Vì sao doanh nghiệp “quay lưng” với phát hành trái phiếu ra công chúng?

	Quy định mới về quản lý ngoại hối đối với phát hành trái phiếu quốc tế
	Doanh nghiệp bất động sản quay lại kênh trái phiếu
	Phát hành trái phiếu doanh nghiệp 2 tháng đầu năm tăng gấp đôi, bất động sản vẫn dẫn đầu

Nguyên nhân do đâu?

Chia sẻ tại Đối thoại chuyên đề “Bước ngoặt thị trường trái phiếu doanh nghiệp sau Nghị định 65” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức sáng nay (30/9), TS. Lê Xuân Nghĩa - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, cho rằng, thị trường trái phiếu Việt Nam có sự tăng trưởng nhanh chóng thời gian qua. Tuy nhiên, gần như tất cả công ty phát triển rất tốt ở Việt Nam đều không phát hành trái phiếu ra công chúng, mà lại chọn phát hành riêng lẻ. Lý giải thực trang này, ông Nghĩa cho rằng, không phải lỗi của doanh nghiệp mà có lẽ là lỗi từ thị trường.

Đồng quan điểm với TS. Lê Xuân Nghĩa, ông Đỗ Ngọc Quỳnh - Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam cho biết, có doanh nghiệp thời gian qua phát hành trái phiếu riêng lẻ nhưng bản thân họ có đủ điều kiện, tiêu chuẩn để phát hành ra công chúng. Bởi lẽ, khi phát hành ra công chúng, doanh nghiệp phải có phê duyệt từ đại hội đồng cổ đông, nộp hồ sơ lên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, sau đó Ủy ban duyệt và đồng ý phương án phát hành thì doanh nghiệp phát hành. Khi hoàn tất, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ để niêm yết trái phiếu lên Sở Giao dịch Chứng khoán để giao dịch trái phiếu với tất cả nhà đầu tư (từ nhà đầu tư cá nhân không chuyên đến tổ chức chuyên nghiệp) như giao dịch cổ phiếu trên thị trường.

Tuy nhiên thời gian qua, thị trường gặp phải vướng mắc khi nộp hồ sơ lên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thời gian xử lý lâu, dẫn đến doanh nghiệp không chủ động được thời gian phát hành trái phiếu. Từ đó doanh nghiệp không kịp huy động đủ nguồn vốn kinh doanh.

“Trong khi đó, khi phát hành trái phiếu riêng lẻ, doanh nghiệp có thể chủ động triển khai hầu hết khâu, không phải xin ý kiến, doanh nghiệp chỉ có trách nhiệm báo cáo kết quả phát hành” - ông Đỗ Ngọc Quỳnh thông tin.

Đối thoại chuyên đề “Bước ngoặt thị trường trái phiếu doanh nghiệp sau Nghị định 65”

Trước thực trạng có rất nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện phát hành ra công chúng nhưng họ vẫn chọn phát hành riêng lẻ, ông Quỳnh cho biết, điều này dẫn đến việc phát hành riêng lẻ tăng vọt trong khi phát hành ra công chúng chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Năm 2021, tỷ lệ này chỉ chiếm có 5% tổng khối lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp trên toàn thị trường. Trong 95% còn lại phát hành riêng lẻ có rất nhiều doanh nghiệp rất lớn, rất uy tín, chất lượng.

“Về mặt nguyên tắc, phát hành ra công chúng có nhiều lợi thế hơn phát hành riêng lẻ bởi doanh nghiệp không phải lo lắng về thanh khoản, do trái phiếu có thể niêm yết trên thị trường chứng khoán nên có thể bán cho mọi đối tượng nhà đầu tư, huy động vốn dễ và rẻ hơn” - ông Quỳnh nhận định.

Theo ông Quỳnh, hiện nay các ngân hàng phát hành trái phiếu ra công chúng và giao dịch trên thị trường, lãi suất thấp bằng 1/2, thậm chí bằng 1/3 lãi suất phát hành của các doanh nghiệp. Bởi tính minh bạch, hạ tầng giao dịch thuận lợi, thuận tiện, dễ dàng hơn nhiều nên chi phí huy động vốn của các ngân hàng này giảm xuống, bên cạnh đó, tăng thương hiệu và uy tín của ngân hàng hơn.

“Vậy nên không doanh nghiệp nào không chọn phát hành ra công chúng nếu họ thuận lợi. Đây cũng là điểm chúng ta cần hoàn thiện cơ sở hạ tầng, nền tảng pháp lý để chúng ta giúp các doanh nghiệp đạt chuẩn có thể sử dụng kênh phát hành trái phiếu ra công chúng một cách hiệu quả” - ông Quỳnh nhận định.

Đồng quan điểm, TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng: “Vấn đề này cấp bách, chúng ta siết chặt lại phát hành riêng lẻ là đúng, nhưng nếu không đồng thời mở ngay thủ tục để xử lý hồ sơ cho phát hành ra công chúng nhanh thì thị trường sẽ có một khoảng thời gian nửa năm thậm chí 1 năm bị tê liệt”.

Lý giải cho nhận định trên vị chuyên gia này cho biết, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phải mất ít nhất 6 tháng đến khoảng 1 năm để xử lý 1 bộ hồ sơ phát hành trái phiếu ra công chúng, bởi có quá nhiều hồ sơ doanh nghiệp nộp lên. Do đó, nếu chỉ dừng lại ở việc ra đời Nghị định 65/2022/NĐ-CP mà không xử lý thủ tục phát hành trái phiếu ra công chúng thì không chỉ tạo ra ách tắc của bộ phận trong thị trường này mà còn ách tắc thị trường kia.

Thiết kế quy định pháp lý cần tiếp cận theo phương thức khác

Hiện nay, trái phiếu doanh nghiệp phát hành ra công chúng chỉ chiếm 5% tổng giá trị phát hành, nguyên nhân là thủ tục phát hành rườm rà, thời gian phê duyệt hồ sơ quá lâu gây khó khăn cho doanh nghiệp trong chủ động kế hoạch sản xuất kinh doanh. Chưa kể, các cán bộ khi phê duyệt hồ sơ cũng có tâm lý bất an, sợ trách nhiệm khiến khâu phê duyệt các kéo dài.

Vì sao doanh nghiệp “quay lưng” với phát hành trái phiếu ra công chúng?

Chia sẻ về những lo lắng của thị trường ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó vụ trưởng, Vụ Tài chính các ngân hàng và tổ chức tài chính, Bộ Tài chính thừa nhận, đúng là hiện nay có tâm lý e ngại về trách nhiệm của cán bộ nhà nước trong việc thẩm định phát hành ra công chúng. Theo ông Dương, lãnh đạo Bộ Tài chính cũng chỉ đạo rà soát sửa đổi Luật Chứng khoán. Theo đó, sẽ quy định rất rõ trách nhiệm thẩm định của cơ quan quản lý nhà nước đến đâu. Việc ghi rõ trong luật về việc cán bộ thẩm định, cơ quan thẩm định chịu trách nhiệm đến mức nào sẽ giúp cán bộ thẩm định bớt lo lắng.

Tuy nhiên, đại diện Bộ Tài chính cho rằng, việc xảy ra trái phiếu mất khả năng thanh toán (default) nhiều khi không phải lỗi do cán bộ thẩm định kém. “Cán bộ thẩm định đưa ra quyết định dựa trên các báo cáo, số liệu do doanh nghiệp cung cấp. Thế nhưng, thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh muôn hình vạn trạng, có thể doanh nghiệp thời điểm phát hành trái phiếu hoạt động rất tốt nhưng vì điều kiện thị trường 5,6 tháng sau trở nên xấu đi thì cơ quan thẩm định cũng không thể lường trước được” - ông Dương cho hay.

Ông Quỳnh bày tỏ chia sẻ với cơ quan Nhà nước trước áp lực và trách nhiệm thực thi trong thời gian qua, đặc biệt là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Liên quan tới thủ tục duyệt hồ sơ phát hành trái phiếu ra công chúng, ông Quỳnh cho rằng nên đi theo những tiêu chuẩn mang tính các tiêu chí, chất lượng hoạt động doanh nghiệp, tổng thể các chỉ số tài chính hay chỉ số quản trị hơn là đi vào chi tiết mục đích sử dụng vốn.

“Hiện nay, cơ quan quản lý quản lý theo cách thức này là đang đi vào tiểu tiết hoạt động vận hành hằng ngày của doanh nghiệp, dùng vốn như thế nào, dùng vốn ra sao. Việc này vừa làm cho cơ quan Nhà nước dễ dính vào trách nhiệm pháp lý, khó trong quản lý, khó cho doanh nghiệp trong điều hành” - ông Quỳnh nói.

Chính các quy định hiện nay khiến cơ quan quản lý gặp áp lực khi xem xét, phê duyệt các hồ sơ. Theo đó, trong các cách thức thiết kế quy định pháp lý hiện tại cần tiếp cận theo phương thức khác để giúp cho cơ quan quản lý dễ xử lý hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp chủ động trong hoạt động quản trị, điều hành doanh nghiệp theo thị trường và pháp luật.

“Nhưng chúng ta khống chế là khống chế các khung, tiêu chí trong quản trị vận hành từ tài chính đến chế độ báo cáo, minh bạch hóa thông tin, kiểm toán, xếp hạng tín nhiệm…” - ông Quỳnh nêu quan điểm.

Để giải quyết vấn đề ách tắc trong phê duyệt hồ sơ phát hành trái phiếu ra công chúng, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch Hội đồng quản trị Fiin Ratings, khuyến nghị Việt Nam học hỏi một số mô hình trong khu vực.

Ví dụ ở Malaysia, nếu doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm AAA thì được phát hành ra công chúng và duyệt hồ sơ sau.

"Đương nhiên, trách nhiệm của cơ quan xếp hạng tín nhiệm rất quan trọng. Chúng tôi cũng phải nhận trách nhiệm. AAA tức là hồ sơ phải chuẩn chỉnh, doanh nghiệp ngon, rủi ro thấp… Thì lúc đó nhà phát hành có thể được miễn nhiều thủ tục trong hoàn thiện hồ sơ, rà soát hồ sơ. Sau đó, đương nhiên cơ quan nhà nước vẫn hậu kiểm" - ông Nguyễn Quang Thuân nói.