạn sử dụng có thể dẫn đến vi phạm. Trong quảng cáo, những hành vi như đưa thông tin sai sự thật, sử dụng từ ngữ so sánh “nhất”, “số một” mà không có tài liệu chứng minh, thiếu cụm từ bắt buộc hoặc quảng cáo thực phẩm có tác dụng điều trị bệnh đều tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật.

Kiểm soát toàn diện, chủ động phòng ngừa rủi ro

Để hạn chế nguy cơ rủi ro pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm, Ths.Bs. Nguyễn Văn Nhiên cho rằng, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược quản trị tích hợp giữa kiểm soát kỹ thuật, tuân thủ pháp luật và ứng phó sự cố. Theo đó, doanh nghiệp cần đưa yêu cầu an toàn thực phẩm vào toàn bộ quy trình, thay vì chỉ kiểm tra khi sản phẩm đã hoàn thành hoặc khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra.

Ở giai đoạn nghiên cứu và phát triển, bộ phận R&D cần phối hợp chặt chẽ với bộ phận bảo đảm và kiểm soát chất lượng (QA/QC), thường xuyên rà soát quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng, tuyệt đối không sử dụng chất cấm hoặc phụ gia ngoài danh mục. Đối với công bố sản phẩm, doanh nghiệp cần chuẩn hóa hồ sơ theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, xác định đúng thứ tự ưu tiên áp dụng quy chuẩn, tiêu chuẩn và thực hiện kiểm nghiệm tại các phòng thử nghiệm đáp ứng theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025:2017.

Với bao bì, việc lựa chọn nhà cung cấp uy tín phải đi đôi với đánh giá mức độ thôi nhiễm trong điều kiện sử dụng thực tế. Doanh nghiệp cần kiểm soát quá trình tiệt trùng, độ kín và thẩm định mức độ tương thích giữa bao bì với công nghệ đóng gói vô trùng. Đây là những yếu tố giúp hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng, độ an toàn của thực phẩm trong quá trình bảo quản và phân phối.

Đối với nhãn hàng và quảng cáo, ông Nguyễn Văn Nhiên khuyến nghị thiết lập quy trình phê duyệt ba bước gồm thiết kế, kiểm tra pháp chế và phê duyệt kỹ thuật. Việc ứng dụng mã QR để minh bạch thông tin, đồng bộ dữ liệu giữa các bộ phận R&D, QC và marketing cũng góp phần hạn chế sai lệch trong quá trình cung cấp thông tin sản phẩm đến người tiêu dùng.

Ths.Bs. Nguyễn Văn Nhiên, việc quản lý hồ sơ chặt chẽ, kiểm soát nguồn nguyên liệu, duy trì khả năng truy xuất nguồn gốc và thường xuyên rà soát quy trình sẽ giúp doanh nghiệp phát hiện sớm nguy cơ, hạn chế hậu quả khi xảy ra sự cố. Ngoài ra, chuyển đổi số cũng là hướng đi cần được từng bước triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và đồng bộ thông tin trong toàn chuỗi sản xuất, kinh doanh.

Theo Ths.Bs. Nguyễn Văn Nhiên, việc chuẩn hóa quy trình, kiểm soát nguy cơ từ khâu nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và tăng cường ứng dụng công nghệ sẽ góp phần giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trên thị trường.