Bộ Công Thương nỗ lực tăng hiệu quả thực thi hiệp định UKVFTA

Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng

Sau khoảng 5 năm thực thi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ailen (UKVFTA), thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Anh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Trong khi nhiều thị trường xuất khẩu còn khó khăn, Anh vẫn được xem là một trong những thị trường ổn định, có sức mua tốt và dư địa lớn cho hàng hóa Việt Nam.

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong 4 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Anh đạt 2,82 tỷ USD. Nhóm hàng dẫn đầu là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với hơn 538 triệu USD; điện thoại và linh kiện đạt trên 445 triệu USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác đạt hơn 318 triệu USD; giày dép đạt trên 302 triệu USD; hàng dệt may đạt hơn 274 triệu USD.

Nhìn rộng hơn, năm 2025, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - Anh đạt 9,38 tỷ USD, tăng 11,3% so với năm trước. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Anh đạt 8,39 tỷ USD, tăng 11,2%. Những con số này cho thấy UKVFTA tiếp tục tạo động lực cho hoạt động thương mại giữa hai nước, nhất là với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Tuy nhiên, phía sau mức tăng trưởng tích cực ấy vẫn còn những hạn chế đáng kể. Theo Bộ Công Thương, tỷ lệ cấp C/O mẫu EUR.1 để hưởng ưu đãi thuế quan theo UKVFTA trong năm 2025 đạt 31,87%, giảm so với mức 36,21% của năm 2024. Đồng nghĩa, chưa tới 1/3 hàng hóa xuất khẩu sang Anh tận dụng được ưu đãi thuế quan từ hiệp định.

Nói cách khác, dư địa khai thác UKVFTA vẫn còn khá lớn. Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật hay các yêu cầu về phát triển bền vững từ thị trường Anh.

Để hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt hơn hiệp định, thời gian qua Bộ Công Thương đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ thực thi. Chỉ riêng năm vừa qua, nhiều hội nghị, khóa tập huấn chuyên sâu về UKVFTA đã được tổ chức tại các địa phương nhằm nâng cao hiểu biết cho cán bộ quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Bộ Công Thương cũng tiếp tục đảm nhiệm vai trò đầu mối giải đáp các vướng mắc liên quan đến cam kết trong hiệp định; phối hợp với phía Anh thành lập và vận hành các cơ chế hợp tác như Ủy ban Thương mại, các ủy ban chuyên môn về thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, thương mại điện tử và phát triển bền vững.

Song song với đó là việc củng cố hệ thống thông tin thị trường, nâng cao năng lực dự báo, xây dựng cơ chế thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và phối hợp tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật từ các đối tác nước ngoài.

Cách nào tận dụng hiệu quả

Dù vậy, Bộ Công Thương cũng nhìn nhận việc thực thi UKVFTA hiện chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Tỷ lệ sử dụng ưu đãi thuế quan còn thấp, trong khi khu vực doanh nghiệp FDI vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng kim ngạch xuất khẩu sang Anh.

Hoạt động tuyên truyền về UKVFTA dù vẫn được duy trì nhưng chất lượng chưa thực sự đồng đều. Nhiều hội thảo còn mang tính khái quát, chưa đi sâu vào những vấn đề doanh nghiệp cần như quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, thủ tục nhập khẩu hay xu hướng tiêu dùng tại Anh.

Trong khi đó, các mô hình hỗ trợ theo chuyên đề, theo nhóm ngành hàng hoặc tổ chức linh hoạt dưới hình thức trực tuyến vẫn chưa phổ biến. Điều này khiến không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận thông tin thiết thực.

Tại nhiều địa phương, doanh nghiệp vẫn có tâm lý “đứng ngoài” các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Không ít doanh nghiệp xuất khẩu quy mô nhỏ vẫn quen làm gia công, phụ thuộc đối tác trung gian nên chưa chủ động tìm hiểu ưu đãi thuế quan hay xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Trước thực tế này, Bộ Công Thương đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi UKVFTA trong giai đoạn tới. Trọng tâm là thay đổi cách tiếp cận trong công tác tuyên truyền, hạn chế các hội nghị chung chung, tăng các chương trình chuyên đề bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Các nội dung được ưu tiên gồm tiếp cận thị trường, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn nhập khẩu, xúc tiến thương mại và phát triển bền vững. Hình thức tổ chức cũng cần linh hoạt hơn, kết hợp trực tiếp với trực tuyến để doanh nghiệp dễ tham gia.

Bộ Công Thương cũng đề xuất đẩy nhanh việc xây dựng và hoàn thiện các văn bản thực thi cam kết hiệp định thương mại tự do, trong đó có UKVFTA đặc biệt là các quy định liên quan đến thuế và xuất xứ hàng hóa. Đồng thời, tăng cường rà soát, xử lý sớm những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Bộ Công Thương đề xuất nhiều giải pháp nhằm tăng hiệu quả thực thi UKVFTA, trong đó tập trung vào những nội dung hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, thông tin thị trường…